Ο Μάρτης του ’23 και ο Μάης του ’68

Είναι τα συνθήματα μια μορφή τέχνης; Είναι πάντως μια –συχνά λογοτεχνικής αρετής– απόδειξη ευστροφίας. Και τα καλύτερα από αυτά αποτελούν κάποτε ανεξίτηλο ιστορικό αποτύπωμα.

Τα συνθήματα του Μάη του ’68, π.χ., δεν είναι μόνο άρρηκτα συνδεδεμένα με εκείνη την εξέγερση και με μία «καταστασιακή» γενιά· είναι κι από μόνα τους «ξεναγοί» στο πολιτικό κλίμα, στις –φοιτητικές κατ’ αρχάς– επιδιώξεις, στα ιστορικά χαρακτηριστικά, στα ευρωπαϊκά οράματα εκείνης της εποχής.

Πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, ανάμεσα στα εύστροφα ή χαριτωμένα συνθήματα μιας Γαλλίας εξοργισμένης με τη συνταξιοδοτική πολιτική ενός πολιτικού νεοφιλελεύθερου αλλά και νέου είδους, ήθους και έθους, πιο… παραπλανητικού σε σύγκριση με τον Ντε Γκολ, αλλά εξίσου άτεγκτου, υπήρξαν κι αυτά που ομνύουν στη μνήμη του Μάη.

Ανάμεσα σε άλλες ευφυείς αναγωγές, λογοπαίγνια, συνειρμούς και μπηχτές, πολύ διαδεδομένο είναι κι ένα σύνθημα που δύσκολα αποδίδεται στα ελληνικά: «Tu nous mets 64 on te re-MAI 68». Πιστά η ελληνική μετάφραση λέει: «Μας έβαλες 64, σου ξαναβάζουμε 68», παίζοντας με την αύξηση του συνταξιοδοτικού ορίου, αλλά και με το ρήμα βάζω (mettre) και τις κλίσεις του που επιτρέπουν στον «εφευρέτη» της φράσης να παραπέμψει στον Μάη του ’68 – όταν παρεμπιπτόντως ο 46χρονος Μακρόν ήταν αγέννητος.

Πάντως αυτό το γαλλικό λογοπαίγνιο μ’ έκανε να σκεφτώ (χαμογελώντας) πως κι εμείς εδώ, στην Ελλάδα της δικής μας οργής, πρώτα της καλλιτεχνικής και, μετά την τραγωδία στα Τέμπη, της διάχυσής της σ’ ένα πολύ ευρύτερο κοινωνικό σύνολο, έχουμε σύγχρονο μερίδιο στα συνθήματα εκείνου του Μάη.

Χάρη στους σπουδαστές και τους καλλιτέχνες που ήταν ρεαλιστές και ζήτησαν το αδύνατο, περάσαμε δυόμισι μήνες που η ποίηση βρέθηκε στους δρόμους και, αφού είχαμε ζήσει και τη σκοτεινή υπόθεση με τους τοίχους που έχουν αυτιά, αισθανόμαστε αλληλέγγυοι με τους εξοργισμένους Γάλλους αφού κι εκείνοι κι εμείς έχουμε κυβερνώντες που τ’ αυτιά τους έχουν τοίχους.