Χάσαμε ως μάζες την πίστη στις πολιτισμικές μας σταθερές, αλλά πρωτίστως στις κοινωνικές αναπαραστάσεις του μόχθου μας: μισθός, εισόδημα, σύνταξη. Φοβόμαστε ως υποκείμενα να εντάξουμε το ρίσκο στις τροχιές του βίου μας αφού από μόνη της η ζωή έγινε «κίνδυνος».
Η υπάρχουσα κατάσταση των πραγμάτων (παντού στην ανθρωπότητα) μας κάνει να νιώθουμε μια «ψευδοασφάλεια» επειδή είναι γενικευμένη και συστημική η ανασφάλεια: «Αφού όλοι ανησυχούν και πιέζονται ψυχολογικά, σημαίνει ότι δεν πάσχω μόνο εγώ». Βολευόμαστε με την απόλαυση του συγκεκριμένου συμπτώματος για να αντιμετωπίζουμε ό,τι κακό ερέθισμα προβάλλεται μέσα μας από τις οθόνες: γι’ αυτό εθιστήκαμε να διαβάζουμε για ξαφνικούς θανάτους, βαριά εγκλήματα, διαστροφική κακοποίηση παιδιών και γυναικών. Αυτό που παίρνει σιγά σιγά και ύπουλα τη θέση της λογικής είναι το παράλογο: ο ανορθολογισμός, η ανισορροπία και η αστάθεια έγιναν η πολυπόθητη κανονικότητα (δηλαδή η «χαοτική» αταξία).
Πού οφείλεται αυτή η γενικευμένη μετάλλαξη του βίου, του ψυχισμού και της επιθυμίας; Πού βασίζεται όλο αυτό το μόνιμο σκηνικό της παθητικής θέασης των πραγμάτων;
Αποσπώνται υπεραξία ανθρώπινου κεφαλαίου αλλά και υπεραπόλαυση επιθυμητικής παραγωγής. Υπεξαιρούνται χρόνος και βίος. Συρρικνώνεται το υπαρξιακό αποτύπωμα. Οι ανθρωποώρες μειώνονται ραγδαία ακόμη και αν μειώνονται (λόγω τεχνολογίας) οι εργατοώρες και σχεδόν συνειδητοποιούμε ότι δεν «παράγουμε» πλέον τον χρόνο που καταναλώνουμε ασυνείδητα. Το κύριο νόημα αυτής της κοινωνικής κόπωσης κρύβεται μέσα στη σημειωτική παραγωγή: στην έκσταση της επικοινωνίας και της δυνητικής πραγματικότητας.
Η υπερπληροφόρηση για τον φόβο στον κόσμο γύρω μας είναι το μεγαλύτερο εμπόρευμα της τεχνοκρατικής οικονομίας, το κύριο προϊόν της βιοπολιτικής καθυπόταξης και της κυριαρχίας των συναλλαγών ιλιγγιώδους ταχύτητας.
«Συναλλασσόμαστε» συνεχώς μέσα στις σχιζοροές των δικτύων. Ανταλλάσσουμε χρόνο, μόχθο, νευρώσεις. Παράγουμε και καταναλώνουμε βίο σχεδόν ανακυκλώνοντας τον ψηφιακό χρόνο.
Ομως είναι στην κατανάλωση και στις αγορές (εμπορευμάτων, εργασίας, χρήματος, χρέους) που κρύβεται η αλλοτρίωση του σύγχρονου υποκείμενου. Ο φετιχισμός μετοίκησε στον χωροχρόνο των δικτύων. Εκεί στροβιλίζεται το μυαλό. Σε αυτή τη νοηματική περιδίνηση εντός του σημειο-οικονομικού σύμπαντος, χάνεται το νόημα του βίου, της αισθητικής, της τέχνης, της απόλαυσης του πολιτισμικού στοιχείου της ζωής.
Για όλο αυτό το σκηνικό της έλλειψης, του ευνουχισμού της αληθινής επιθυμίας αλλά και του εθισμού στο καθημερινό νοητικό λογιστήριο, ηθικοί αυτουργοί και υπεύθυνοι είναι οι ρυθμιστές της κυκλοφορίας του χρήματος (ως εκπρόσωποι του συσσωρευμένου κεφαλαίου): αυτοί «στοιβάζουν» τους ανθρώπους σε τάξεις και στρώματα. Αυτοί μας πετάνε μέσα στους μικρούς και μεγάλους λαβύρινθους του παγκόσμιου Μινώταυρου, σαν γρανάζια μιας μεγαμηχανής που αυτοαναπαράγεται συνεχώς και παντού.
Υπάρξεις ολοένα και περισσότερο παγιδευμένες σαν ποντίκια στον τροχό, μας «μαθαίνουν» να μαθαίνουμε τον ρόλο μας μέσα στο σύστημα, στην υπερδομή, στο εποικοδόμημα.
Στις αθέατες τάξεις είναι που στήνεται η χαοτική αταξία και στις εμφανείς ανισότητες πατούν η ψευδο-σταθερότητα και η μόνιμη ανισορροπία.
Οι ισχυροί της βιομηχανικής και χρηματοπιστωτικής κυρίαρχης τάξης βάζουν τις κατάλληλες δικλίδες ασφαλείας ώστε οι μάζες των μικρομεσαίων (αυτές είναι ο μεγάλος κοινωνικός όγκος) να μην ξεφύγουν από τη μικροαστική αντίληψη του βίου. Το σκηνικό είναι δομημένο αριστοτεχνικά, «πάρτε τον πολυπόθητο αέρα του καπιταλισμού στο χέρι σας (smartphone) και δουλέψτε, καταναλώστε, διασκεδάστε. Συσσωρεύστε επικοινωνία και ψηφιακά υπαρξιακά ίχνη». Ετσι θα ξεχάσετε ότι δεν πληρώνεστε καλά στον σύντομο βίο σας.
Οι ελίτ είναι που φροντίζουν μέσω των πολιτικών ηγεσιών ώστε αυτή η κρίσιμη μάζα ανθρώπινου κεφαλαίου να μη μαθαίνει πώς να «πατάει» τα κουμπιά της ανόδου στο κοινωνικό ασανσέρ. Να μη βρίσκει τα κλειδιά που πρέπει για να ανοίγει το μαύρο κουτί της συλλογικής μνήμης, το ισχυρό ασυνείδητό της. Απαγορεύεται «ρητώς» να θυμάται η κοινωνία πώς τελικά «έβγαινε» σε άλλες εποχές από τα αδιέξοδα και τις κρίσεις…
* οικονομολόγος
