Καταρ-αμένες σατραπείες

Επίκαιρο, εξαιρετικά επίκαιρο μετά τις τελευταίες εξελίξεις στις υποθέσεις «Βρυξελλών-Κατάρ» και υποκλοπών, και ταυτόχρονα διαχρονικό, το βιβλίο του Αρη Στυλιανού «Γνώση και πάθος στη νεότερη φιλοσοφία» (Πόλις). Μεταξύ άλλων πολύ καίριων ζητημάτων που θέτει η πολιτική φιλοσοφία εστιάζει και στη σχέση των -κατά των Σπινόζα- πολιτικών με την πολιτική. Οι πολιτικοί, λέει, μάλλον στήνουν παγίδες στους ανθρώπους παρά φροντίζουν για τα συμφέροντά τους και κρίνονται μάλλον επιτήδειοι πάρα σοφοί. Σίγουρα η εμπειρία τούς δίδαξε πως όσο υπάρχουν άνθρωποι θα υπάρχουν και κακίες. Προσπαθούν λοιπόν να προλαμβάνουν την ανθρώπινη μοχθηρία, χρησιμοποιώντας τα μέσα που τους δίδαξε η εμπειρία κατά τη διάρκεια μια μακρόχρονης πρακτικής, τα οποία μετέρχονται συνήθως άνθρωποι που καθοδηγούνται μάλλον από φόβο παρά από λογικό.

Πάντως οι φιλόσοφοι, όπως θα διαβάσετε στο βιβλίο, από τον Πλάτωνα έως τον Χομπς, έχουν μάλλον μια αντίληψη ρομαντική για την πολιτική, με ένα χάσμα μεταξύ θεωρίας και πρακτικής. Ενδιαφέρουσα για τις μέρες μας είναι η «πρόταση» του Μακιαβέλι, που επισημαίνει πως στο σώμα ενός κράτους, όπως και στο ανθρώπινο σώμα, προστίθενται διαρκώς νέα στοιχεία, τα οποία κάποτε απαιτούν θεραπεία.

Ποια να είναι όμως η θεραπεία για τα σκάνδαλα και τη διαφθορά στην πολιτική; Η μακιαβέλεια πολιτική θεωρία λέει πως αυτό που χρειάζεται είναι ένα γενναίο «restart». Επαναφορά στις απαρχές: «Μια οιονεί δημοκρατική επανίδρυση της πόλης και του κράτους, η οποία θεμελιώνεται σε μια πεποίθηση και πίστη στην ικανότητα του “πόπολου”, του απλού λαού, που μπορεί να συμβάλει ουσιωδώς προς την κατεύθυνση της διατήρησης και της σωτηρίας της πολιτείας». Δεν ξέρω πόσο εφικτά είναι βέβαια όλα αυτά στα περίεργα χρόνια που ζούμε. Είναι γεγονός όμως πως το αποδομημένο πολιτικό σύστημα, κυρίως από κάποιους πολιτικούς και τις συμπεριφορές τους, έχει δημιουργήσει τέτοια ανασφάλεια στους πολίτες με αποτέλεσμα να είναι καχύποπτοι και κριτικοί στο σύνολο των πολιτικών προσώπων βάζοντάς τους όλους στο ίδιο τσουβάλι της ιδιοτέλειας και της διαφθοράς. Αδίκως βέβαια. Αλλά ποιος μπορεί να τους κατηγορήσει; Δεν προφταίνουμε να ανασάνουμε από τα σκάνδαλα. Ποιος πολίτης δεν θα ‘θελε πολιτικούς που να αντιστέκονται στις σατραπείες και στα Κατάρ; Ή έστω πολιτικούς που θα έχουν ανάλογους ενδοιασμούς με τον μεγάλο Αλεξανδρινό: Τι συμφορά, ενώ είσαι καμωμένος, για τα ωραία και μεγάλα έργα, η άδικη αυτή σου η τύχη πάντα ενθάρρυνσι κ’ επιτυχία να σε αρνείται· να σ’ εμποδίζουν ευτελείς συνήθειες, και μικροπρέπειες, κι αδιαφορίες. Και τι φρικτή η μέρα που ενδίδεις (η μέρα που αφέθηκες κ’ ενδίδεις), και φεύγεις οδοιπόρος για τα Σούσα, και πηαίνεις στον μονάρχην Aρταξέρξη που ευνοϊκά σε βάζει στην αυλή του, και σε προσφέρει σατραπείες και τέτοια. Και συ τα δέχεσαι με απελπισία, αυτά τα πράγματα που δεν τα θέλεις.

Αλλα ζητεί η ψυχή σου, γι’ άλλα κλαίει…