Ιδιωτικότητα και ψηφιακοί ιεροεξεταστές

Για όσους εξακολουθούν να πιστεύουν και να εμπιστεύονται τις εξουσίες, τα μείζονα γεγονότα των τελευταίων μηνών είναι μεταξύ τους ασύνδετα. Αντιμετωπίζουν τις υποκλοπές στην Ελλάδα, το Κατάρ-γκέιτ, τις ανατροπές δημοκρατικά εκλεγμένων ηγετών, την άνοδο της Ακροδεξιάς, την ενίσχυση του αυταρχισμού… ως μεμονωμένα περιστατικά. Μήπως όμως αντιλαμβάνονται με λάθος τρόπο την πραγματικότητα;

Αν κάποιος γυρίσει πέντε χρόνια πίσω και ξεκινήσει να καταγράφει τις στρεβλώσεις στον τρόπο διακυβέρνησης, σύντομα θα αντιληφθεί ότι ζούμε σε μια εποχή που η Ιστορία έχει ήδη γυρίσει σελίδα.

Πλέον βρισκόμαστε στην εποχή που οι εξουσίες -πολιτικές και οικονομικές- με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και των μεγάλων δεδομένων παρακολουθούν, κατανοούν και ελέγχουν τους πολίτες τους πολύ πιο στενά από ποτέ άλλοτε. Κάποιοι αναλυτές προβάλλουν την Κίνα ως τυπικό παράδειγμα αυτού που αποκαλούν «ψηφιακό αυταρχισμό» και τις δημοκρατικές κοινωνίες ως το αντίβαρο στη διαρκώς κλιμακούμενη προσπάθεια να ελεγχθούν η συμπεριφορά και ο τρόπος σκέψης των ανθρώπων.

Η αλήθεια είναι ότι την τελευταία δεκαετία η πολιτική ελίτ της Κίνας έχει μετατρέψει τη χώρα σε ένα ψηφιακό αυταρχικό κράτος, που χρησιμοποιεί εργαλεία επιτήρησης και μηχανικής μάθησης για τον έλεγχο όσων χαρακτηρίζει απειλή. Συνδέοντας μάλιστα την «αποδοχή» με την «ανταμοιβή», κατασκευάζει έναν νέο τύπο κράτους το οποίο βασίζεται σε αυτό που οι ακαδημαϊκοί αποκαλούν «σύστημα κοινωνικής πίστωσης». Και όλα δείχνουν ότι το κινεζικό μοντέλο επεκτείνεται με πρωτόγνωρη ταχύτητα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, Κινέζοι ειδικοί παρείχαν υποστήριξη σε κυβερνητικούς λογοκριτές στη Σρι Λάνκα και προμήθευσαν με εξοπλισμό παρακολούθησης ή λογοκρισίας την Αιθιοπία, το Ιράν, τη Ρωσία, τη Ζάμπια και τη Ζιμπάμπουε. Η κινεζική εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Yitu πούλησε «φορετές κάμερες με τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου που τροφοδοτείται από τεχνητή νοημοσύνη» στις Αρχές επιβολής του νόμου της Μαλαισίας. Η προσέγγιση του Great Firewall στο διαδίκτυο έχει εξαπλωθεί στην Ταϊλάνδη και στο Βιετνάμ…

Η νέα πραγματικότητα που εστιάζεται στον έλεγχο όχι μόνο της συμπεριφοράς αλλά και της σκέψης αναδεικνύει μια σειρά εύλογων ερωτημάτων όπως: Είναι η Κίνα και τα αυταρχικά καθεστώτα τα μοναδικά που εφαρμόζουν τις πολιτικές τού «ψηφιακού αυταρχισμού»; Οι δυτικές δημοκρατίες αξιοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρει η «ψηφιακή τεχνολογία» για τον έλεγχο της συμπεριφοράς και της σκέψης των πολιτών τους και με ποιους τρόπους, όρους και όρια εφαρμόζουν τη δική τους εκδοχή «ψηφιακού αυταρχισμού»;

Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά μπορεί να προκύψει συνδέοντας τα γεγονότα των τελευταίων μηνών, που οι περισσότεροι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ως μεμονωμένα και ασύνδετα μεταξύ τους «περιστατικά». Ανατρέξτε στις πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας και αφορούν το ελληνικό Γουότεργκεϊτ και την επιχειρηματολογία που έχει αναπτύξει η κυβέρνηση για να δικαιολογήσει, μεταθέσει ή και αποσείσει την ευθύνη των επιλογών της.  

Συσχετίστε τα στοιχεία αυτά με την επιχειρηματολογία που προβάλλουν οι κυβερνήσεις φιλελεύθερων(!) δημοκρατιών της Δύσης για να δικαιολογήσουν τη συστηματική παρακολούθηση δεκάδων ή και εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών τους που χαρακτηρίζουν ως απειλές.

Αναλογιστείτε τις δυνατότητες που προσφέρει η σύγχρονη ψηφιακή τεχνολογία για την άντληση, συγκέντρωση και επεξεργασία δεδομένων από πολλαπλές συσκευές, με τις οποίες κάποιος αλληλεπιδρά κατά τη διάρκεια της καθημερινής του ζωής.

Λογαριάστε τον όγκο και την ποιότητα των πληροφοριών που θα προκύψουν, αν τα δεδομένα από την ψηφιακή καθημερινότητα του πολίτη συνδυαστούν με πληροφορίες από φορολογικές δηλώσεις, ιατρικά αρχεία, ποινικά μητρώα, νοσοκομεία, τραπεζικούς λογαριασμούς, γενετικές εξετάσεις, φυσικές πληροφορίες (όπως τοποθεσία, βιομετρικά στοιχεία και παρακολούθηση με χρήση λογισμικού αναγνώρισης προσώπου) και με πληροφορίες που συλλέγονται από την οικογένεια και τους φίλους.

Αν συνδυάσετε τις απαντήσεις, θα  έχετε μια ενδεικτική εικόνα για τις δυνατότητες που έχουν οι κυβερνήτες των «φιλελεύθερων» δημοκρατιών να εισβάλλουν στην ιδιωτική ζωή των πολιτών τους. Ταυτόχρονα, η εμπειρία έχει αποδείξει ότι οι πολιτικές ηγεσίες της δημοκρατικής Δύσης θεωρούν πως η επιλογή τού ποιος πολίτης θα χαρακτηρίζεται «απειλή» είναι ένα από τα πολλά «προνόμια» εκείνων που ασκούν την εξουσία. Επομένως, το ερώτημα που ανακύπτει δεν είναι αν οι δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις μπορούν να ελέγχουν και να αξιολογούν την… ανάσα μας, αλλά ποιες ασφαλιστικές δικλίδες θα πρέπει να τοποθετηθούν προκειμένου να προστατευτούν οι πολίτες από ηγεσίες που θεωρούν ότι μπορούν ανεξέλεγκτες να ορίζουν και να καθορίζουν το συλλογικό συμφέρον. Και φυσικά, όλα αυτά τα θέματα δεν είναι θεωρητικά ερωτήματα ιδεολογικού προβληματισμού αλλά άμεσα και πιεστικά ζητήματα για τα οποία όσο καθυστερεί να δοθεί απάντηση τόσο πιο δύσκολα θα γλιτώσουμε από τους ψηφιακούς ιεροεξεταστές.

* Δημοσιογράφος, συγγραφέας