Ζούμε στην έρημο της ψηφιακής κοινωνίας;

Στη διεθνή δημόσια πολιτική σφαίρα κανείς δεν αμφιβάλλει ότι εδώ και δεκαετίες ως ανθρωπότητα ζούμε στην πραγματολογική συνθήκη της ψηφιακής κοινωνίας. Αλλά τι σημαίνει ότι ζω στη σύγχρονη ψηφιακή κοινωνία σε αντιπαράθεση προς τη θέση ζω στην αγροτική κοινωνία ή στη μοντέρνα βιομηχανική κοινωνία, δυστυχώς η κοινωνική σκέψη και ο αντίστοιχος στοχασμός δεν είναι σε θέση να το προσδιορίσουν.

Προσφάτως συμμετείχα σ’ ένα σεμινάριο στη Φρανκφούρτη του οποίου το θεματικό αντικείμενο ήταν η αναντιστοιχία ανάμεσα σε όσα συμβαίνουν στον κόσμο μας και την κοινωνική πραγματικότητα από τη μια και στην αδυναμία της φιλοσοφίας της σκέψης και των επιστημών εν γένει να «κατασκευάσουν» σχετικά ερμηνευτικά σχήματα από την άλλη. Με άλλα λόγια, σε κάθε εποχή και σε κάθε κοινωνική πραγματικότητα αναβιώνει (επιστημολογικά και πολιτικά) το πρόβλημα των σχέσεων ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη.

Το υπαρξιακό μοτίβο της θετικής διαμεσολάβησης ανάμεσα σ’ αυτά που σκέπτεται ο άνθρωπος και σε όσα ζει ως εμπειρική και κοινωνική πραγματικότητα αποτέλεσε τη θεμελιώδη βάση για τη μεταπολεμική Ευρώπη (1949-1989). Μετά το έτος-τομή 1989 (Πτώση του Τείχους) οι ιστορικο-κοινωνικές εξελίξεις επιταχύνθηκαν. Και δεν είχαμε να κάνουμε μόνο με την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και την επέκταση του νεοφιλελεύθερου μοντέλου διακυβέρνησης και στα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης.

Είχαμε προ πάντων να κάνουμε μ’ αυτό που ονομάζεται «ψηφιακή κοινωνία». Αυτό σημαίνει ότι οι δομές συγκρότησης της νεωτερικής κοινωνίας (19ος και 20ός αιώνες) ανατράπηκαν στη ρίζα τους. Η ίδια η παγκόσμια κοινωνία του 21ου αιώνα παραπαίει. Είναι ένα καράβι χωρίς πυξίδα και χωρίς προσανατολισμό. Οι άνεμοι που φυσάνε δεν εντάσσονται σε υπολογιστικούς χειρισμούς.

Οταν λέω ότι ζούμε στην έρημο της ψηφιακής κοινωνίας θέλω όλοι μας να καταλάβουμε τα εξής δύο πράγματα: η πρώτη θεωρητική ιδέα είναι η εξής: κάθε κοινωνία και κάθε εποχή διαμορφώνονται και δημιουργούνται ως ιστορικές μορφές ζωής σε συνεργασία και διαμεσολάβηση των κοινωνικών εξελίξεων και των θεωρητικών ερμηνευτικών σχημάτων.

Η δεύτερη περιγραφική διαπίστωση είναι η εξής: με όλα όσα συμβαίνουν στον κόσμο της ψηφιακής κοινωνίας, η φιλοσοφία, η σκέψη, οι κοινωνικές επιστήμες «καταθέτουν τα όπλα»! Δεν μπορούμε με απλά λόγια εμείς οι φιλόσοφοι και οι επιστήμονες να «κατασκευάσουμε» ερμηνευτικά σχήματα για τα συμβαίνοντα στη σύγχρονη ψηφιακή κοινωνία. Η πράξη, δηλαδή η ίδια η πραγματικότητα (η ψηφιακή επί του προκειμένου) έχει αυτονομηθεί στη σχέση της με τη θεωρία (την έννοια κ.λπ.). Οπότε μια τέτοιου τύπου αποδέσμευση θεωρίας και πράξης δημιούργησε την ψηφιακή κοινωνία.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης