Τα κορίτσια της Τεχεράνης

Οι ερευνητές συμπέραναν συνεπώς πως για να χαραχθεί μια αποτελεσματική πολιτική θα πρέπει προηγουμένως να μελετάται η γεωπολιτική μέσα από το πρίσμα του φύλου. Η γυναικεία εμπειρία δεν είναι ίδια σε όλους τους γεωγραφικούς χώρους. Ούτε όλες τις χρονικές περιόδους. Πώς το σώμα μιας γυναίκας καταλήγει να γίνεται τμήμα μιας ευρύτερης εθνικιστικής αφήγησης; 

Το Ιράν, ίσως να είναι το πιο εμβληματικό παράδειγμα για το πως οι γυναίκες βρέθηκαν εγκλωβισμένες σε μια ανοιχτή φυλακή μετά την ισλαμική επανάσταση. Ας πάμε πολύ πιο πίσω. Τη δεκαετία του 30 – η μαντίλα είχε απαγορευτεί από τον παλιό Σάχη. Οι γυναίκες εκείνα τα χρόνια φορούν στενά τζιν, αμάνικες μπλούζες, μίνι φούστες. Αφότου εγκαθιδρύεται το θεοκρατούμενο καθεστώς στο Ιράν το 1979, σημειώνεται παλινδρόμηση όσον αφορά όλες τις ελευθερίες των πολιτών, συμπεριλαμβανόμενες φυσικά εκείνες των γυναικών.

Τη δεκαετία του 80, οι νέες ισλαμικές αρχές επιβάλουν έναν υποχρεωτικό κώδικα ένδυσης που απαιτεί από όλες τις γυναίκες να φορούν χιτζάμπ. Το 2022 μια (ακόμα) γυναίκα δολοφονείται το 2022 γιατί δεν φορά σωστά το χιτζάμπ της. Ο θάνατος της Μαχσά Αμίνι γίνεται η σπίθα για μια νέα επανάσταση. Το γυναικείο κίνημα ….εκρήγνυται σε μια χώρα με ασφυκτικούς ελέγχους και άγρια καταστολή. Οι γυναίκες καίνε τις μαντίλες τους και κόβουν τα μαλλιά τους. Η αστυνομία Σεμνότητας του Ιράν μετατρέπεται σε σύμβολο της βίας κατά των γυναικών στο Ιράν.

Η Αμερικανίδα θεωρητικός φύλου Τζούντιθ Μπάτλερ έχει μιλήσει εκτενώς για τον τρόπο που τα έμφυλα υποκείμενα διαμορφώνονται από τον δημόσιο εθνικιστικό λόγο. Η 22χρονη Μαχσά συνελήφθη στην Τεχεράνη, επειδή η χιτζάμπ της δεν πληρούσε τις υποχρεωτικές κυβερνητικές προδιαγραφές, δηλαδή την πλήρη κάλυψη των μαλλιών. Στο Ιράν οι γυναίκες είναι υποχρεωμένες να καλύπτουν τα μαλλιά τους σε δημόσιους χώρους να μη φορούν ρούχα με έντονα χρώματα και το παλτό τους να μην είναι ποτέ πάνω από το γόνατο.

Οι ερευνητές των Πανεπιστημίων Texas Α&Μ και Brigham Young είχαν συντάξει στη μελέτη που πραναφέραμε έναν παγκόσμιο δείκτη που αφορούσε τις «προ-μοντέρνες συμπεριφορές απέναντι στις γυναίκες». Τι αφορούν αυτές οι συμπεριφορές αναλυτικά; Πρόωρους γάμους για τα κορίτσια, πατροτοπικό γάμο, πολυγαμία, πώληση νυφών, άνισα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, βία κατά των γυναικών και νομική επιείκεια για αυτό.

Το ιρανικό ζήτημα δεν είναι όμως τόσο απλό. Η ιρανική κοινωνία ακροβατεί ανάμεσα στην θεοκρατία και στη δυτική επιρροή. Σε πολλά επίπεδα.

