Συνήθως οι ευχές για «Καλή χρονιά» είναι γενναιόδωρες και απροϋπόθετες. Υποθέτουν ότι θα συμβεί αυτό που θα θέλαμε. Η πραγματικότητα, όμως, έχει στοιχεία απομάγευσης. Η υλοποίηση αυτών που θα θέλαμε να συμβούν, εμπεριέχει πολλές προϋποθέσεις και, κυρίως, αντικρουόμενες αναγκαστικές επιλογές. Εντούτοις, αρκετές υλοποιήσεις συνεχίζουν να γίνονται μέσω ευχών.
Εάν υποθέσουμε ότι στον 19ο αιώνα υπήρξε μια σχετικά αισιόδοξη οπτική για τις ανθρώπινες υποθέσεις, που προέκρινε την εμπιστοσύνη στην επιστήμη, τον ορθό λόγο, τη φιλοσοφία και τον πολιτισμό, την οποία μοιράζονταν τόσο οι φιλελεύθεροι όσο και οι ριζοσπάστες κοινωνικοί και πολιτικοί στοχαστές, δεν έγινε το ίδιο για τον 20ό αιώνα. Υπό το βάρος που δόθηκε στον εθνικισμό, στην ισχύ και στον τεχνολογικό πολιτισμό, αλλά όχι στον ορθό λόγο, τη φιλοσοφία και τον πολιτισμό, υπήρξαν κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Αλλες αρνητικές και άλλες θετικές. Ο πόλεμος περιλαμβανόταν σε αυτές τις συνέπειες. Και, μετά τον όλεθρο, τόσο οι φιλελεύθεροι όσο και οι ριζοσπάστες -του δυτικού τουλάχιστον κόσμου- βρέθηκαν σε μια κατάσταση που κλιμακωνόταν από την αμηχανία μέχρι την απόγνωση. Προσπάθησαν, ωστόσο, να την ξεπεράσουν με κοινωνικές διαβουλεύσεις και κοινωνικοοικονομικούς σχεδιασμούς στους οποίους περιλαμβάνονταν σταθερά σχέδια κοινωνικής προστασίας, αρωγής στους αδύναμους, δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης, εκπαίδευσης, μείωσης των ανισοτήτων – πράγματα που εντέλει κέρδισαν οι δυτικές δημοκρατίες με πνεύμα εθνικής ενότητας, υψηλή εντιμότητα και συναισθήματα κοινωνικής ευθύνης.
Στον 21ο αιώνα, δεν τίθενται τέτοια διλήμματα. Πολλές εντάσεις -ας πούμε μεταξύ κράτους και αγοράς ή κοινωνίας και εξουσίας- επιλύονται με τρόπους μονομερείς. Δεν ανιχνεύονται τρόποι αποτελεσματικής ισορροπίας ανάμεσα στην πολιτική εξουσία, την έμπειρη ηγεσία, την αποτελεσματική διοίκηση και, οπωσδήποτε, την πολιτική λογοδοσία σ’ ένα γενικότερο πλαίσιο ειρήνης, συλλογικής ευημερίας, αλληλεγγύης και δημοκρατίας. Πολλά από τα παραπάνω μένουν ευχές… που θα θέλαμε να συμβούν. Αλλά, για παράδειγμα, η πολιτική εξουσία έχει ελάχιστη σχέση με τη λογοδοσία και, πιθανότατα, οι εξοπλισμοί για τη διατήρηση της ειρήνης ή της ισχύος έχουν ελάχιστη σχέση με την κοινωνική αλληλεγγύη ή την ευημερία.
