«Συνεχής επίθεση στα σόσιαλ μίντια για να ξεχάσουμε την προπαγάνδα των κυρίαρχων ΜΜΕ»

Τις μεγάλες διαστάσεις της προπαγάνδας και της παραπληροφόρησης με τις ολέθριες για την πολιτική και την κοινωνία συνέπειες ανέδειξαν οι ομιλητές στην παρουσίασή του νέου βιβλίου του Άρη Χατζηστεφάνου την περασμένη Δευτέρα, στην Αθήνα, μιλώντας για τη σημαντική συμβολή του στην κατανόηση και τη μελέτη του φαινομένου. 

Σύμφωνα με τον συγγραφέα, στόχο του «Προπαγάνδα και Παραπληροφόρηση – Πώς τις εντοπίζουμε» αποτελεί η επιστροφή του δημόσιου διαλόγου στις βαρύτατες ευθύνες των κυρίαρχων Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, γιατί τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον σε επιστημονικό επίπεδο και δημοσιογραφικό επίπεδο επικεντρώνεται στους «”κακούς πολίτες” που απέκτησαν το δικαίωμα να εκφράζουν την άποψή τους και δημιουργούν… προβλήματα».

Ο δημοσιογράφος τόνισε την πολιτική χροιά της συνεχούς επίθεσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκειμένου να μείνουν εκτός συζήτησης συστημικά ΜΜΕ, τα οποία είναι αυτά που συχνά ξεκινούν περιστατικά παραπληροφόρησης, αλλά επεσήμανε πως η μετάδοση λανθασμένων πληροφοριών δεν συνεπάγεται πάντα την από τα πάνω λογοκρισία με συνωμοσιολογικούς όρους και την πειθήνια υπακοή των δημοσιογράφων. Ο Χατζηστεφάνου απέδωσε το φαινόμενο τόσο στην εντατικοποίηση της εργασίας και την αύξηση αρμοδιοτήτων των συντακτών στα Μέσα όσο και στην «κεκτημένη ιδεολογική ταχύτητα» υποστηρίζοντας πως και οι δύο αιτίες οφείλονται σε επίσης πολιτικές αποφάσεις, όπως αυτή για τη μείωση του ελάχιστου ορίου προσωπικού στους ελληνικούς τηλεοπτικούς σταθμούς εθνικής εμβέλειας. «Κάθε κυβέρνηση λειτουργεί ως κεντρική τράπεζα παραπληροφόρησης. Με τον ίδιο τρόπο που μία τράπεζα έχει στα χέρια της εργαλεία για να ελέγξει τη ροή του χρήματος στην οικονομία, έτσι κ μία κυβέρνηση μπορεί να ελέγχει τη ποιότητα της πληροφορίας» είπε.

Ως παράδειγμα έφερε το Associated Press και την πρόσφατη πτώση ρωσικής κατασκευής πυραύλου από την Ουκρανία στην Πολωνία κατά λάθος. Το πρακτορείο έφτασε να απολύσει και να απειλήσει με φυλάκιση, αν μιλήσει, δημοσιογράφο, που έγραψε το σχετικό τηλεγράφημα κάνοντας λόγο για ρωσικό πύραυλο. Το AP μετέδωσε την απομάκρυνσή του συντάκτη, ο οποίος χρησιμοποίησε για την είδηση μία ανώνυμη πηγή, επικαλούμενο σε νέο τηλεγράφημά του ανώνυμες πηγές του ίδιου του πρακτορείου (!). «Θεωρητικά απαγορεύεται διά ροπάλου, με ελάχιστες εξαιρέσεις, η μία και ανώνυμη πηγή. Παρόλα αυτά τα τελευταία χρόνια ό,τι έχει συμβεί στον πλανήτη έχει ξεκινήσει από μια ανώνυμη πηγή, είτε πρόκειται για τα όπλα μαζικής καταστροφής του Ιράκ είτε για οποιεσδήποτε αποφάσεις μας δόθηκαν ως βεβαιότητα από κάποιο πρακτορείο αλλά ποτέ δεν μάθαμε ποιος ήταν ο πρώτος (σ.σ. που μίλησε για αυτές)». 

«Η ιστορία με τους πυραύλους δεν είναι χαρακτηριστική περίπτωση μιας ιστορίας προπαγάνδας που αναλαμβάνουν Μέσα Ενημέρωσης να την προωθήσουν. Δεν είναι περίπτωση όπλων μαζικής περίπτωσης του Ιράκ… Εδώ δεν υπήρχε κεντρική εντολή να βγει ρωσικός ο πύραυλος, όπως φάνηκε εκ των υστέρων από την προσπάθεια του Μπαίντεν  να το μαζέψει» σημείωσε ο συγγραφέας του βιβλίου -το οποίο περιγράφει μεταξύ άλλων τη δημιουργία των πρακτορείων ως συνέχεια έθνους κράτους, για να εξηγήσει πως στις αίθουσες σύνταξης «κανείς δεν αμφισβητεί  πλέον την είδηση από το πρακτορείο ξεχνώντας προφανώς ότι τα περισσότερα πρακτορεία είναι κρατικά και μεταδίδουν με λιγότερη ή περισσότερη σοβαρότητα τις θέσεις ενός κράτους».

