Τις ίδιες μέρες που τα συνθήματα των καλλιτεχνών για την κατάργηση του Π.Δ. 85 αντηχούσαν σε δρόμους και κατειλημμένα θέατρα, ο πρωθυπουργός απένειμε τιμητικά βραβεία στους εργαζομένους στο ΕΣΥ.
Οι δύο αυτές εικόνες, με τους ηθοποιούς απέναντι στα ΜΑΤ από τη μια και τον Κυριάκο Μητσοτάκη από την άλλη, κατά τη διάρκεια μιας φαιδρής φιέστας, να χαμογελά αλλόκοτα επαινώντας την «υπέρβαση ψυχής» των εργαζομένων σ’ ένα σύστημα Υγείας που εκ προθέσεως ξήλωσε και υπονόμευσε, με συνέπεια να πεθάνουν χιλιάδες άνθρωποι από την πρόσφατη πανδημία του κορονοϊού, είναι τα καλύτερα παραδείγματα για να μιλήσει κανείς για τις εννοιολογικές διαφορές μεταξύ υποκριτικής και υποκρισίας.
Το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας λέει πως η αρχαία λέξη «υποκριτική» σημαίνει την τέχνη του ηθοποιού, τα μέσα (εκφράσεις προσώπου, κίνηση, λόγος κ.λπ.) και τον τρόπο με τον οποίο τα χρησιμοποιεί, για να ενσαρκώσει έναν ρόλο στο θέατρο, στον κινηματογράφο ή στην τηλεόραση.
Η μεταγενέστερη λέξη «υποκρισία», από την άλλη, είναι «η συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια κάποιου να μην εμφανίσει τον πραγματικό εαυτό του και να παρουσιάσει μια ψεύτικη εικόνα για τις ιδέες, τα συναισθήματα και τις προθέσεις του». Συνώνυμα: προσποίηση, ανειλικρίνεια, φαρισαϊσμός…
Το ρήμα από το οποίο παράγονται οι δύο λέξεις, το αρχαίο «υποκρίνομαι», εμπεριέχει και τις δύο έννοιες. Δηλαδή, σημαίνει και «συμπεριφέρομαι με τρόπο προσποιητό, προσπαθώ να φανώ διαφορετικός από αυτό που πραγματικά είμαι», «παίζω θέατρο», με την κακή έννοια, της εξαπάτησης, αλλά και «υποδύομαι ρόλο σε θεατρικό έργο». Αναλόγως, το ουσιαστικό «υποκριτής» και το επίθετο «υποκριτικός» περιγράφουν και τις δύο ιδιότητες, και του ανειλικρινούς και του ηθοποιού.
Το καθεστώς Μητσοτάκη μέσα στην τετραετία της θητείας του επέδειξε μεγάλη υποκρισία, χωρίς καθόλου υποκριτική τέχνη. Ποιος έχει ξεχάσει την κυρία Μενδώνη που «εξαπατήθηκε από τη βαθιά υποκριτική τέχνη» του Λιγνάδη;… Οι επικοινωνιακές προσπάθειες των πετσωμένων μέσων να φιλοτεχνήσουν μια εικόνα δημοκρατικής, φιλολαϊκής, δικαίας και αδιάφθορης κυβέρνησης έπεσαν στο κενό, τουλάχιστον για όσους διατηρούν ακόμη τη στερεότητα του εγκεφάλου τους, μην αφήνοντας αυτό το πολύτιμο όργανο να γίνει πουρές από την κυβερνητική προπαγάνδα.
Οσο πλησιάζουμε προς το καθαρτήριο των εκλογών, γίνεται όλο και πιο φανερό πως, τελικά, οι παρακολουθήσεις δεν υπηρετούν τη δημοκρατία, πως οι απευθείας αναθέσεις σε κολλητούς και λοιπά λαμόγια δεν προάγουν τη δημοσιονομική διαφάνεια, πως η συστηματική υπονόμευση του ΕΣΥ δεν βελτιώνει την υγεία του λαού και πως αυτό το τρύπιο καλάθι του νοικοκυριού και οι λοιπές επιδοματικές ελεημοσύνες δεν πλήττουν την ακρίβεια και δεν καταπολεμούν τη φτώχεια: το θεατρικό έργο «Αριστεία παντού» κατεβαίνει οσονούπω κι ο κυβερνητικός θίασος αποδεικνύεται αυτό που πραγματικά είναι: ένα θλιβερό μπουλούκι.
Ισως η σημαντικότερη διαφορά μεταξύ υποκριτικής και υποκρισίας να έγκειται στο ότι η πρώτη κάνει καλό, ενώ η δεύτερη όχι. Οι ηθοποιοί μάς προσφέρουν τη λύτρωση, την ανάταση, την εκλεκτή συγκίνηση που έλεγε κι ο Καβάφης, μέσω της αναπαραστατικής κάθαρσης των παθών.
Οι άλλοι όμως, οι ψεύτες και απατεώνες κυβερνώντες, επιδιώκουν την υποταγή, τον φόβο και τη βλακεία. Καμιά εξουσία, και ιδιαίτερα αυτή της Νέας Δημοκρατίας, δεν θέλει τον πολίτη ελεύθερο, άφοβο και καλλιεργημένο. Διότι κανείς τέτοιος δεν θα καθόταν να ακούσει τον κ. Μητσοτάκη να επαινεί τους υγειονομικούς: είναι σαν να σε ευχαριστεί η τράπεζα για το σπίτι που σου πήρε.
«Η υποκρισία είναι τόσο παλιά όσο το δέντρο της Εδέμ»
Orson Welles
