Περιμένοντας την άνοιξη

«Θέλουμε να υπερασπιστούμε την ελευθερία του λόγου, ιδιαίτερα των ισχυρών πλούσιων λευκών. Θέλουμε να βοηθήσουμε εκατομμύρια ανθρώπους να διαβάσουν ό,τι ποστάρει το κάθε τρολ. Θέλουμε να συμβάλουμε στην κυβερνητική προπαγάνδα και τη νοθεία των εκλογών, και να μην παρεμποδίσουμε όσους οργανώνουν και ενθαρρύνουν εθνοκαθάρσεις, κι όλα τούτα δεν είναι παρά τα παράπλευρα οφέλη τού να είμαστε εδώ για εσάς είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο, εφτά μέρες την εβδομάδα. Θέλουμε να ξέρετε πόσο σημαντικό είναι για μας το πρόσωπό σας»

Μετά το «Φθινόπωρο» του 2016 και τον «Χειμώνα» του 2017, το τρίτο μυθιστόρημα από το κουαρτέτο της Αλι Σμιθ πήρε το όνομά του από την εποχή της νέας ζωής, της «Ανοιξης». Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση και επίμετρο του Μιλτιάδη Αργυρόπουλου.

Μη φανταστείτε όμως ένα ρομαντικό μυθιστόρημα που μιλάει για την πιο όμορφη εποχή του χρόνου. Είναι ένα πιο «σκοτεινό» βιβλίο από το «Φθινόπωρο» και τον «Χειμώνα». Γραμμένο με έντονα καταγγελτικό τρόπο για την τροπή που έχει πάρει η ζωή και η καθημερινότητα στις κοινωνίες των ανθρώπων, κατά έναν περίεργο τρόπο μοιάζει προφητικό για τα όσα συμβαίνουν στη Μεγάλη Βρετανία σήμερα, που η πολιτική αστάθεια χτυπάει κόκκινο.

Αρχίζει με την ιστορία του Ρίτσαρντ Λιζ, ενός ημι-επιτυχημένου σκηνοθέτη, που τον συναντάμε αρχικά σε μια πλατφόρμα τρένου κάπου στα βόρεια της Σκοτίας. Σκέφτεται ένα σενάριο για την παράλληλη ζωή του ποιητή Ράινερ Μαρία Ρίλκε και της συγγραφέως Κάθριν Μάνσφιλντ.

Η φίλη, συνεργάτις και κάποτε ερωμένη του, Πάντι Χιλ –σεναριογράφος–, πέθανε από καρκίνο και ο ίδιος βασανίζεται από τύψεις. Ανατρέχει σε συζητήσεις τους στο νεκροκρέβατό της την προηγούμενη άνοιξη ή και ακόμη πιο παλιά. Επίσης, όπως η Σοφία στον «Χειμώνα», έχει και αυτός ένα φανταστικό παιδί, μια φανταστική κόρη, με την οποία συνομιλεί συνεχώς στο μυαλό του.

Η άλλη κεντρική φιγούρα του μυθιστορήματος είναι η Μπρίτανι Χολ που εργάζεται σε κέντρο απομάκρυνσης μεταναστών-«προσφήκων», όπως χαρακτηριστικά λέει, στο Ηνωμένο Βασίλειο, από τη SA4A, μια απαίσια εταιρεία ασφαλείας που έχει εμφανιστεί και στα προηγούμενα βιβλία τής Σμιθ. Είναι μια αξιοπρεπής, μορφωμένη, έξυπνη νεαρή γυναίκα που εργάζεται μέσα σε ένα ζοφερό σύστημα. Και γύρω τους, η φύση, η άνοιξη. Αλλά πώς;

Μια άνοιξη σκληρό καρύδι: «Λέοντας και αρνάκι. Το παγωμένο βλέμμα της άνοιξης. Μήνας μιας ανθοφορίας τόσο λευκής που θα την μπέρδευες με χιόνι, μήνας της αβρόπηνης αποκάλυψης των ταξιανθιών του ασφόδελου. Μήνας των στρατιωτών, παίρνει το όνομά του απ’ τον Αρη, τον ρωμαϊκό θεό του πολέμου· στα γαελικά είναι η “χειμάνοιξη” και στ’ αρχαία σαξονικά ο “τραχύς μήνας”, εξαιτίας της αγριάδας των ανέμων του».

Ενα από τα πιο επιδραστικά στοιχεία για τον αναγνώστη σε αυτό το μυθιστόρημα είναι ότι υπάρχουν πολλές σύντομες αυτόνομες ενότητες γραμμένες με μια συλλογική ή ξεχωριστή αφηγηματική φωνή – με τον τρόπο που γίνεται και στα άλλα βιβλία του εποχικού κουαρτέτου. Είναι η φωνή ενός κριτή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή του σύγχρονου τρόπου ζωής, μια έκρηξη επιχειρημάτων που λίγο-πολύ απασχολεί κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο.

Εκτός από τους φανταστικούς ήρωες, όπως και στα άλλα βιβλία, η συγγραφέας περιγράφει την προσωπικότητα και το έργο τέχνης μιας πραγματικής γυναίκας καλλιτέχνιδας. Σε αυτό το μυθιστόρημα περιγράφει το έργο τέχνης της εικαστικού Τασίτα Ντιν, που προσπαθεί μέσα σε ένα αερόστατο να αιχμαλωτίσει ένα κομματάκι από σύννεφο μέσα σε μια σακούλα. «Η ταινία δεν είναι παρά μια κωμική παντομίμα. Κατά τη διάρκειά της όμως η ανάσα απογειώνεται. Αλχημεία και μεταμόρφωση γίνονται ζήτημα ευθυμίας. Κάτι ασήμαντο και γελοίο –και μαγικό, αν επιλέξεις να το δεις έτσι– συμβαίνει μπροστά στα μάτια σου».

Και στα τρία βιβλία, μέσα στη ζοφερότητα, υπάρχει η ελπίδα. Εδώ μεταφέρεται από τη Φλόρενς, που φαίνεται εξωγήινη μέσα στον απίστευτα κυνικό κόσμο μας. Ενα δωδεκάχρονο κορίτσι –ναι, μπορείτε να κάνετε τις αντίστοιχες αναγωγές με το 12χρονο κορίτσι της τρέχουσας ελληνικής επικαιρότητας– που έχει το μοναδικό ταλέντο να βγάζει το καλύτερο σε όποιον συναντά.

Η Αλι Σμιθ θεωρείται δικαίως μία από τις πιο ταλαντούχες συγγραφείς της εποχής μας. Περιμένουμε να δούμε αν αυτό το άνθος της «Ανοιξης» θα αντέξει ώς το «Καλοκαίρι», το επόμενο και τελευταίο βιβλίο της τετραλογίας.