Εμποτισμένο με ισχυρούς συμβολισμούς σε πολιτικό, πολιτισμικό και ιδεολογικό επίπεδο και γεμάτο αναφορές για τη ζωή, τον έρωτα, την ευθύνη απέναντι στο καθήκον, το έργο «Ο Πρωτομάστορας», γραμμένο το 1916, κάνει πρεμιέρα (σε συναυλιακή μορφή) στο Ολύμπια-Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», επιχειρώντας να συνομιλήσει με το σήμερα. Την παρτιτούρα του Μανώλη Καλομοίρη θα ερμηνεύσει η Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία του Δήμου Αθηναίων σε μουσική διεύθυνση Ζωής Τσόκανου.
«Διάλεξε ο μουσικός την τραγωδία του Πρωτομάστορα… γιατί πιστεύει πως ο θρύλος μονάχα, ο μύθος της αρχαίας τραγωδίας, καταδέχεται -και τη ζητάει μάλιστα- την επεξεργασία της μουσικής, τη μουσική ατμόσφαιρα. Σε τέτοια ατμόσφαιρα ο φανταστικός κόσμος του θρύλου ζει πιο άνετα και πιο έντονα την παραμυθένια του ζωή», έλεγε ο συνθέτης για την επιθυμία του να μελοποιήσει έναν θρύλο της παράδοσης (το έργο πατά στην ιστορία του Γεφυριού της Αρτας).
«Οι αρετές και τα ανθρώπινα πάθη είναι “υλικά” που υπάρχουν μέσα μας και συνοδεύουν στον χρόνο το σώμα και το πνεύμα μας. Αυτό που αλλάζει με τα χρόνια είναι ίσως τα τεχνικά μέσα και το περιβάλλον που χρησιμοποιούμε για να αποκτήσουμε/κατακτήσουμε αυτό που ποθούμε», μας σχολιάζει ο Κωνσταντίνος Κληρονόμος, που θα τον ακούσουμε στον πρωταγωνιστικό ρόλο του τίτλου. «Ο Πρωτομάστορας μιλάει για στοιχεία που μας κάνουν ανθρώπους: έπαρση, αλαζονεία, δεισιδαιμονία, χειραγώγηση, πάθος, έρωτα, θυματοποίηση, αλλά και ταυτόχρονα εξύψωση της αγάπης. Είναι αρετές και πάθη που συναντάμε καθημερινά στο εργασιακό περιβάλλον, στις οικογενειακές κι ερωτικές μας σχέσεις. Το βασικότερο στοιχείο της ιστορίας μας όμως είναι η ανθρωποθυσία του έργου, που στις μέρες μας μπορεί να μεταφραστεί με πολλούς τρόπους. Θα μπορούσε να παραλληλιστεί με τη θυσία των γονέων για το μέλλον των παιδιών τους, τη θυσία του/της συντρόφου προκειμένου να εξελιχθεί το έτερον ήμισυ, τη θυσία του μικρού συνόλου για το καλό του μεγάλου».
Με βάση, λοιπόν, το δημοτικό τραγούδι «Το γιοφύρι της Αρτας», ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε το 1909 την τραγωδία «Ο Πρωτομάστορας», που μελοποίησε ο Μανώλης Καλομοίρης κι αποτέλεσε ένα από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα γραφής του (πρωτοπαρουσιάστηκε στην Αθήνα το 1916).
Πυρήνας της υπόθεσης είναι ο θρύλος του Γεφυριού της Αρτας. Οι εργασίες στο γεφύρι έχουν τελειώσει και, παρά τις ζοφερές προβλέψεις των μαστόρων και των χωρικών, ο Πρωτομάστορας είναι σίγουρος ότι δεν θα γκρεμιστεί. Ο Αρχοντας τον ρωτά πώς να τον ανταμείψει κι εκείνος ζητά την άδεια να χτίσει στη μέση του χωριού ένα σπίτι και να στεφανωθεί την αγαπημένη του. Καθώς όμως τελικά το γεφύρι είναι έτοιμο να γκρεμιστεί, μια σοφή προφήτισσα ανακοινώνει ότι για να στεριώσει, πρέπει να θυσιαστεί η ερωμένη του Πρωτομάστορα. Ο Αρχοντας δέχεται αγνοώντας ότι πρόκειται για την κόρη του, τη Σμαράγδα.
