Η προειδοποίηση

Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1941, Lubny της Ουκρανίας… Διαιρεμένη εσωτερικά από τη γλώσσα και τη θρησκεία όλον τον δέκατο ένατο αιώνα, η Ουκρανία ήταν λιγότερο ένα έθνος και περισσότερο μια έκφραση των γεωπολιτικών διαιρέσεων που αναδείχθηκαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η εγκατεστημένη από τον 17ο αιώνα, φτωχική, εργατική κατά βάση, εβραϊκή κοινότητα της πόλης, αποτελούμενη από μερικές χιλιάδες ανθρώπων, ήταν ήδη ουσιαστικά αποκλεισμένη από πλήθος δραστηριοτήτων και είχε γνωρίσει κι άλλα πογκρόμ. Στις λεγόμενες σφαγές του Chmielnicki (1648–49), ο ραβίνος τους είχε καεί ζωντανός, ενώ στις εθνικιστικές συγκρούσεις του 1919 ο ουκρανικός στρατός, ακολουθούμενος έπειτα από τις παρακρατικές ομάδες «εθελοντών» του Denikin, είχε σκοτώσει ανθρώπους με βάση το θρήσκευμα, όπως συνέβη και σε άλλες περιοχές της Ευρώπης.

Στην Επανάσταση του 1917, η μαζική ριζοσπαστικοποίηση της κοινότητας με βάση τις αρχές του τότε προοδευτικού σιωνισμού είχε ήδη δημιουργήσει μια επικίνδυνη κληρονομιά, και το Lubny ήταν κέντρο αντίστασης και παρτιζάνικων ομάδων. Οι κινήσεις άλλωστε, που το σοβιετικό καθεστώς είχε ακολουθήσει τις πρώτες δεκαετίες και σε αντίθεση με το «μετέπειτα», για την οικονομική και κοινωνική ανακούφιση της εβραϊκής κοινότητας μέσα από τη «Νέα Οικονομική Πολιτική», και η έντονη τιμωρητική του στάση εναντίον κυρίως των εθνικιστών και μέρους της ουκρανικής κοινωνίας, είχε οδηγήσει σε τοπικές κοινωνικές συγκρούσεις στα 1922.

Οταν οι ναζί μπήκαν στην πόλη, στις 13 Σεπτεμβρίου, κουβαλούσαν το μίσος τους και είχαν τις πλάτες μέρους της τοπικής κοινωνίας. Στις 16 Οκτωβρίου, διέταξαν τους «ενοχλητικούς άλλους» να μαζευτούν στην πλατεία Kirov στο χωριό Zasule. Τους εκτέλεσαν. Οι εναπομείναντες, κυρίως εξειδικευμένοι εργάτες που διατηρήθηκαν ως εργατικό δυναμικό, δολοφονήθηκαν στη μαζική σφαγή στα τέλη Νοέμβρη αρχές Δεκέμβρη που ακολούθησε.

Η σφαγή υπήρξε αφορμή ώστε ο σημαντικός Ρωσοεβραίος ποιητής Ilya Selvinsky να δημοσιοποιήσει το «Ya eto videl!» (Το Είδα!) το 1ο ποίημα για τις σφαγές που δημοσιεύτηκε, με μεγάλη απήχηση, στην ΕΣΣΔ, καθώς θεωρήθηκε «προειδοποίηση» για όσα θα ακολουθούσαν και στον γενικότερο πληθυσμό: «…Κοντά κείτεται μια Εβραία γυναίκα που έγινε κομμάτια/ Μαζί της είναι το παιδί της. /Φαίνεται ότι κοιμάται./Γύρω από τον λαιμό του παιδιού είναι προσεκτικά τυλιγμένο το γκρι κασκόλ της μητέρας…/ Οι μητέρες δεν προδίδουν την καρδιά τους: Στον δρόμο για τον γυρισμό, /όταν θα αντιμετωπίσετε σφαίρες,/ Μια ώρα, μισή ώρα, πριν από τον τάφο,/ να θυμάστε:/ Η μητέρα έσωζε το παιδί της από το κρυολόγημα./ Αλλά ούτε ο θάνατος δεν μπόρεσε να τους χωρίσει./ Ο εχθρός δεν έχει πλέον καμία εξουσία πάνω τους -/ Και μια κόκκινη στάλα/ από το αυτί του παιδιού/ Στάζει/ στης μάνας/ την παλάμη…»