Τις προηγούμενες δεκαετίες υπήρχε μία ανησυχία της κοινωνίας για το χάσμα που χώριζε την παγκοσμιοποιημένη χρηματιστική ελίτ από τον υπόλοιπο κόσμο που, δυστυχώς, επιβεβαιώθηκε με τη Μεγάλη Υφεση του 2008 και, μετά, με την κρίση χρέους της Ευρώπης στην οποία θλιβερός πρωταγωνιστής ήταν η Ελλάδα. Σήμερα, οι ανησυχίες έχουν να κάνουν με το χάσμα που χωρίζει τις ηγεσίες οργανισμών (για παράδειγμα της Ε.Ε.) ή χωρών (για παράδειγμα της Ελλάδας), με τα πραγματικά προβλήματα, τους λαούς και τις προσδοκίες τους.
Επιπλέον σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον επιδεινούμενο, ασταθές -από τις προηγούμενες κρίσεις- και επιβαρυνόμενο με τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, οι κατάλογοι συνταγών των παλαιότερων πολιτικών δεν αρκούν. Η ανεργία, συνδυασμένη με υφεσιακά χαρακτηριστικά και υψηλό πληθωρισμό, εξαντλεί τον κόσμο της εργασίας. Δύσκολα θα φτάναμε σε ισόρροπες κατανομές, δίχως αποκατάσταση της σχέσης κράτους, αγορών, εργασίας και περιβάλλοντος. Και η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίζει να λειτουργεί με ηγεσίες που, χωρίς νομιμοποίηση, ενδιαφέρονται κυρίως για τη διαχείριση προβλημάτων μέσω ευχών και αρχών που ούτε τις πιστεύουν ούτε τις υπηρετούν: απλώς τις διαφημίζουν.
Επιπλέον, δύσκολα θα μιλούσαμε για πολιτικές σχέσεις που προκύπτουν από ευρεία, ισότιμη, ασφαλή και αμοιβαίως δεσμευτική διαβούλευση στην Ελλάδα. Απεναντίας βλέπουμε στενότερη, περισσότερο άνιση, λιγότερο έντιμη και λιγότερο δεσμευτική διαβούλευση. Και η ασάφεια στη διαβούλευση μάλλον οδηγεί στην «κανονικοποίηση» της πολιτικής ψευδολογίας.
Επομένως, ο κόσμος του 2023 δεν επιτρέπει αυταπάτες για «κάτι διαφορετικό». Είναι στημένος με πολλά προηγούμενα σκάρτα υλικά. Εξω από κάθε έννοια πολιτικής ορθότητας οδηγούμαστε σε ευτελισμούς ηθών και λειτουργιών. Επιπλέον, οδηγούμαστε σε πολώσεις εξαιτίας των επερχόμενων εκλογών. Αρκετοί που ήδη είναι εκλεγμένοι αλλά και αρκετοί από αυτούς που θα μετάσχουν στην εκλογική διαδικασία βρίσκονται ήδη σε απόλυτη ομηρία μηχανισμών που δεν έχουν και μεγάλο πρόβλημα με τη διάβρωση των αξιών που στηρίζουν το κράτος δικαίου και της ιδέας του Κοινοβουλίου ως κέντρου του δημοσίου διαλόγου. Η Νέα Δημοκρατία δίνει ένα έξοχο παράδειγμα τέτοιου κόμματος – δίχως οι άλλοι να υπολείπονται.
Προφανώς, αν δεν αλλάξει αυτό το μοντέλο, μαζί με την ακατανοησία μας για τα πράγματα, τα προβλήματα των ανθρώπων θα συνεχιστούν, με απομείωση των πιθανοτήτων για βελτιώσεις της ζωής στη χώρα και στην Ευρώπη. Οταν τα βασικά αυτονόητα δεν βρίσκουν τρόπους εκπλήρωσης, γιατί προϋποθέτουν συνθήκες οι οποίες δεν πληρούνται, τότε –ανεξάρτητα από τις ειλικρινείς και απροϋπόθετες ευχές‒ απλώς διευκολύνεται ο ρόλος του διαβόλου στο να κάνει λίγο χειρότερο τον κόσμο. Παρά ταύτα, το «Καλή χρονιά» είναι δεδομένο· μπορεί και να πετύχει.
-320x213.jpg)
