Το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, που εμπνεύστηκε, ξεκίνησε και στήριξε ο σπουδαίος Δημήτρης Εϊπίδης, το «αδερφάκι» του αντίστοιχου Φεστιβάλ Κινηματογράφου, «κλείνει» φέτος τα 25 του χρόνια – 25 χρόνια γεμάτα εικόνες, μηνύματα και ιδέες πάνω σε γεγονότα, μαρτυρίες και κρυμμένες αλήθειες από όλο τον κόσμο που απαθανατίζονται σε ταινίες τεκμηρίωσης. Το φετινό ΦΝΘ (2-12/03) έχει ως κεντρική αφίσα/σύμβολο το έργο του Σουηδού ζωγράφου, εικονογράφου Ντάνιελ Ενγκνεους: μια καρδιά πάλλεται, διαλύεται και ξαναστήνεται. Είναι μία υπενθύμιση της ανθρώπινη κατάστασης, που πάλλεται, ραγίζει ή αγαλλιάζει με τον ίδιο τρόπο, μεταφορικά και κυριολεκτικά.
Αναλυτικά οι ταινίες και τα διαγωνιστικά τμήματα θα ανακοινωθούν σήμερα, ωστόσο ξέρουμε ήδη πως θα υπάρχει μεγάλο αφιέρωμα στο ντοκιμαντέρ της παρατήρησης: με τίτλο «Η τέχνη της πραγματικότητας: πέρα από την παρατήρηση», το φεστιβάλ θα κάνει εργαστήρια, θα δημιουργήσει μία δίγλωσση έκδοση για το θέμα και φυσικά θα προβάλλει ταινίες του παγκόσμιου σινεμά συμβατές με αυτό το (ασαφές ωστόσο) θέμα.
Οπως ξέρουμε, στο ντοκιμαντέρ παρατήρησης, ο δημιουργός έχει την ελάχιστη δυνατή παρέμβαση, δίνοντας χώρο και χρόνο στον θεατή να φτάσει στα δικά του συμπεράσματα, γεγονός που καθιστά το είδος αυτό δύσκολο. Είκοσι ταινίες έχουν επιλεχθεί σχετικά, μεταξύ των οποίων το αποκαλυπτικό «Muhammad Ali: The Greatest» (1974) του Γουίλιαμ Κλάιν, για τον σπουδαίο πυγμάχο, το δυνατό «Divorce Iranian Style» (1998) των Κιμ Λοντζινότο και Ζίμπα Μιρ-Χοσεϊνί για τον γενναίο και ευρηματικό αγώνα των γυναικών του Ιράν, το συγκλονιστικό «Megacities» (1998) του Μίκαελ Γκλάβογκερ που φανερώνει τι πραγματικά συμβαίνει στον πλανήτη από την ανθρώπινη παρέμβαση, το αξέχαστο «Austerlitz» (2016) του Σεργκέι Λοζνίτσα που όσοι δεν έχουν δει ήδη, ας μην το χάσουν, το υποψήφιο και για Οσκαρ (2019) «Honeyland» των Ταμάρα Κοτέφσκα και Λιούμπομιρ Στεφάνοφ κ.ά.
Αφιέρωμα θα γίνει και στη φρίκη του ναζισμού: στο τμήμα «Adio querida [σ.σ. παραδοσιακό σεφεραδίτικο τραγούδι]: Από τη Θεσσαλονίκη στο Αουσβιτς – 80 χρόνια» θα προβληθούν ταινίες παλαιότερες (όπως το «Der Golem» του 1920) αλλά και πιο σύγχρονew με θέμα τη ναζιστική κτηνωδία ενάντια στους Εβραίους. Μεταξύ αυτών θα είναι το «Ηρωες της Θεσσαλονίκης» (2021) του Τομ Μπαρκά, με θέμα Εβραίους Θεσσαλονικείς, επιζήσαντες των στρατοπέδων συγκέντρωσης, το υπέροχο «Φιλιά εις τα παιδιά» (2011) του Βασίλη Λουλέ, όπου Ελληνες Εβραίοι αφηγούνται στην κάμερα τις τρομακτικές εμπειρίες που βίωσαν στην κατεχόμενη Ελλάδα τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το «Εκτός ιστορίας» (2012) της Φωφώς Τερζίδου, για την πάλαι ποτέ ακμάζουσα εβραϊκή κοινότητα Θεσσαλονίκης και Κατερίνης κ.ά.
