Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία, ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής. Σήμερα η Μαρία Γιαγιάννου απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.
● Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;
Δεν γράφω συνεχώς το ίδιο βιβλίο κι ελπίζω να μην το κάνω στο μέλλον. Αν αρχίσω να αντιγράφω τον εαυτό μου, μάλλον θα έχω φτάσει σε ένα όριο όπου η ταυτότητά μου θα έχει παραγίνει συγκεκριμένη. Προτιμώ να παραλλάσσω τον συγγραφικό εαυτό μου μέσα σε βιβλία-τομές. Οχι χάριν πρωτοπορίας, αλλά διεύρυνσης και απόλαυσης.
● Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;
Η επιθυμία να κατανοήσω πώς λειτουργούμε οι άνθρωποι μέσα στις σχέσεις, στις προκλήσεις, στην αγάπη, στην ηλικία, στο φύλο. Οι εικαστικές τέχνες και οι θεατρικές τεχνικές παίζουν συχνά ρόλο ευρυγώνιων προβολέων στα βιβλία μου.
● Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;
Το πρώτο μου βιβλίο κυκλοφόρησε αγνό και με άγνοια κινδύνου, αλλά όχι με βιασύνη. Εχω όμως ένα θεατρικό έργο στο συρτάρι, που δεν ξέρω αν γράφτηκε πολύ νωρίς ή πολύ αργά, αν είναι «μπροστά» ή «πίσω», αν πρέπει να το δείξω επειγόντως ή να το κρύψω για πάντα. Ακόμα και ο τίτλος του με τρομάζει.
● Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου.
«Εκατό Χρόνια Μοναξιάς» του Μάρκες. «Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο» του Προυστ. «Ο Ηλίθιος» του Ντοστογιέφσκι.
● Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;
Οταν η αρνητική κριτική έχει σκωπτικό τόνο ή υπερβολική ελαφρότητα δυσκολεύομαι να αποστάξω κάτι θετικό. Κι από την άλλη, έχω διαβάσει θετικές κριτικές, που ήταν χειρότερες από αρνητικές μόνο και μόνο επειδή ήταν κακογραμμένες!
● Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή του;
Με μαγεύει ο Σκαρίμπας. Με συγκινεί ο Χιόνης. Με έλκει ο Ελύτης. Απολαμβάνω τον Λάγιο. Θαυμάζω την Αγγελάκη-Ρουκ. Εκτιμώ πολλούς σύγχρονους πεζογράφους και ποιητές. Τραβώντας σχεδόν τυχαία από τη μεγάλη τράπουλα αναφέρω δυο πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους: τον Νικήτα Σινιόσογλου με τα ιδιοφυή του δοκίμια και τη Λένα Καλλέργη με την υπέροχη ποίησή της.
● Σήμερα, υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;
Οι καλλιτεχνικές παρέες που έγραψαν Ιστορία συνδέθηκαν με κάποιο καφέ, κάποιο πατάρι, κάποιο μπαρ και δεν είναι τυχαίο. Οι λογοτεχνικές συντροφιές χρειάζονται ένα στρογγυλό τραπέζι με καφέ και ποτό για ν’ αρχίσουν να βγάζουν σπίθες. Το στέκι του Σάμη Γαβριηλίδη έκλεισε και ψάχνουμε όλοι στέγη να συναντηθούν δημιουργικά οι διαφωνίες μας.
● Για ποιο λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας, εκτός συνόρων, είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;
Συνήθως εντοπίζουμε τους λόγους στην αμετάφραστη ποιητικότητα της ελληνικής γλώσσας και στην υποτιθέμενη απουσία μυθοπλαστικών αρετών. Ισως όμως και να είναι θέμα προώθησης. Ολόκληρο βασίλειο συγγραφέων για μία μάνατζερ! Our kingdom for a horse!
● Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;
Αφήνω τα βιβλία μου (αν μπορούν) να γίνουν πολιτικά μέσα από την ανάγνωση, αφού σίγουρα δεν υπάρχει συγγραφική πρόθεση να αποτυπωθεί η πολιτική συγκυρία. Η γλώσσα σχολιάζεται διαρκώς σε ό,τι γράφω, με την έννοια ότι δεν είναι διάφανη αλλά ανάγλυφη και με επίγνωση του εαυτού της. Οι τρόποι ενημέρωσης με απασχολούν ιδιαίτερα, μιας που τα ΜΜΕ είναι και το πρώτο αντικείμενο σπουδών μου, παρατηρώ πάντα την επιρροή τους στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Το ίδιο κάνω και στο τελευταίο μου βιβλίο «R.I.F. Ο θάνατος στο φέισμπουκ» (εκδ. Στερέωμα).
● Σας απασχολεί αν, μετά θάνατον, θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;
Δεν θα ήταν άσχημα. Αν αυτό κάνει περήφανους τους απογόνους μου. Είναι παρήγορο να σκέφτομαι ότι 100 χρόνια μετά τον θάνατό μου θα ανακαλυφθώ εκ νέου και ο κόσμος του πνεύματος θα πει «ααα, μα τούτη εδώ η Γιαγιάννου ήταν φοβερή»: Μια μικρή αθανασία για εμένα χωρίς εμένα!
Η Μαρία Γιαγιάννου έχει γράψει πεζογραφία, θέατρο, δοκίμιο και παιδικό βιβλίο. Σπούδασε Επικοινωνία & ΜΜΕ (ΕΚΠΑ), Πολιτιστική Διαχείριση (Πάντειο) και Φιλοσοφία της Τέχνης (ΑΣΚΤ, ΑΠΘ). Επιμελείται εικαστικές εκθέσεις και άλλα πολιτιστικά δρώμενα. Εχει εκδώσει δώδεκα βιβλία. Θεατρικά της έργα έχουν παιχτεί σε σκηνές της Αθήνας, καθώς και στο Μιλάνο. Πρόσφατα βιβλία της το παραμύθι «Εχω έναν καλό Παππούα» (Σμίλη, 2022) και το πεζογράφημα «R.I.F. Ο θάνατος στο φέισμπουκ» (Στερέωμα, 2022).
