Φρένο στην αυθαιρεσία του αλγόριθμου

Μισέλ Ασημακόπουλου, Μανώλης Κεφαλογιάννης, Στέλιος Κυμπουρόπουλος, Βαγγέλης Μεϊμαράκης, Μαρία Σπυράκη, Θοδωρής Ζαγοράκης, Ελίζα Βόζεμπεργκ-Βρυωνίδη είναι οι επτά Ελληνες ευρωβουλευτές που καταψήφισαν την έκθεση της Επιτροπής Απασχόλησης με την οποία προτάθηκε στο Ευρωκοινοβούλιο να ξεκινήσει τη διαπραγμάτευση με το Συμβούλιο για τη θεσμοθέτηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων στις πλατφόρμες.

Οι επτά ευρωβουλευτές, όλοι από το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, συντάχτηκαν με τη μειοψηφία των 212 ψήφων κατά, χάνοντας έτσι την ευκαιρία να καταγραφεί η παρουσία τους στην έναρξη μιας από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις για τα εργασιακά δικαιώματα στο περιβάλλον της ψηφιακής επανάστασης και των διευθυντικών δικαιωμάτων που ασκούνται πλέον αόρατα μέσω των αλγορίθμων. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι ακόμη κι ένα μεγάλο μέρος της πολιτικής ομάδας των νεοδημοκρατών βουλευτών στο Ε.Κ., δηλαδή του EPP, ψήφισε υπέρ της πρότασης. Η διαπραγματευτική εντολή για τις επικείμενες συνομιλίες με τα κράτη-μέλη (μέσω του Συμβουλίου) σχετικά με τη βελτίωση των συνθηκών στις ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας εγκρίθηκε την Πέμπτη, την τελευταία ημέρα της Ολομέλειας, με 376 ψήφους υπέρ, 212 κατά και 15 αποχές.

Υπερψηφίστηκε στο Ε.Κ. η διαδικασία για τα δικαιώματα των εργαζομένων

Οι διαπραγματεύσεις για τη νέα νομοθεσία μπορούν να ξεκινήσουν μόλις τα κράτη-μέλη αποφασίσουν για τη δική τους διαπραγματευτική θέση, διαδικασία που εκκρεμεί ακόμη. Οι νέοι κανόνες θα ρυθμίζουν τον τρόπο ορθού προσδιορισμού του καθεστώτος απασχόλησης των εργαζομένων σε ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας (δηλαδή αν πρέπει να θεωρούνται ελεύθεροι επαγγελματίες ή έμμισθο προσωπικό) και τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες αυτές θα πρέπει να χρησιμοποιούν αλγορίθμους και τεχνητή νοημοσύνη για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των εργαζομένων.

Το σχέδιο της διαπραγματευτικής εντολής εγκρίθηκε από την Επιτροπή Απασχόλησης τέλη Δεκεμβρίου κι αφού προηγήθηκε δημόσια διαβούλευση οκτώ εβδομάδων. Εννοείται ότι τη νομοθετική πρωτοβουλία είχε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία στις 9 Δεκεμβρίου 2021 πρότεινε ένα σύνολο μέτρων για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στην εργασία με πλατφόρμα και για τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης των ψηφιακών πλατφορμών εργασίας στην Ε.Ε.

Οι ευρωβουλευτές πρότειναν μια αλγοριθμική διαχείριση πιο διαφανή, υποχρεώνοντας τις πλατφόρμες να παρέχουν πληροφορίες στους εργαζομένους για το πώς χρησιμοποιείται η παρακολούθηση και πώς επηρεάζει τη σχέση εργασίας, την υγεία, την ασφάλεια και τις συνθήκες εργασίας τους, καθώς και για τον τερματισμό λογαριασμών, την προαγωγή ή την κατανομή καθηκόντων. Οι πλατφόρμες θα είναι επίσης υποχρεωμένες να αξιολογούν τον αντίκτυπο των αποφάσεων που λαμβάνονται ή υποστηρίζονται από αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων στις συνθήκες εργασίας, την υγεία και την ασφάλεια και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Για να ενισχύσουν τη θέση των εργαζομένων, οι ευρωβουλευτές εισήγαγαν επίσης διατάξεις για την ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων εργατικών, κοινωνικής προστασίας και φορολογικών αρχών σε διασυνοριακές υποθέσεις και αποτρεπτικές κυρώσεις.

