«Tα παιδιά σε ιδρύματα διαβιούν για μεγάλο χρονικό διάστημα εκεί και, συνήθως, μέχρι την ενηλικίωσή τους, με βλαπτικές συνέπειες και μη αποδεκτές εκπτώσεις σε ό,τι αφορά την προστασία των δικαιωμάτων τους και, εν γένει, την εξυπηρέτηση του βέλτιστου συμφέροντός τους.
Ο χαμηλός αριθμός των υποψήφιων αναδόχων, η έλλειψη επαγγελματικής αναδοχής, ειδικά για τα παιδιά με αναπηρία, η έλλειψη εναλλακτικών μορφών διαβίωσης εκτός ιδρύματος τόσο για τα παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας με μηδενικές πιθανότητες αποκατάστασης, μέσω αναδοχής και υιοθεσίας, όσο και για τα παιδιά που απομακρύνονται από τη βιολογική τους οικογένεια, πριν τοποθετηθούν σε ίδρυμα, σε συνδυασμό με την έλλειψη στοχευμένων παρεμβάσεων πρόληψης, υποστήριξης και παρακολούθησης των ευάλωτων οικογενειών στην κοινότητα, συνιστούν τα σημαντικότερα εμπόδια στην αποϊδρυματοποίηση των παιδιών αυτών και στην ομαλή κοινωνική τους επανένταξη».
Ποιος θα μπορούσε να διαφωνήσει με την παραπάνω παραδοχή που περιλαμβάνεται στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ); Κανένας λογικός άνθρωπος. Αλλά το θέμα είναι ευρύτερο από αυτό των δομών προστασίας. Αφορά όλο το σύστημα παιδικής προστασίας. Αλλωστε σε δύο εκθέσεις του –το 2015 και το 2020– ο Συνήγορος του Πολίτη έχει αναφερθεί εκτενώς στις συνθήκες που επικρατούν στα ιδρύματα, όπου παραβιάζονται μια σειρά από δικαιώματα των παιδιών.
Πώς εποπτεύονται αυτές οι μονάδες; Από ποιους; Και κάθε πότε ελέγχονται; Οι σοκαριστικές αποκαλύψεις για την «Κιβωτό του Κόσμου» φέρνουν στο φως ανεπάρκειες, δυσλειτουργίες αλλά και τις σαφέστατες πολιτικές ευθύνες.
Περίπου 3.000 υπεύθυνοι για την προστασία ανηλίκων σε όλη τη χώρα θα συμμετάσχουν στην πρώτη τηλεδιάσκεψη που διοργανώνει το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης (EKKA), για να εντοπιστούν οι ανάγκες και οι αγωνίες τους. Τα ερωτήματά τους θα οδηγήσουν σε επιμορφωτικές διαδικασίες και συγχρονισμό με την εμπειρία που έχουν οι ομόλογοί τους σε χώρες που έχουν κατορθώσει να εφαρμόζουν μια συνεκτική πολιτική για την αντιμετώπιση, αποτροπή και καταγραφή των περιστατικών κακοποίησης παιδιών. Γιατί πίσω από το μιντιακό μπάχαλο που εκδηλώνεται κάθε φορά που έρχεται στην επιφάνεια ένα περιστατικό κακοποίησης, λιγότερο ή περισσότερο σοβαρό από αυτό του Κολωνού ή των Πετραλώνων, πίσω από τις καταγγελίες της συνηγόρου της 12χρονης και τα πήγαινε-έλα του παιδιού για αναγνωρίσεις προσώπων στη ΓΑΔΑ, ο καλόπιστος ερευνητής θα διαπιστώσει αυτά που ομολογούν από τα μέσα οι ειδικοί:
■ Δεν υπάρχει καταγεγραμμένη ενιαία διαδικασία για την αναφορά περιστατικών κακοποίησης παιδιών.
■ Δεν προβλέπεται η παρακολούθηση της εξέλιξης των αναφορών περιστατικών παιδικής κακοποίησης.
■ Δεν υπάρχει νομοθετική δέσμευση για τη διοικητική διασύνδεση και συνεργασία των αρμόδιων φορέων, αλλά επαφίεται στη διάθεση των εμπλεκόμενων φορέων.
■ Δεν υπάρχει πληροφοριακό σύστημα για την καταγραφή και παρακολούθηση των αναφορών περιστατικών παιδικής κακοποίησης.
