Στο επίκεντρο μιας ιδεολογικοπολιτικής αντιπαράθεσης -εντονότερης από ποτέ τα τελευταία χρόνια- βρίσκονται ξανά τα Εξάρχεια μετά την έναρξη των εργασιών για το μετρό. Οι λαμαρίνες και τα υπερυψωμένα συρματένια προστατευτικά γύρω από το εργοτάξιο και η κάπως σουρεαλιστική «διακόσμηση» με την υπογραφή της σχολής Καλών Τεχνών φαντάζουν για τους περισσότερους που συναντήσαμε στο μίνι οδοιπορικό της «Εφ.Συν.» σαν ένα «εχθρικό στρατόπεδο» στην καρδιά της γειτονιάς.
Για κάποιους λιγότερους πάλι πρόκειται για το αναπόφευκτο τίμημα της ανάπτυξης και του τουριστικού ενδιαφέροντος για μία γειτονιά που εδώ και χρόνια είχε αγνοηθεί από τη δημοτική αρχή και τον κεντρικό σχεδιασμό σε μία σειρά υποδομών.
Το πρώτο που αντικρίζει όποιος έχει να επισκεφθεί εδώ και μερικούς μήνες την πλατεία Εξαρχείων είναι η υπερβολικά αυξημένη αστυνομική παρουσία. Τουλάχιστον 2 ή 3 διμοιρίες των ΜΑΤ, μέλη της ομάδας ΔΙ.ΑΣ., η ΟΠΚΕ και άνθρωποι της ασφάλειας είναι τοποθετημένοι περιμετρικά της πλατείας φρουρώντας τις λαμαρίνες. «Αυτό γίνεται για το “σπάσιμο του τσαμπουκά”.
Τα ενοίκια δεν πέφτουν, αλλά η δουλειά μας πέφτει. Ετσι θα συνεχίσουμε ;», ακούμε από τη Φωτεινή, ιδιοκτήτρια πιτσαρίας απέναντι από την πλατεία. Παρόμοια αισθήματα έχει και ο Γιάννης, 30 ετών, κάτοικος Εξαρχείων από τα 18 που ήρθε στην Αθήνα, σχολιάζοντας ως ανατριχιαστικό να υπάρχει τόσο έντονη αστυνομική παρουσία καθημερινά.
Τουριστικοποίηση
Τα καφέ στην πλατεία συνεχίζουν να διατηρούν θαμώνες, ίσως επειδή το κυριακάτικο απόγευμα και ο καλός καιρός βοηθούν. Σίγουρα όμως η σύγκριση με λίγους μήνες νωρίτερα δείχνει μία υστέρηση στους επισκέπτες λόγω της αστυνομοκρατίας, αλλά και ακριβώς επειδή δεν υπάρχει πλέον ζωτικός χώρος στην πλατεία. «Μένω στη Χαριλάου Τρικούπη και έχω συνηθίσει να υπάρχουν αστυνομικές δυνάμεις, όμως αφού ξεκίνησε το εργοτάξιο η αστυνόμευση έχει αυξηθεί υπερβολικά. Τώρα δεν γίνεται να κάτσει κάποιος στην πλατεία», μας λέει η Νικολέτα, φοιτήτρια στο Τμήμα Νηπιαγωγών.
«Αρκετές κοπέλες μάλιστα φοβούνται την προκλητική συμπεριφορά των αστυνομικών που έχουν κάνει άσχημα-σεξιστικά σχόλια και γενικά αγριοκοιτάζουν και ελέγχουν κόσμο, ρωτώντας γιατί είναι εκεί αργά το βράδυ ή προς τα πού κατευθύνονται. Εδώ κυκλοφορούσε ο καθένας ελεύθερα, ντυμένος όπως θέλει, τώρα ορισμένοι φοβούνται», συνεχίζει.