Ποια είναι η σχέση του φεμινισμού, δηλαδή της γυναικείας απελευθέρωσης και του εθνικισμού δηλαδή των εθνικιστικών επιδιώξεων; Ποια είναι η ευθύνη της Δύσης που συνομιλεί τόσα χρόνια με το Ιράν ενώ εκείνο από το 1979 χρησιμοποιεί τις γυναίκες ως «πεδίο άσκησης πολιτικής» αποδεικνύοντας τον ισλαμιστικό του χαρακτήρα;

Το παραπάνω συνδέονται με άλλα θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με τις γυναίκες και τη γεωπολιτική, φέρνοντας τον κόσμο ολόκληρο αντιμέτωπο με τις ευθύνες του απέναντι στα κορίτσια της  Τεχεράνης.

Οι απαντήσεις ενδεχομένως να βρίσκονται στη σχέση του δυτικού φεμινισμού με την επέκταση της αποικιοκρατίας σε ένα μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής, της Ασίας και της Αφρικής, όπως την εννοεί η Σάμπα Μαχμούντ. Η κοινωνική ανθρωπολόγος, η οποία έχει μελετήσει μεταξύ άλλων την κληρονομιά της αποικιοκρατίας και της κοσμικότητας στις σύγχρονες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, τονίζει πως στην εποχή της αυτοκρατορικής βεβαιότητας η μοίρα των μουσουλμάνων γυναικών και η μοίρα της δημοκρατίας είναι αιωνίως συνυφασμένες μεταξύ τους και πως η λύση έγκειται στην έλευση της δημοκρατίας στον μουσουλμανικό κόσμο.. Οι διαδηλώσεις για τον θάνατο της έχουν μετατραπεί σε αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις

Για τη Σάμπα Μαχμούντ έχει αποδειχθεί στην αποικιοκρατική και μεταποικιοκρατική ιστορία, πως οι προσπάθειες να επιβληθεί η «ελευθερία των γυναικών» από πάνω καταλήγουν σε κοινωνικοπολιτικές καταστροφές. Επικαλείται το παράδειγμα του Αφγανιστάν για να στοιχειοθετήσει το συλλογισμό της. Και αποδεικνύεται εύστοχη στις παρατηρήσεις της μέσα από την ίδια την ιστορία. Πριν από ένα χρόνο η απομάκρυνση των αμερικανικών στρατευμάτων επέτρεψε στους Ταλιμπάν να αναλάβουν τον έλεγχο της χώρας και να καταδικάσουν τον γυναικείο πληθυσμό εκ νέου στην ανυπαρξία.

Αυτό δεν θα είχε συμβεί εάν το Αφγανιστάν δεν ήταν μια χώρα παραδομένη για αιώνες στη φεουδαρχία και για δεκαετίες σε έναν βάρβαρο πόλεμο μεταξύ φονταμενταλιστών, πολιτών και ξένων δυνάμεων. Κι όμως οι φεμινίστριες- όπως και οι μη φεμινίστριες επευφημούσαν την εισβολή των ΗΠΑ για την απελευθέρωση των μπουργκοφορεμένων Αφγανών γυναικών- γράφει η Μαχμούντ- από την κυριαρχία των Ταλιμπάν. Οι Αφγανές δεν ήταν, ωστόσο αυτές που επωφελήθηκαν από τη νέα κατάσταση.

Στο Ιράν, αν δεν εμπλακούν εκ νέου οι ξένες δυνάμεις, υπάρχει ελπίδα η επανάσταση να μην κλαπεί από τις γυναίκες της χώρας. Το χιτζάμπ θα πρέπει να καίγεται μόνο από τα δικά τους χέρια. Για να κατακτήσουν οι Ιρανές τη δική τους γλώσσα και να αφηγηθούν οι ίδιες τη δική τους ιστορία.