Στη θέση όλων αυτών των «Δεν», τι άλλο υπάρχει για την αποτροπή της κακοποίησης; Διάσπαρτες διατάξεις για την προστασία των παιδιών, την ενημέρωση των αρμόδιων αρχών και τις αρμοδιότητες ορισμένων φορέων, όταν πια έχει συμβεί το κακό. «Μέχρι πρότινος το προσωπικό των κοινωνικών υπηρεσιών στους δήμους ήταν κάπως αόρατο», σημειώνει η Κατερίνα Γκαγκάκη, αρμόδια αντιδήμαρχος Αθηναίων. «Προσπαθούσαμε να επισπεύσουμε τις διαδικασίες. Ζητούσαμε βοήθεια από παντού και από το υπουργείο Εργασίας για να γίνουν γρήγορα κάποια πράγματα, αλλά…» δηλώνει στην «Εφ.Συν.» όταν τη ρωτάμε για το πώς παρενέβησαν οι υπηρεσίες του δήμου στην αποκάλυψη του δράματος του παιδιού στον Κολωνό. Τη ρωτάμε πόσο κοντά είναι στο παιδί οι υπηρεσίες του δήμου, αφού η δικηγόρος της οικογένειας της 12χρονης καταγγέλλει ότι το παιδί δεν έχει ψυχολογική υποστήριξη. «Μα το παιδί μένει στο νησί», απαντά η κ. Γκαγκάκη. «Πώς μπορούμε εμείς να εμπλακούμε;» διερωτάται, συμπληρώνοντας ότι αυτήν την περίοδο οι κοινωνικές υπηρεσίες έχουν 70 πολύ σοβαρές υποθέσεις κακοποίησης παιδιών υπό διερεύνηση.
Χρειάστηκε να περάσουν τρία χρόνια από την έλευση της νέας διακυβέρνησης ώστε να συσταθεί με το άρθρο 9 του Ν. 4837/2021 Εθνικό Σύστημα Καταγραφής και Παρακολούθησης Αναφορών περιστατικών κακοποίησης ανηλίκων ως συντονιστικός μηχανισμός. Καθοριστικός ο ρόλος σε αυτήν τη διαδικασία του ΕΚΚΑ, στο οποίο έχει δημιουργηθεί ένα αρχείο με όλα τα στοιχεία των Υπευθύνων Προστασίας Ανηλίκων, καθώς και των ανοιχτών και κλειστών δομών ανά περιφέρεια, για όλη τη χώρα. Στην παρούσα φάση, έχουν καταγραφεί περίπου 3.000 Υπεύθυνοι Προστασίας Ανηλίκων, οι οποίοι έχουν οριστεί στους φορείς Παιδικής Προστασίας, που είναι «φορείς κοινωνικής πρόνοιας δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου» (άρθ. 3, Ν. 4837/2021).
Αρκεί αυτό; Φυσικά όχι. Εκκρεμεί η έκδοση υπουργικής απόφασης με την οποία θα καθορίζονται η λειτουργία και η εποπτεία του Εθνικού Συστήματος Καταγραφής και Παρακολούθησης αναφορών κακοποίησης παιδιών, προκειμένου να υλοποιηθεί το πληροφοριακό σύστημα μέσω του οποίου θα καταγράφονται και θα παρακολουθούνται οι αναφορές κακοποίησης. Δηλαδή, τέλη του 2023 και βάλε…
Ισως ένα από τα θετικά είναι ότι στο ΕΚΚΑ πρόεδρος είναι ένα πρόσωπο εγνωσμένης επαγγελματικής συνέπειας και ταχύτητας, η δρ Αρτεμις Δεδούλη. Επί 2 δεκαετίες διετέλεσε γενική διευθύντρια κοινωνικής ασφάλισης στο υπ. Εργασίας και στη συνέχεια επελέγη στη διακριτή θέση της γενικής διευθύντριας Πρόνοιας και από την επί ΣΥΡΙΖΑ αναπληρώτρια υπουργό Εργασίας, Θεανώ Φωτίου. Διοικητικό στέλεχος που σηματοδοτεί τη συνέχεια και συνέπεια, μπορεί να συμβάλει ώστε η πρόνοια, στον βαθμό που ενισχυθεί οικονομικά και πάψει να είναι ο φτωχός συγγενής, να παίξει τον αναβαθμισμένο ρόλο της βγαίνοντας σιγά σιγά από την αφάνεια. Αλλωστε το ΕΚΚΑ έχει επιπλέον κομβικό ρόλο ως εθνικός συντονιστής της ευρωπαϊκής σύστασης «Εγγύηση για το παιδί».
