Επιτήρηση και α-τιμωρησία

Στο έργο «Επιτήρηση και τιμωρία», ο Μ. Φουκό αναφερόταν στο «Πανοπτικόν», εργαλείο επιτήρησης της βιο-εξουσίας, που άσκησε ο νυν πρωθυπουργός με τις εν κρυπτώ παρακολουθήσεις πολιτικών και στρατιωτικών.

Συνυπολογίζοντας την ένοχη στάση της Ν.Δ., το θετικό αποτέλεσμα της καταψήφισης της πρότασης μομφής της κυβέρνησης είναι ότι προς τιμήν του Κοινοβουλίου δεν θάφτηκε το σοβαρό αυτό παράπτωμα, προάγγελος χειρότερων δεινών που προκαλεί η παραβίαση θεμελιωδών αρχών του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Λόγοι και αντίλογοι σχετικοί με την πρόταση μομφής της κυβέρνησης επέτρεψαν τον σχηματισμό σαφούς εικόνας της στάσης βουλευτών και υπουργών του κυβερνώντος κόμματος που προκειμένου να προστατεύσουν το ίδιον συμφέρον, αθέτησαν τον όρκο τους να προστατεύουν το Σύνταγμα, τους θεσμούς και τους νόμους της χώρας. Πράγμα που δημιούργησε αλγεινές εντυπώσεις για το ήθος της πολιτευτικής πρακτικής και το επίπεδο της λογικής συγκρότησης των εκπροσώπων της Ν.Δ.

Είναι ίσως αναγκαίο, πρόσωπα που φιλοδοξούν να ριχτούν στο δύσκολο έργο της πολιτικής, περιορίζοντας ορέξεις πλουτισμού και ανάδειξης, να παρακολουθούν σεμινάρια σε ειδικές σχολές συγκρότησης ικανού τρόπου σκέψης για την επιτέλεση των καθηκόντων τους, χωρίς υπεκφυγές και άλλες αντί άλλων δικαιολογίες ή συγκαλύψεις.

Τα εχέγγυα αυτά έλαμψαν με την απουσία τους στους καταψηφίσαντες. Ετσι, σωστή επιχειρηματολογία που να δείχνει το άτοπο της πρότασης μομφής δεν ακούστηκε. Την αντικατέστησαν προεκλογικά λογύδρια, με τα οποία υπουργοί και βουλευτές της Ν.Δ., προσβάλλοντας κυνικά τη νοημοσύνη των πολιτών, υπερασπίστηκαν τις κυβερνητικές παρακολουθήσεις χωρίς επιχειρηματολογία, δράττοντας απλώς την ευκαιρία, αυτο-διαφημιζόμενοι εντός της Βουλής, να διεκδικήσουν μια δεύτερη κυβερνητική θητεία.

Η επιχειρηματολογία είναι η στοιχειώδης λογική διαδικασία που διευκολύνει τον διάλογο και κατευνάζει το θυμικό, όταν υπερφορτίζεται για να αντισταθμίσει την απουσία επιχειρημάτων που είναι συμπεράσματα συλλογισμών.

Συγκεκριμένα, το λογικό επιχείρημα προκύπτει από δύο κρίσεις, τις λεγόμενες προκείμενες, ως τεκμήρια για τη συναγωγή ενός ορθού ή λάθους συμπεράσματος. Στην κατηγορία κάποιου ότι ψεύδομαι ή σφάλλω, χρειάζομαι μαρτυρίες και επιχειρήματα για να αποδείξω ότι η κατηγορία είναι ψευδής και συνεπώς άδικη. Δεν χρειάζεται επιχείρημα για να αποδείξω ότι σήμερα κάνει κρύο. Ενα θερμόμετρο αρκεί. Χρειάζομαι, όμως, επιχειρήματα για να αποδείξω ότι αυτό για το οποίο με κατηγορούν δεν είναι σωστό ή δεν αληθεύει.