Ο συμφοιτητής της, Στέλιος, λέει από την πλευρά του ότι το κίνημα που έχει διαμορφωθεί ενάντια στο μετρό δεν πρέπει απλώς να λέει «όχι» αλλά και να αντιπροτείνει. Ωστόσο βλέπει και αυτός την εμφανή πρόθεση τουριστικοποίησης και εξώθησης κατοίκων εκτός του κέντρου πίσω από τη δήθεν επέκταση του ελλιπούς έτσι κι αλλιώς δικτύου δημόσιων μέσων μεταφοράς της Αθήνας. Οσοι θέλουν το μετρό το βλέπουν ως μία ευκαιρία για ανάπτυξη και πρόσβαση στην περιοχή όμως πρόκειται κυρίως για ιδιοκτήτες που προσβλέπουν σε οφέλη από τη μεσιτική αγορά και τη βραχυχρόνια μίσθωση και όχι κάτοικοι με οικογένειες που έδωσαν δυναμικό «παρών» στην κινητοποίηση του Σαββάτου.
Η Κατερίνα εργάζεται σε καφέ ακριβώς πάνω στην πλατεία. «Σίγουρα το νόμισμα έχει 2 πλευρές, αλλά εδώ σε τρομοκρατούν με τόση αστυνομία», μας λέει. «Επειδή το αντιμετωπίζω πάντα με μία δόση χιούμορ, η περίφραξη μου θυμίζει τένις κλαμπ», συνεχίζει χαρακτηρίζοντας την απόφαση να δημιουργηθεί ο σταθμός επάνω στην πλατεία πολιτική και όχι με στόχευση τη βελτίωση της γειτονιάς, που έτσι κι αλλιώς παραμένει βρόμικη και ασυντήρητη. Διαπιστώνει ότι η κίνηση στα γύρω μαγαζιά και το βιβλιοπωλείο έχει πέσει και φοβάται για το εργασιακό της μέλλον. Τραγική ειρωνεία ότι η ίδια ως ηθοποιός είχε χάσει πρόσφατα τη δουλειά της λόγω πανδημίας και φοβάται μην της ξανασυμβεί το ίδιο μέσα σε περίπου ένα χρόνο. «Η Αθήνα θα “καθαρίσει” με άλλους τρόπους και όχι με το μετρό στα Εξάρχεια. Αυτό απλά έρχεται ως αποκορύφωμα μιας πολυετούς ιδεολογικής αντιπαράθεσης», καταλήγει με νόημα.
Οι επιχειρηματίες, αν και περισσότερο διχασμένοι για το έργο, αναρωτιούνται όλοι πώς θα επιβιώσουν πιθανώς και για 8 χρόνια εάν δεν λάβουν κάποιας μορφής ενίσχυση από το κράτος ή τον δήμο. Ορισμένοι έχουν μάλιστα προχωρήσει σε επιστολή διαμαρτυρίας. Η Ιωάννα και ο Μέμος διατηρούν από 7ετίας φούρνο και βλέπουν μείωση της πελατείας κατά περίπου 30-40%. «Κάθε μέρα περνάνε 200-300 αστυνομικοί απ’ έξω, αλλά λιγοστεύουν οι πελάτες και οι τουρίστες- ήδη κάνουμε περικοπές», λένε στην «Εφ.Συν.». Υποστηρίζουν ακόμη ότι τα όσα ακούγονται για Κινέζους ακόμα και Σαουδάραβες επενδυτές, που ανακαινίζουν ολόκληρες πολυκατοικίες για χρήση βραχυχρόνιας μίσθωσης και για τη μεγάλη άνοδο των ενοικίων, είναι η νέα πραγματικότητα. «Καλός ο τουρισμός, όμως οι επιχειρήσεις της περιοχής χρειάζονται τους μόνιμους κατοίκους», προσθέτουν.
Κρατώντας την τουριστικοποίηση ως τελευταία λέξη, το μυαλό μας ταξιδεύει περίπου 3 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά, στο Γκάζι. Μία συνοικία όπου η ανάπλαση και η έλευση του μετρό μετέτρεψαν για μερικά χρόνια ως το απόλυτο υπόδειγμα «εξευγενισμού» στον αστικό ιστό με νέες επιχειρήσεις και κατοικίες. Οταν όμως ο χάρτης της διασκέδασης στην Αθήνα άλλαξε, ειδικά μετά την πανδημία, και το τουριστικό-μεσιτικό ενδιαφέρον στράφηκε περισσότερο σε άλλες περιοχές της Αττικής, η αίσθηση εγκατάλειψης, υποβάθμισης και τα λουκέτα στις επιχειρήσεις επανήλθαν. Και γι’ αυτό δεν μπορεί να κάνει πολλά το μετρό.
