Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία, ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής. Σήμερα ο Θοδωρής Ρακόπουλος απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.
● Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;
Υπάρχουν οι θεματικές, ή αν θέλετε οι εμμονές: χρόνος, μετανάστευση, διαίρεση, πολιτική, απώλεια, πατρίδα. Αυτό είναι η συνέχεια. Οι τρόποι αλλάζουν, από τη σάτιρα και την παρωδία (για παράδειγμα στο «Η συνωμοσία της πυρίτιδας») ώς την ελεγεία και το μυστήριο (για παράδειγμα στο «Νυχτερίδα στην τσέπη»).
● Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;
Η δουλειά μου στο πανεπιστήμιο. Τα αμφιθέατρα και η επαφή με τους φοιτητές, αλλά και η έρευνα: η γραφή ενός άλλου έργου, με άλλες αξιώσεις από το λογοτεχνικό, και σε άλλη γλώσσα τόσο μεταφορικά (επιστημονική) όσο και κυριολεκτικά (αγγλικά) είναι στην ουσία ένας πρώτος εαυτός. Μια άλλη ζωή.
● Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;
Γράφω πάντα με πλήρη συνείδηση και βλέπω κάθε βιβλίο ως θεματικό εγχείρημα. Γι’ αυτό είναι όλα διαφορετικά και ανεξάρτητα το ένα με το άλλο. Από εκεί και πέρα, και μολονότι φίλοι της ποίησης μου λεν πως αγαπούν το «Ορυκτό δάσος» ακριβώς επειδή είναι «ποίηση», ο τρόπος του σήμερα μου φαίνεται παράξενος.
● Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου.
Ας πω δύο εντός, από τη δική μας και τη διεθνή γλώσσα – Κώστας Καρυωτάκης, «Ελεγεία και σάτιρες» και Philip Larkin, «High Windows». Και εκτός κειμένου θα σκεφτόμουν κάτι εικαστικό: Nina Bunjevac, «Fatherland».
● Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;
Αρνητικές κριτικές είχα μια-δυο, τις θυμάμαι. Αλλά τελικά μετράει η πρόθεση – αν γίνεται η κριτική από αγάπη για τη λογοτεχνία ή από άλλα κίνητρα. Αυτό ισχύει και για τις θετικές, προφανώς. Προτιμώ μια αρνητική που μιλά τη γλώσσα της λογοτεχνίας παρά μια θετική που μιλά τη γλώσσα μιας διαπροσωπικής οφειλής, ενός συσχετισμού.
● Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή του;
Από πεζογράφους η γλώσσα του Ροΐδη λειτουργεί ως μαγγανεία πάνω μου και είναι, όσο κι αν αυτό ακούγεται βέβηλο, τεράστια επιρροή. Από ποιητές, αλίμονο άλλωστε, η ανεπανάληπτη γλώσσα του Καβάφη. Πάντως στην ποίηση το «νεότερος» είναι παράξενο σχήμα. Ισως γι’ αυτό μου άρεσε το βιβλίο του Μάριου Χατζηπροκοπίου.
● Σήμερα, υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;
Οπωσδήποτε. Σε απόλυτο βαθμό θα έλεγα. Βέβαια το λέω ως εξωτερικός παρατηρητής, οπότε μάλλον ελέγχεται η ακρίβεια της κρίσης μου.
● Για ποιο λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας, εκτός συνόρων, είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;
Είμαστε λίγο ενδοσκοπική χώρα, φοβάμαι. Πολύ σοβαροφανής και κολλημένη με προβλήματα που δεν αφορούν τους πολλούς. Ισως λογικό είναι να μη μεταφραζόμαστε. Στην ποίηση βέβαια έχουν γίνει πολλές κινήσεις τα τελευταία χρόνια – πολύ καλές ανθολογίες σε διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες.
● Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;
Οχι η συγκυρία ακριβώς, αν και έχω φέρει εφήμερα πρόσωπα που συνδέονται με αυτό που λέμε «επικαιρότητα» ως πρωταγωνιστές σε κείμενά μου. Η τριβή της γλώσσας στο στυπόχαρτο των δημοσιογραφικών κλισέ και της ευρύτερης στέγνιας της δημόσιας σφαίρας με αφορά πολύ. Η εθνική οδός της γλώσσας, θέμα τού «Στις εθνικές οδούς», ίσως είναι κάπου εκεί.
● Σας απασχολεί αν, μετά θάνατον, θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;
Πολύ, αλλά περισσότερο με απασχολεί αν το παιδί μου ζήσει σε κόσμο όπου το Μπανγκλαντές είναι κάτω από τη θάλασσα και η Αθήνα έχει 42 βαθμούς τον Μάιο.
Γεννήθηκε το 1981 στο Αμύνταιο. Σπούδασε στη Θεσσαλονίκη και στο Λονδίνο. Εχει εκδώσει τέσσερα βιβλία ποίησης, ένα διηγημάτων και ένα ως μέλος τριάδας ποίησης. Τελευταίο του βιβλίο: «Στις εθνικές οδούς» (Νεφέλη, 2022). Του έχει απονεμηθεί το Κρατικό Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα. Διατηρεί το μπλογκ «Η Αφρική με οποιοδήποτε άλλο όνομα». Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε 10 γλώσσες. Είναι αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο.