Κι όμως στην «Κιβωτό» Βόλου ο έλεγχος τα βρήκε όλα άψογα
Σε αυτήν τη φάση το ΕΚΚΑ ξεκινά ένα πρόγραμμα επιμόρφωσης στο εξωτερικό των δικών του κοινωνικών λειτουργών. Τους καλεί να δηλώσουν αν και κατά πόσο ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν σε ευρωπαϊκά προγράμματα προκειμένου να καλύψουν ελλείψεις. «Μέχρι την 1η Φεβρουαρίου πρέπει να στείλουμε τους κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχολόγους μας να μετεκπαιδευτούν εκεί όπου θεωρούν ότι είναι καλύτερα γι’ αυτούς με βάση τα ευρωπαϊκά προγράμματα. Να δουν πώς παρακολουθούν και φροντίζουν στις πιο προηγμένες χώρες ένα παιδί που έχει υποστεί κακοποίηση», δηλώνει στην «Εφ.Συν.» η δρ Αρτεμις Δεδούλη, επιμένοντας ότι «πρέπει να έχουμε και άρτια ενημερωμένους κοινωνικούς λειτουργούς».
Ομως το ΕΚΚΑ έχει και μία πολύ σημαντική δραστηριότητα: είναι ο εθνικός φορέας γνωμοδότησης για το εάν μια δομή μπορεί και πρέπει να λάβει πιστοποίηση και χρηματοδότηση από το υπ. Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέ σεων.
Μόνο που και εδώ απαιτούνται μεγάλες αλλαγές. Ανακαλύπτοντας το πόρισμα ελέγχου του κοινωνικού συμβούλου της περιφέρειας για το παράρτημα της «Κιβωτού» του Βόλου (απ’ όπου ξεκίνησαν οι καταγγελίες) διαπιστώνουμε ότι «είναι όλα άψογα». Ολη η αξιολόγηση θετική: η επωνυμία, η ίδρυση, το κτιριακό. «Η λειτουργία του φορέα μπορεί να θεωρηθεί ικανοποιητική», πιστοποιεί ο ελεγκτής. Αλλωστε, ποιος μπορεί να του αμφισβητήσει αυτήν την εκτίμηση όταν δεν υπάρχουν θεσμοθετημένα ποιοτικά κριτήρια ελέγχου. Οταν δεν του επιτρέπεται να ρωτήσει εάν και κατά πόσο ο παιδαγωγός της δομής έχει ανάλογο πτυχίο, αν ο φροντιστής έχει την παραμικρή γνώση. Αρα, μήπως ήρθε η ώρα να εξοπλιστούν και οι κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι και σύμβουλοι με εργαλεία ποιοτικού και ουσιαστικού ελέγχου, που δεν θα περιορίζονται στο πόσα τετραγωνικά έχουν οι κοιτίδες;
Οταν τα παιδιά που μένουν σε ιδρύματα μιλούν…
■ Για τους κοινωνικούς λειτουργούς
► «Είναι πολύ χρήσιμο να μιλάς στην ψυχολόγο και στην κοινωνική λειτουργό. Μόλις όμως εμπιστευτείς, φεύγουν, γιατί έληξε το πρόγραμμα που τις πληρώνει και έρχεται άλλη και πρέπει να ξαναρχίσεις από την αρχή και αυτό δεν το θέλω»
■ Για τα όνειρά τους
► «Δεν ξέρω τι να ονειρευτώ, ζω σε ίδρυμα και δεν ξέρω πού θα είμαι όταν φύγω από εδώ» (απάντηση 16χρονης)
■ Για την αναδοχή
► «Στο ίδρυμα νιώθω μεγαλύτερη ασφάλεια. Δεν θέλω να γίνει αναδοχή. Δεν εμπιστεύομαι τις οικογένειες»
■ Για τα ιδρύματα
► «Δεν θέλω να υπάρχουν ιδρύματα αλλά διαμερίσματα με κάποιον άνθρωπο εκεί, κάτι σαν κατασκήνωση»
► «Το φαγητό είναι απαίσιο. Μία φορά τον μήνα κάνουν κάτι καλό. Μερικές φορές έρχονται εθελοντές και μαγειρεύουν και τότε το φαγητό είναι καλύτερο»
► «Μας δίνουν 20 ευρώ την εβδομάδα για χαρτζιλίκι. Οταν είσαι κάτω από 15 ετών σού δίνουν 10. Με αυτά συνήθως παραγγέλνουμε φαγητό. Δεν φτάνουν για να αγοράσουμε ρούχα»
► «Υπάρχουν προβλήματα με τις εξωσχολικές δραστηριότητες. Μας ρωτούν τι θέλουμε και τους λέμε. Εγώ είχα ζητήσει αγγλικά και χορό. Ο χορός έγινε για ένα διάστημα. Τα αγγλικά θα τα πλήρωνε ο μπαμπάς μου. Ομως δεν έγινε ποτέ»
► «Δεν μπορούμε να πάμε στο σπίτι ενός παιδιού, ούτε μία βόλτα με τους άλλους, γιατί πρέπει να γυρίσουμε νωρίς στο Ιδρυμα»
(Aπό πρόσφατη έρευνα του Εθνικού Ινστιτούτου Εργασίας)
-320x213.jpg)