Από όσο παρακολούθησα τα διαμειβόμενα στη Βουλή, βουλευτές και υπουργοί της κυβέρνησης επιβεβαίωσαν τα στοιχεία της ΑΔΑΕ, τις αποφάνσεις των συνταγματολόγων, των νομικών, τις καταγγελίες των παρακολουθούμενων, υπεκφεύγοντας με προεκλογικά λογύδρια για τα πεπραγμένα τους. Αλλο όμως ο ισχυρισμός ότι το προς πώληση προϊόν είναι καταπληκτικό και άλλο η επιχειρηματολογία επί του προκειμένου (the point) με την οποία αποδεικνύω ότι όσα μου καταλογίζουν είναι εσφαλμένα ή μη αληθή.

Το μόνο επιχείρημα των εκπροσώπων της Ν.Δ. ήταν του τύπου «άλλα αντί άλλων» (quid pro quο). Επιχείρημα quid pro quo (βλ. διαδίκτυο) είναι π.χ. το εξής: «Ο κατηγορούμενος για κλοπή είναι άξιος σεβασμού και όχι καταδίκης, (το συμπέρασμα) διότι είναι καλός οικογενειάρχης και υπηρέτησε την πατρίδα του ως στρατιώτης» (οι δύο προκείμενες)

Οσοι ταυτίζουν την πολιτική με τη ρητορική ίσως υποθέσουν ότι συγχέω την πολιτική με τη φιλοσοφία. Οχι, γιατί διαφέρουν. Ομως για την άρθρωση δημοσίου λόγου σε ζητήματα που αφορούν το Σύνταγμα και το Κράτος Δικαίου, η φιλοσοφία προϋποτίθεται της πολιτευτικής πρακτικής. Γι’ αυτό και ο λόγος βουλευτού του ΚΚΕ που διερωτάτο τι σημασία έχουν οι παρακολουθήσεις, όταν άνθρωποι πεινάνε, παιδιά σκοτώνονται κ.λπ., ήταν λόγος υπεκφυγής: επένδυε στη (δωρεάν) αισθηματολογία που φορτίζει το θυμικό, αλλά ναρκώνει τη σκέψη, χωρίς την οποία δεν λύνονται τα προβλήματα που απελπίζουν τους περισσότερους ψηφοφόρους της αντιπολίτευσης.

Προβληματική ήταν και η θέση εκπροσώπου του ΠΑΣΟΚ, ο οποίος με σωστά αρθρωμένο λόγο υπέρ της πρότασης του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης για μομφή της κυβέρνησης, κατηγορούσε, την ίδια στιγμή, τον ΣΥΡΙΖΑ με τις γνωστές ψευδεπίγραφες κατηγορίες για ψεύδη, μικρά και μεγάλα σκάνδαλα, μικρές και μεγάλες σακούλες χρημάτων, με τις οποίες τα ΜΜΕ ανενδοίαστα σφυροκοπούν την κοινή γνώμη.

Η δημοκρατία είναι το πιο εύθραυστο των πολιτευμάτων και χωρίς τον απαιτούμενο σεβασμό στην αξιωματική αντιπολίτευση δεν υφίσταται. Γι’ αυτό και απαιτεί αρχές όχι μόνον τυπικές αλλά και ουσιαστικές, ώστε εγκαίρως να προλαμβάνονται παραβιάσεις και εκτροπές που της κλείνουν τον δρόμο, αφού εξαιτίας τους η δημοκρατία εύκολα διολισθαίνει σε αυταρχικό ή ολοκληρωτικό καθεστώς.

Από τον Χάιντεγκερ ώς τη μεταμοντέρνα «αδύναμη σκέψη» (il pensiero debole) πολλοί διακήρυξαν το τέλος της φιλοσοφίας ως σκέψης που γεφυρώνει θεωρία και πράξη. Αλλά το τέλος μιας τέτοιας φιλοσοφίας, όπως σοφά θα αναγνώριζε κάθε νοήμων πολίτης, θα σήμαινε και το τέλος του κρίναι λόγω και του λόγον διδόναι, με συνέπεια τις εν κρυπτώ παραβιάσεις θεσμών και νόμων, τις παραποιήσεις, αθετήσεις ή ψεύδη που θάβονται στην απάθεια της σιωπής ή στον φόβο.

*Ομ. καθηγήτρια φιλοσοφίας,συγγραφέας