Η οξεία κρίση αστεγίας –όρος δανεικός από την Wall Street Journal– με την οποία ήρθε αντιμέτωπη η Τουρκία μετά τον φονικό σεισμό μάς φέρνει ενώπιον του ερωτήματος τι είδους κοινωνίες βρίσκονται πίσω από τα συντρίμμια, πίσω από τους ανθρώπους χωρίς σταθερές συντεταγμένες ή πίσω από τους ενοίκους χάρτινων κατοικιών.
Το πρόβλημα στέγης στην Τουρκία είναι χρόνιο και σοβαρό. Για την ακρίβεια η αστεγία είναι τόσο κανονικοποιημένη που δεν υπάρχει καταγραφή των αστέγων και των συνθηκών κάτω από τις οποίες διαβιούν.
Εχετε σκεφτεί πόσο μας ορίζει το σπίτι μας; Η τοποθεσία του, τα ντουβάρια και τα θεμέλιά του, το ιδιοκτησιακό (ή μη) καθεστώς του, η επισφάλεια που το συνοδεύει. Η ισοπέδωση της αχανούς περιοχής στην Τουρκία είναι η απόδειξη πως οι πόλεις υποτάσσονται στα κράτη, τα οποία στην πλειονότητά τους έχουν εγκαταλείψει προ πολλού την «κατοικία ως κοινωνικό αγαθό».
Στη γείτονα χώρα είναι ξεκάθαρο πως η κατοικία, ο ακρογωνιαίος λίθος της ζωής μας που συνδέεται με την ψυχική σταθερότητα, δεν είναι δικαίωμα όλων, ούτε καν των πολλών. Τουλάχιστον οι ασφαλείς κατοικίες μοιάζουν να είναι προνόμιο των ελίτ. Να αναφέρουμε για ακόμα μία φορά πως ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει ανοικοδομήσει αρκετές από αυτές τις περιοχές οι οποίες, όπως όλα δείχνουν, είναι γεμάτες ακατάλληλα κτίρια.
Οι στεγαστικές ανισότητες αποτελούν μια βαρύνουσα μεταβλητή για την πορεία της ζωής μας. Ολοι γνωρίζουμε πως οι άνθρωποι που μεγαλώνουν σε παραγκουπόλεις ή σε υποβαθμισμένες περιοχές είναι πιο εκτεθειμένοι σε υγειονομικούς κινδύνους. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την επιρροή του δομημένου περιβάλλοντος στην ψυχική κατάσταση του ανθρώπου. Οπως δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την επίδραση του δομημένου περιβάλλοντος στη δημόσια υγεία μας.
Για παράδειγμα, ιστορικά οι πανδημίες πλήττουν περισσότερο τους φτωχούς ανθρώπους που ζουν υπερσυνωστισμένοι σε λίγα τετραγωνικά μέτρα. Κι αν επανέλθουμε στο σήμερα, θα διαπιστώσουμε πως η δημόσια υγεία απειλείται στο Χατάι. Οι υποδομές στην Τουρκία βρίσκονται σε άθλια κατάσταση. Ακόμα και τα καινούργια κτίρια πέφτουν σαν να ήταν φτιαγμένα από χαρτί.
Το Bloomberg, σε ένα άρθρο για τις κακοτεχνίες στη γείτονα χώρα, αποκάλυψε πως οι κατασκευαστικές εταιρείες αφαιρούν κολόνες στήριξης και κάνουν αλλαγές στους τοίχους στήριξης, τις πόρτες και τα παράθυρα των κτιρίων. «Γιατί στον σεισμό της Τουρκίας κατέρρευσαν τόσα πολλά κτίρια;», αναρωτήθηκε το βρετανικό δίκτυο BBC, ενώ τα περισσότερα διεθνή μίντια επισήμαναν το παράδοξο: Πώς γίνεται να καταρρέουν ακόμα και κτίρια των οποίων η οικοδόμηση ολοκληρώθηκε πριν από έναν χρόνο; Οι ειδικοί αναλυτές, στην πλειονότητά τους, εκτίμησαν πως δεν τηρήθηκαν οι αντισεισμικοί οικοδομικοί κανονισμοί.
Ως γνωστόν οι άνθρωποι που στεγάζονται στις φτηνές κατασκευές μέσα σε φτωχογειτονιές ή που βιώνουν συνθήκες ενεργειακής φτώχειας έχουν περισσότερες πιθανότητες να φοιτήσουν σε υποβαθμισμένα σχολεία και να πέσουν θύματα εκπαιδευτικών ανισοτήτων και εν συνεχεία εργασιακών και κοινωνικών ανισοτήτων.
Επιπροσθέτως γνωρίζουμε από την παγκόσμια βιβλιογραφία ότι όσοι ξεκινούν τη ζωή τους υπό ανεπαρκείς στεγαστικές συνθήκες, δύσκολα θα καταφέρουν να απαλλαγούν από μια δύσκολη –ψυχικά και πρακτικά– ζωή.
Στην Ευρώπη, βλέπουμε καθημερινά πως ανακυκλώνονται οι άστεγοι μέσα από τα υπνωτήρια και τα συσσίτια, μέσα από τις όψεις του αυταρχικού νεοφιλελευθερισμού που εφαρμόζονται στους πλειστηριασμούς. Στις ΗΠΑ, ο αριθμός των αστέγων έχει εκτοξευτεί τα τελευταία χρόνια, με τις πολύ υψηλές τιμές των ακινήτων και τους χαμηλούς μισθούς να αποτελούν μόνο ένα μέρος του προβλήματος, όπως μετέδωσε πρόσφατα το δίκτυο ABC επικαλούμενο αναφορές από το υπουργείο Στέγασης και Αστικής Ανάπτυξης των ΗΠΑ.
Η ιστορία της Τουρκίας φέρνει στον νου τις θέσεις του μαρξιστή ανθρωπογεωγράφου Ντέιβιντ Χάρβεϊ σύμφωνα με τις οποίες «μέσω του χώρου συγκροτούνται σχέσεις εξουσίας, αλλά και αντίστασης». Μένει να δείξει τι είδους σχέσεις θα συγκροτηθούν κάτω από τις μάζες τσιμέντου και μετάλλου.
Το μόνο βέβαιο είναι για την ώρα πως τα άστεγα παιδιά που διασώθηκαν από τα ισοπεδωμένα κτίρια παίζουν το παιχνίδι του σεισμού. Χτίζουν, δηλαδή, με τα τουβλάκια τους και ρωτάνε… «αντέχει στους σεισμούς, είναι σταθερό;» βάσει των μαρτυριών των ψυχολόγων.
Αν σε αυτή τη συνθήκη ακραίας στεγαστικής κρίσης, δεν ληφθούν μέτρα και δεν αναχαιτιστούν τα αίτια που ενθαρρύνουν τη στεγαστική επισφάλεια, το μετατραυματικό στρες των επιζώντων θα λάβει διαστάσεις επιδημίας. Η κατοικία είναι η βάση οργάνωσης της ζωής και η απώλειά της είναι η πιο ακραία έκφραση του σύγχρονου κοινωνικού αποκλεισμού που πυροδοτεί την απόλυτη ψυχική αποσταθεροποίηση του μετανεωτερικού ανθρώπου.
