Ο Ουμπέρτο Εκο ήταν Ιταλός σημειολόγος, δοκιμιογράφος, φιλόσοφος, κριτικός λογοτεχνίας και μυθιστοριογράφος. Από το 1975 κατείχε την έδρα του Καθηγητή Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, ενώ από το 1988 ήταν πρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου Μελετών Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο του Σαν Μαρίνο. Γεννήθηκε το 1932 στην Ιταλία και έφυγε από τη ζωή το 2016.
Ο Ουμπέρτο Εκο, αυτός ο πασίγνωστος – «άγνωστος», σε όλο τον κόσμο, εκτός από τα πολυσήμαντα βιβλία του, νομίζουμε ότι και τα επίσης μοναδικά αποφθέγματά του τον έκαναν έναν πασίγνωστο, γνήσιο, μαχόμενο διανοητή. Με το τελευταίο γράμμα του, υποθήκη προς τον εγγονό του, όμως, έγινε και ο πάντα επίκαιρος. Και σήμερα περισσότερο από κάθε άλλον.
Αξίζει να μεταφέρουμε εδώ ένα μεγάλο απόσπασμα από αυτό το γράμμα του.
«Αγαπητέ μου εγγονέ,
Δεν θα ήθελα αυτό το χριστουγεννιάτικο γράμμα να κηρύττει την αγάπη για τους γείτονές μας, την πατρίδα, την ανθρωπότητα και τέτοια πράγματα. Δεν θα έδινες σημασία (είσαι ενήλικας και εγώ είμαι πολύ μεγάλος), άλλωστε το σύστημα αξιών έχει αλλάξει τόσο πολύ που οι συστάσεις μου φαίνονται ξεπερασμένες. Γι’ αυτό θα ήθελα να σταθώ σε μία μόνο σύσταση που θα μπορούσες να εφαρμόσεις στην πράξη αυτή τη στιγμή, ενώ σερφάρεις με το tablet σου.
Δεν θα κάνω το λάθος να σου συστήσω να μη χρησιμοποιήσεις το tablet σου. Και όχι από φόβο μήπως φανώ σαν παλιομοδίτης παππούς, αλλά επειδή το κάνω και εγώ ο ίδιος. Θα σε συμβούλευα να μη δίνεις μεγάλη σημασία στις εκατοντάδες πορνογραφικές ιστοσελίδες που προβάλλουν ερωτικά παιχνίδια. Μη νομίζεις ότι οι σεξουαλικές σχέσεις περιορίζονται σε αυτές τις μάλλον μονότονες ενέργειες. Αυτές οι σκηνές είναι σχεδιασμένες για να σε κρατήσουν στο σπίτι, ώστε να μη συναντήσεις πραγματικά κορίτσια. Υποθέτω ότι είσαι στρέιτ- διαφορετικά, λάβε υπόψη τις συστάσεις μου ανάλογα με την επιλογή σου.
Πίστεψέ με, έχω περισσότερη εμπειρία (αν είχα δει σεξουαλική επαφή μόνο σε υπολογιστή, ο πατέρας σου δεν θα είχε γεννηθεί ποτέ, ούτε και εσύ). Αλλά δεν είναι αυτό για το οποίο θα ήθελα να σου μιλήσω, αλλά για την ασθένεια που επηρέασε τη δική σας γενιά και την προηγούμενη, ανθρώπους που βρίσκονται ήδη στα Πανεπιστήμια. Μιλάω για την απώλεια μνήμης.
Η κατανόηση του γεγονότος ότι ένας υπολογιστής μπορεί να απαντήσει στην ερώτησή σου ανά πάσα στιγμή αποθαρρύνει την επιθυμία σου να απομνημονεύσεις πληροφορίες και αυτό είναι κακό. Μπορεί να γίνει η εξής σύγκριση: Αφού μάθει το άτομο ότι μπορεί να πάει από το ένα μέρος στο άλλο με λεωφορείο ή μετρό –κάτι που είναι πολύ βολικό αν βιάζεται– αποφασίζει ότι δεν χρειάζεται πλέον να περπατάει».
Ολοκληρώνοντας αυτό το μικρό αφιέρωμα στη μνήμη του, πρέπει να αναφέρουμε και μερικά σπάνια αλλά και ίσως πολύ «πικρά» αποφθέγματά του… Τόσο πικρά που δεν ξέρεις πλέον ποιος λέει την αλήθεια και ποιος το ψέμα. Και το χειρότερο: επικυρώνει τη ρήση ενός άλλου μεγάλου σοφού: «Ο πολιτισμός πηγή δυστυχίας»!!!
Ας τα απολαύσουμε:
«Σήμερα μόνο οι ηλίθιοι κάνουν δικτατορίες με τανκς, από τη στιγμή που υπάρχει η τηλεόραση»
«Κάθε φορά που ένας ποιητής, ένας ιεροκήρυκας, ένας αρχηγός, ένας μάγος ξεστομίζει ασυναρτησίες, η ανθρωπότητα ξοδεύει αιώνες αποκρυπτογραφώντας το μήνυμα»
«Ο πολιτισμός δεν ακυρώνει τη βαρβαρότητα, αλλά πολλές φορές την επικυρώνει. Οσο πιο πολιτισμένος είναι ένας λαός, τόσο πιο βάρβαρος και καταστροφικός μπορεί να γίνει»
«Οι κρίσεις πουλάνε καλά»
«Η τέχνη του διαβάσματος έγκειται στο να ξέρεις ποιες σελίδες να πηδήξεις»