«Η ιστορία του Γεφυριού της Αρτας είναι διαχρονική, σε επίπεδο κοινωνικοπολιτικό, πολιτισμικό και ιδεολογικό. Αυτοί που έχουν τη δύναμη στα χέρια τους είναι συχνά οι πιο ακατάλληλοι για τη θέση δύναμης που κατέχουν. Από την άλλη, η ματαιοδοξία της αγάπης που αψηφά τον κοινωνικό κατατρεγμό ηττάται από τον θάνατο, αλλά μένει στη μνήμη όλων ως παράδειγμα στην αιωνιότητα. Αν κοιτάξουμε γύρω μας, θα δούμε πολλές Μάνες/Πυθίες, Πρωτομάστορες και Σμαράγδες και βέβαια Αρχοντες που φανφαρίζουν χωρίς γνώση και υπόβαθρο, έτοιμοι να θυσιάσουν τα πάντα στον βωμό της “ευθύνης” για το σύνολο που με μεγαλόστομο τρόπο επικαλούνται», λέει ο Αρης Αργύρης, που ερμηνεύει τον Αρχοντα.
Εμποτισμένο με ισχυρούς συμβολισμούς, το έργο αντανακλά την ταραγμένη ιστορική περίοδο κατά την οποία γράφτηκε. Ταυτόχρονα, συμπυκνώνει το όραμα του Καλομοίρη για τη δημιουργία Ελληνικής Εθνικής Σχολής Μουσικής. Μας λέει όμως και πολλά για τη σημασία του έρωτα και τον ρόλο ανδρών και γυναικών στην κοινωνία.
«Ο φόβος και η αγωνία μπροστά στα απρόοπτα κατά τη θεμελίωση και το χτίσιμο ήταν η πηγή όλων των σχετικών θρύλων, αφού η άγνοια και η αδυναμία μπροστά στα φυσικά φαινόμενα έδιναν χώρο στη δεισιδαιμονία, κάνοντας τους ανθρώπους δέσμιους του μεταφυσικού και εξαρτημένους από την πίστη στη “μοίρα”». «“Αν δεν στοιχειώσετε άνθρωπο γεφύρι δε στεριώνει”. Οι γυναίκες και, κατά δεύτερο λόγο, τα παιδιά είχαν την τιμητική τους στο “στοίχειωμα” των γεφυριών. Ασφαλώς, η ανισοτιμία της γυναίκας στις εκμεταλλευτικές κοινωνίες, που καθορίζει την υποδεέστερη θέση της, έχει την αντανάκλασή της και στους θρύλους αυτούς», λέει η Δανάη Κοντόρα.
«Στα μάτια μου το έργο του Καζαντζάκη, μελοποιημένο θαρραλέα από τον Καλομοίρη, αποπνέει κατάφωρα την έννοια της θυσίας», μας λέει η Μαριτίνα Ταμπακοπούλου, που ερμηνεύει τη νεαρή Σμαράγδα στην παράσταση.
«Η αντισυμβατική αντίληψη του έρωτα ανάμεσα στον Πρωτομάστορα και τη Σμαράγδα, που με τόλμη αψηφά τη μικροψυχία του υποταγμένου και ζηλόφθονου κοινωνικού περίγυρου, αντί να θαυμάζεται, καταδικάζεται. Το αγνό και ιδιαίτερο ταλέντο του Πρωτομάστορα θάβεται κάτω από σκόνη κανόνων, ενώ το θάρρος της αγαπημένης του φιμώνεται με πέτρες. Ο,τι διαφορετικό, φωτεινό και ευφάνταστο αυτομάτως θεωρείται επικίνδυνο και εξαφανίζεται προτού ταράξει τα λιμνάζοντα νερά της κοινωνικής μηχανής που συνεχίζει ακατάπαυστα να αλέθει με μανία τα όνειρα και τις φιλοδοξίες των ρομαντικών»…
? Πληροφορίες: 27 Ιανουαρίου στις 20.00. Εισιτήρια προπωλούνται από €5-€35. Τους ρόλους ερμηνεύουν οι: Κωνσταντίνος Κληρονόμος, Αρης Αργύρης, Μαριτίνα Ταμπακοπούλου, Δανάη Κοντόρα, Μαρία Βλαχοπούλου, Πέτρος Μαγουλάς.
-320x213.jpg)