Δύο ξεχωριστοί δημιουργοί, με εμπειρία και ιστορία στον χώρο του κινηματογράφου τεκμηρίωσης, θα έχουν την τιμητική τους στο φετινό φεστιβάλ: Ο σκηνοθέτης Σταύρος Ψυλλάκης θα συνομιλήσει με το κοινό μετά την προβολή κάθε μιας από τις δέκα ταινίες του που θα προβληθούν («Οφειλή», «Η φωτογραφία μου», «ΓΙΑ ΧΩΡΙΣ ΛΟΓΟΥΣ συναντήσεις με τον Γιώργο Μανιάτη», «Ολυμπία», «Μικρές ιστορίες Ρομά», «Το δίλημμα», «ΜΕΤΑΞΑ ακούγοντας τον χρόνο», «Μυλωνογιάννη 120, Χανιά», «Αλλος δρόμος δεν υπήρχε», «Ο άνθρωπος που ενόχλησε το σύμπαν»). Το κοινό του φεστιβάλ θα έχει την ευκαιρία να «συστηθεί» με το έργο και του Αυστριακού δημιουργού Νικολάους Γκεϊρχάλτερ, μέσα από εννέα ταινίες του. Ο πολυβραβευμένος (και με τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο στο ΦΝΘ) σκηνοθέτης μέσα από περίτεχνα και λεπτομερή πλάνα, καταγράφει τη διαρκή πάλη ανθρώπου – φύσης και τις ολέθριες συνέπειες του δυτικού τρόπου ζωής.
Οπως πάντα, θα είναι αρκετά τα ντοκιμαντέρ και στο Διαγωνιστικό του φετινού φεστιβάλ (μάλιστα η ταινία που θα κερδίσει τον Χρυσό Αλέξανδρο στο Διεθνές Διαγωνιστικό θα βρει αυτόματα θέση στη λίστα προεπιλογής για το Οσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ). Επίσης, όπως πάντα, θα υπάρχει και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα τμήματά του φεστιβάλ (αν όχι το πιο ενδιαφέρον) οι «Ανοιχτοί Ορίζοντες» σε επιμέλεια Δημήτρη Κερκινού. Σε αυτό θα παρουσιαστούν δεκάδες ντοκιμαντέρ, όπως το νέο της Ρέας Βαλντέν πάνω στην ιστορία και την κινηματογραφική ματιά της μητέρας της, σπουδαίας κινηματογραφίστριας Αντουανέττας Αγγελίδη.
Σε αποκλειστικότητα, αναφέρουμε πως στο ίδιο τμήμα θα προβληθούν και τα ιδιαίτερα ντοκιμαντέρ: «Φαγητό και χώρα» (μια χιουμοριστική ματιά πάνω στην αμερικανική κουλτούρα!), «Ντομίνγκο Ντομίνγκο» (για τη ζωή ενός φαινομενικά απλού αγρότη), «Η γυναίκα των άστρων και των βουνών» (για την Ρίτα Πατίνιο, μια γυναίκα της φυλής Ταραχουμάρα), «Το χωριό των ρόδων» (για τους σύγχρονους Ρομά και τον νεοφασισμό στην Ιταλία) και το «Φώναζέ με μουλάρι» (για τον 65χρονο Τζον Σιρς ή «Μουλάρι» που περιπλανιέται εδώ και 30 χρόνια με τα τρία του μουλάρια στη Δ. Αμερική!)… Καλές προβολές!
