Υποκλοπές: ώρα μηδέν;

Το είχαμε ήδη τονίσει («Εφ.Συν.», 17.08.2022), σε όλες τις κοινωνικά ταξικά διαιρεμένες πολιτικές επικράτειες του νεωτερισμού, κράτος και παρακράτος συνιστούν απολύτως σύμφυτες δομές. Ως θεσμικός εγγυητής της κρατικής και εθνικής (εδαφικής) ακεραιότητας, το παρακράτος αποτελεί συστατικό στοιχείο του κρατικού θεσμού, συμπεριλαμβανομένων όλων των τύπων και μορφών άσκησης της εξουσίας (συγκροτείται από μυστικές υπηρεσίες, κατασκοπεία, αντικατασκοπεία, παρακολουθήσεις εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών, υποκλοπές, μυστική διπλωματία κ.ά.).

Πρόκειται για τα λεγόμενα «άδυτα του κράτους», τα «απόρρητα», arcana imperii. Το θεσμικό νομικά κατοχυρωμένο παρακράτος είναι ένας από τους κατεξοχήν αρμούς της εξουσίας, και λογοδοτεί στους εντολοδόχους του, σε αυτούς δηλαδή που έχουν υπό τον έλεγχό τους τους εν λόγω αρμούς.

Ολες οι εκάστοτε κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με αυτόν τον εκ γενετής του κράτους συνυπάρχοντα σκοτεινό μηχανισμό. Ως κράτος, το κράτος δικαίου, από τη μια δεν δύναται να χειραφετηθεί από τον θεσμικό παρακρατικό μηχανισμό (εγγυητή της κρατικής και εθνικής ακεραιότητας) και από την άλλη, αναγνωρίζοντας τους κινδύνους μιας απόλυτης αυτονόμησής του για το ίδιο το κράτος και την κοινωνική συναίνεση που απαιτείται, θεσμοποίησε ασφαλιστικές διαδικασίες κοινοβουλευτικού ελέγχου και λογοδοσίας του – Επιτροπές Διαφάνειας, Εξεταστικές κ.ά.

Τούτο μπορούσε να θεωρηθεί έως… χθες ως μια κατάκτηση – κατάκτηση που παραχωρήθηκε έπειτα από αγώνες και σειρά πολιτικών συγκρούσεων. Η τραγικότητα των σημερινών «αποκαλύψεων» και «σκανδάλων» περί σωρείας «υποκλοπών» και «παρακολουθήσεων» αφορά όχι τόσο τις εν λόγω αποκαλύψεις και τα εν λόγω σκάνδαλα όσο ακριβώς την κατάρρευση αυτού καθαυτό του κράτους δικαίου, ειδικά στην Ελλάδα, αλλά όχι μόνο.

Εδώ και κάποια χρόνια, διαπιστώναμε δικαιολογημένη ανησυχία ότι ακροδεξιά και παλαιο-νεο-φασιστικά πολιτικά μορφώματα είχαν όλο και πιο έντονη παρουσία στο ευρωπαϊκό πολιτικό τοπίο. Σήμερα έχουμε περάσει σε άλλη κλίμακα: κάθε λογής ακροδεξιά και μετα-φασιστικά κόμματα έχουν τεκμηριωμένα ολοκληρώσει την έφοδο-κατάληψη των δημοκρατικών αντιπροσωπευτικών θεσμών στην Γαλλία, την Ιταλία, τη Σουηδία, την Ουγγαρία, την Πολωνία, το Ισραήλ, ενώ στην Αμερική και την Αγγλία καραδοκούν οι Τραμπ και οι Σούνακ… Για την Ελλάδα τα ξέρουμε από πρώτο χέρι…

«Ωρα μηδέν» λοιπόν για το κράτος δικαίου ή μήπως θα έπρεπε να γυρίσουμε τα ρολόγια μας πίσω; Ο φετιχισμός του κράτους δικαίου –δηλαδή το να μη βλέπουμε ότι έχει ήδη ανεπανόρθωτα πληγεί– κινδυνεύει να δώσει θέση στον φετιχισμό του δικαίου. Ας μην ξεχνάμε ότι στα νομικά κατοχυρωμένα «απόρρητα» της πολιτικής σφαίρας αντιστοιχούν τα εξίσου νομικά κατοχυρωμένα «βιομηχανικά μυστικά» της οικονομικής σφαίρας. «Κρατικά μυστικά» και «βιομηχανικά/τεχνολογικά/φαρμακευτικά μυστικά» πάνε μαζί. Η άρση τους προϋποθέτει δομικούς μετασχηματισμούς τόσο στην πολιτική όσο και στην οικονομική σφαίρα.

* καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Βρυξέλλες