Μιλώντας για μια άλλη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ενότητα του βιβλίου, αυτήν για τις λογικές πλάνες, ο Χατζηστεφάνου αναφέρθηκε στη χρήση λέξεων με δύο νοήματα με τους δημοσιογράφους να αφήνουν να αιωρείται σε ποιο από τα δύο αναφέρονται. Χαρακτηριστική περίπτωση το αίτημα για στάση πληρωμών κατά την περίοδο των μνημονίων. «Οικονομολόγοι εννοούσαν να σταματήσει η Ελλάδα να πληρώνει τις ξένες τράπεζες και τους δανειστές, οι σχολιαστές εννοούσαν ότι θα σταματήσει το ελληνικό κράτος να πληρώνει μισθούς και συντάξεις» θύμισε και εξήγησε πως πολιτικές, οικονομικές και μιντιακές ελίτ πληρώνουν την προώθηση, τη στήριξη και την ενίσχυση του κυρίαρχου αφηγήματος ακόμα και αν «μπαίνουν μέσα» οικονομικά, παρά το ρόλο τους ως κερδοφόρες ή μη επιχειρήσεις, όπως συμβαίνει στην χώρα μας ιδιαίτερα μετά το 2009. 

«Είμαστε ο καθένας μόνος του απέναντι στην είδηση, ειδικά στο διαδίκτυο» είπε ο Γιώργος Πλειός από το Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών, αφού μίλησε για τις τρεις βασικές λειτουργίες της προπαγάνδας: δικαιολόγηση, νομιμοποίηση και φυσικοποίηση των κακώς κειμένων με στόχο να συστρατεύονται ή αποστρατεύονται οι πολίτες σε μια ιδεολογική πράξη, να προωθείται το δόγμα «ΤΙΝΑ» («Δεν υπάρχει εναλλακτική») και να μην αμφισβητείται αυτός ο κόσμος, παρά τα δεινά του, από την αναπαραγωγή των ταξικών ανισοτήτων μέχρι το ξέσπασμα του τελευταίου πολέμου στην Ευρώπη. 

Ο καθηγητής και συγγραφέας, που υπογράφει και τον πρόλογο του βιβλίου, παρομοίασε τον Άρη Χατζηστεφάνου με τον Έντουαρντ Ρόζενταλ, γιατί κάνει αυτό που λέμε δημοσιολογική δημοσιογραφία, πουμπλιτσιστίκ, κι έχει τη γνώση και τη διεισδυτικότητα να ενώνει τη θεωρητική ανάλυση με ειδησεογραφικά περιστατικά αποκαλύπτοντας τη σημασία τους. Για τα infomercials, «όρο για διαφημίζεις που παρουσιάζονται ως ειδήσεις ή για δελτία που κάνουν τακτικά διαφημιστικές αναφορές, κυρίως στα ραδιόφωνα», επεσήμανε ότι πρόκειται για τακτική των εργοδοτών στα ΜΜΕ από την αρχή της κρίσης που παρανόμως ζητούν χορηγίες από τους δημοσιογράφους, προκειμένου να τους πληρώνουν. Σχολιάζοντας σε άλλο σημείο της τοποθέτησής του ο κ. Πλειός, μέλος της κοσμητείας του ΕΚΠΑ, τη «δημοσιογραφία των πρεσβειών» αναφέρθηκε στο «οργισμένο γράμμα» της αμερικανικής πρεσβείας που ζήτησε το λόγο ΕΚΠΑ για χορήγηση άδειας σε εκδήλωση για παρουσίαση βιβλίου. Η κοσμητεία έδωσε την άδεια, χωρίς να ρωτήσει, για το περιεχόμενο, αλλά η πρεσβεία διαμήνυσε ότι θα ενεργήσει «ώστε να  διακοπούν οι σχέσεις του Ιδρύματος με τα αμερικανικά πανεπιστήμια…»

Η Ελευθερία Κουμάντου χαιρέτησε την εξαιρετική και εμπεριστατωμένη εργασία του συγγραφέα, «χρήσιμη για επαγγελματίες και μη των Μέσων», καθώς «αποτυπώνει ξεκάθαρα τα προβλήματα που μαστίζουν τη καθημερινότητα των δημοσιογράφων». Θύμισε την ευθύνη των μίντια στην κανονικοποίηση και την άνοδο της Χρυσής Αυγής, όπως επίσης ακόμα ένα κραυγαλέο περιστατικό από την περίοδο της μνημονιακής λιτότητας και του δημοψηφίσματος του 2015, όταν κατά τη ρήση γνωστής τηλεπαρουσιάστριας «όλες οι κοινωνικές ομάδες ήταν με το “Ναι”» και κανάλι εμφάνισε πλαστή φωτογραφία από άλλη χώρα με γιαγιά υποτίθεται έξω από ελληνική τράπεζα, όταν είχαν επιβληθεί τα capital controls, εν μέσω μαζικών διαδηλώσεων. Όπως σημείωσε η δημοσιογράφος και μέλος τότε πειθαρχικού οργάνου της ΕΣΗΕΑ, οι συστάσεις της Ένωσης, συστάσεις κυρίως προς τα κανάλια, για τήρηση της ισομέρειας και προβολής και των δύο πλευρών εκλήφθηκε από συναδέλφους της ως παρέμβαση στην ελευθεροτυπία.