Η προτεινόμενη οδηγία επιδιώκει να διασφαλίσει ότι τα άτομα που εργάζονται μέσω ψηφιακών πλατφορμών εργασίας λαμβάνουν το νόμιμο καθεστώς απασχόλησης που αντιστοιχεί στις πραγματικές ρυθμίσεις εργασίας τους.

Επίσης, παρέχει μια λίστα κριτηρίων ελέγχου για να προσδιορίσει εάν η πλατφόρμα είναι «εργοδότης». Εάν η πλατφόρμα πληροί τουλάχιστον δύο από αυτά τα κριτήρια, θεωρείται νομικά ότι είναι εργοδότης. Τα άτομα που εργάζονται μέσω αυτών θα απολαμβάνουν επομένως τα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα που συνοδεύουν το καθεστώς του «εργαζομένου». Για όσους αναταξινομούνται ως εργαζόμενοι, αυτό σημαίνει δικαίωμα σε κατώτατο μισθό (όπου υπάρχει), συλλογικές διαπραγματεύσεις, χρόνο εργασίας και προστασία της υγείας, δικαίωμα σε άδεια μετ’ αποδοχών ή βελτιωμένη πρόσβαση σε προστασία από εργατικά ατυχήματα, επιδόματα ανεργίας και ασθένειας, καθώς και ανταποδοτικές συντάξεις γήρατος. Οι πλατφόρμες θα έχουν το δικαίωμα να αμφισβητήσουν ή να «αντικρούσουν» αυτή την ταξινόμηση, με το βάρος να αποδείξουν ότι δεν στηρίζεται σε αυτές τις εργασιακές σχέσεις.

«Πρόκειται για μια σημαντική νίκη των πολιτικών δυνάμεων που αγωνιζόμαστε στην Ευρώπη για την εξασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων των εργαζομένων στις πλατφόρμες», δήλωσε ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και μέλος της Επιτροπής Απασχόλησης, Κώστας Αρβανίτης. Αναφερόμενος δε σε προσπάθεια καθυστέρησης της τελικής απόφασης, όπως από ευρωβουλευτές της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς, σημείωσε: «Ακόμη μία λυσσαλέα προσπάθεια Δεξιάς-Ακροδεξιάς να καθυστερήσoυν την πολύ σημαντική νομοθέτηση με διαδικαστικού χαρακτήρα κωλυσιεργίες έπεσε στο κενό.

Επικαλούμενοι δήθεν νομοτεχνικές ατέλειες επεχείρησαν να παίξουν το γνωστό παιχνίδι των καθυστερήσεων και των συμβιβασμών που συχνά οδηγεί σε αλλοίωση των νομοθετικών κειμένων μέσα από συγκυριακές ή ευκαιριακές πλειοψηφίες. Ενα παιχνίδι που στην “ουρά” του βρίσκονται πολλές φορές τεχνικές “εξυπηρέτησης” πανίσχυρων λόμπι, σαν αυτό που προωθούσε το “ξέπλυμα” του εργασιακού κολαστηρίου που τελικά ήταν το Κατάρ».

ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΟΤΙ

Στην Ε.Ε. πάνω από 28 εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται μέσω ψηφιακών πλατφορμών. Το 2025 ο αριθμός τους αναμένεται να φτάσει τα 43 εκατομμύρια άτομα. Η συντριπτική πλειονότητα αυτών των ανθρώπων είναι πραγματικά αυτοαπασχολούμενοι. Ωστόσο, 5,5 εκατομμύρια εκτιμάται ότι ταξινομούνται εσφαλμένα ως αυτοαπασχολούμενοι. Σύμφωνα με την Eυρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ 2016 και 2020, τα έσοδα στην οικονομία των πλατφορμών σχεδόν πενταπλασιάστηκαν από περίπου 3 δισεκατομμύρια ευρώ σε περίπου 14 δισεκατομμύρια ευρώ.