Η κ. Κουμάντου εστίασε στην προπαγάνδα της αστυνομίας και αναφέρθηκε στο δημόσιο λιντσάρισμα του Ζακ Κωστόπουλου τον Σεπτέμβριο του 2018, στην εμβληματική υπόθεση δολοφονίας του Νίκου Σαμπάνη τον Οκτώβριο του 2021, στην αστυνομική βία κατά τα γεγονότα Νέα Σμύρνης τον Μάρτιο του 2021, στην εισβολή των ΜΑΤ στο σπίτι της οικογένειας Ινδαρέ τον Δεκέμβρη του 2019 για να υπογραμμίσει πως τα κυρίαρχα Μέσα υιοθέτησαν και αναπαρήγαγαν την εκδοχή αστυνομίας, χωρίς ρεπορτάζ και επιτόπια έρευνα. Και πρόσθεσε ότι όλες είχαν αποτυπωθεί σε βίντεο, ενώ έκτοτε είναι έκδηλη η προσπάθεια των αστυνομικών να μην υπάρχει καταγραφή των γεγονότων.

Ο Χριστόφος Ζαραλίκος είπε πως στην διαδικτυακή εκπομπή του zaraleaksTV «αναγκάζεται» να κάνει και τη δουλειά του δημοσιογράφου λόγω του ενδιαφέροντος του του κόσμου. Στάθηκε στον τρόπο που ο Χατζηστεφάνου εφιστά την προσοχή σε ψευδή ρητά, που αποδίδονται περισσότερο συχνά σε συγκεκριμένους πολιτικούς, συγγραφείς και επιστήμονες στη βάση μιας «ρομαντικά νερόβραστης και φιλελεύθερα απολίτικης λογικής», παραποιημένες φράσεις, που παρουσιάζουν τους Έλληνες ως θύματα κάποιας παγκόσμιας συνωμοσίας ή ικανούς για ανδραγαθήματα που κανείς άλλος λαός δεν πετύχει στην παγκόσμια ρόλο», που «αναπαράγουν το κυρίαρχο αφήγημα για την ιστορία και το ρόλο του ανθρώπου», που «εξυμνούν το άτομο σε βάρος του συνόλου».

Ο stand up comedian εξέφρασε τη μεγάλη του απογοήτευση από τα ΜΜΕ και πρόσθεσε τον παράγοντα της αυτολογοκρισίας. «Δεν χρειάζεται να ενημερώσει κανείς τους παπαγάλους για το τι δεν πρέπει να πουν» είπε και αναφέρθηκε στην κάλυψη της διακοπής παράστασής του πριν έναν χρόνο. «Μεγάλος σταθμός απέκρυψε την είδηση της επίθεσης στο θέατρο. Την επόμενη μέρα άρχισαν να με παίρνουν σειρά δημοσιογράφοι και να μου εξηγούν ότι “δεν έγινε επίτηδες αλλά έτυχε”» είπε αλλά την προηγούμενη δύο φίλου του τον ενημέρωσαν ότι είχαν λάβει εντολή από τον ιδιοκτήτη να πέσει «ψαλίδι», αν ακουστεί το όνομά του. «Όσοι δημοσιογράφοι θέλουν να κάνουν δημοσιογραφία, πρέπει να φτιάξουν δικά τους μέσα, ανεξάρτητα από τους “γκάνκσερ”. Ένα καλό μέσο δημοσιογραφίας θα φέρει τα έσοδα να ζήσουν δημοσιογράφοι λιτά. Είναι απόφαση ζωής» πρότεινε ο κ. Ζαραλίκος. 

«Αν θεωρείς ότι είναι προϊόν η πληροφορία, τότε είναι χαμένο το παιχνίδι και θα δημιουργούνται μορφές παραπληροφόρησης και προπαγάνδας, όχι από κέντρα εξουσίας αλλά από την ίδια τη λειτουργία του συστήματος, που θα παράγει και θα αλλοιώνει την είδηση ως προϊόν θα διανέμεται. Η λύση είναι να είναι δημόσιο αγαθό η πληροφορία. Αυτό σημαίνει και δημόσια χρηματοδότηση της πληροφορίας. Πώς το κάνεις χωρίς να είναι κρατικά ελεγχόμενη; Προφανώς δεν το κάνεις με ένα πακέτο Πέτσα που επιλέγεις ποια Μέσα θα πάρουν την χρηματοδότηση. Είδαμε πως λειτούργησε γιατί τα πήραν αυτοί που πήραν τον Μητσοτάκη» συμπλήρωσε ο κ. Χατζηστεφάνου τονίζοντας παράλληλα την ανάγκη πρόσβασης των συναδέλφων του στις κυρίαρχες συχνότητες της τηλεόρασης προκειμένου να ασκούν το «ακριβό σπορ» της επαγγελματικής δημοσιογραφίας.