Οταν ο Γκορμπατσόφ έγινε… Πειραιώτης

Ηταν στα μέσα Σεπτεμβρίου 1993 όταν ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ είχε έρθει στην Ελλάδα, έπειτα από πρόσκληση που του απηύθυνε, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, ο Δήμος Πειραιά, οπότε ανακηρύχτηκε επίτιμος δημότης της πόλης και του δόθηκε, συμβολικά, το χρυσό κλειδί της πόλης.

«Τον καλέσαμε για να τον τιμήσουμε για την προσφορά του στην αποφυγή ενός Γ´ Παγκοσμίου Πολέμου, που θα ήταν πολύ πιθανός εάν εφάρμοζε και αυτός το Δόγμα Μπρέζνιεφ, όταν ξέσπασε η λαϊκή εξέγερση στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας [σ.σ. Ανατολική Γερμανία]», θυμάται ο τότε δήμαρχος Πειραιά Στέλιος Λογοθέτης. Και συνεχίζει:

«Τότε ο Γκορμπατσόφ είχε πει ότι “έχουμε 500.000 πάνοπλους στρατιώτες, τανκς, πυρηνικά όπλα, τους οποίους κρατήσαμε στους στρατώνες”. Καταλαβαίνετε τι θα γινόταν εάν διατασσόταν τότε μια επέμβαση…»

Η επίσκεψη Γκορμπατσόφ στην Ελλάδα συγκέντρωσε τεράστιο ενδιαφέρον και αποτέλεσε σημαντική είδηση για τα Μέσα Ενημέρωσης, παρότι ο ίδιος είχε απομακρυνθεί, από διετίας, από την προεδρία της «διαδόχου» της Σοβιετικής Ενωσης, Κοινοπολιτείας. «Ο Γκορμπατσόφ συνέβαλε στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, έδειξε ένα άλλο πρόσωπο της ηγεσίας της Σοβιετικής Ενωσης και διέλυσε την ψυχροπολεμική προπαγάνδα της Δύσης, που δαιμονοποιούσε την ΕΣΣΔ», σημειώνει ο κ. Λογοθέτης και εξηγεί: «επιδιώξαμε την επίσκεψη του Γκορμπατσόφ διότι κρίναμε ότι θα μας βοηθούσε να ενισχύσουμε τις σχέσεις του Πειραιά με τη Ρωσία. Να σας θυμίσω ότι είχαμε αδελφοποιήσει τον Πειραιά με το Λένινγκραντ (σήμερα Αγία Πετρούπολη), με την Οδησσό και τη Μαριούπολη, τότε όλες πόλεις της ΕΣΣΔ και θέλαμε να προωθήσουμε περισσότερες οικονομικές και πολιτιστικές σχέσεις».

Κατά την παραμονή του στην Ελλάδα ο Γκορμπατσόφ συναντήθηκε με επιχειρηματίες, βραβεύτηκε από πανεπιστημιακά ιδρύματα και είχε την ευκαιρία να επικοινωνήσει με πολιτικούς ηγέτες και πολύ κόσμο. Αξιοσημείωτη ήταν η συνάντησή του με τον Ανδρέα Παπανδρέου, που σε λίγες μέρες θα κέρδιζε ξανά τις εκλογές και γινόταν εκ νέου πρωθυπουργός. Ο κ. Λογοθέτης βρισκόταν σε αυτή τη συνάντηση και λέει πως οι δύο άνδρες είχαν μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση.

«Είχε μεγάλη ακτινοβολία ως προσωπικότητα και τεράστια επικοινωνιακή δυνατότητα. Γι’ αυτό διοργανώσαμε μια συγκέντρωση στο Βεάκειο, όπου έκανε απευθείας διάλογο με τον κόσμο», ιστορεί ο κ. Λογοθέτης.

Η κ. Βάσω Καραγρηγορίου-Κυπαρίσση, διευθύντρια τότε του γραφείου του δήμαρχου, που είχε ενεργό ρόλο στη διοργάνωση της επίσκεψης, θυμάται ότι τόσο ο Γκορμπατσόφ όσο και η σύζυγός του, Ραΐσα, ήταν ευγενέστατοι, προσιτοί και ιδιαίτερα ευχάριστοι συνομιλητές.

Η τιμητική εκδήλωση όπως και η δεξίωση είχε γίνει στο Ναυτικό Ομιλο Ελλάδος, στην Καστέλα, τόσο για το ωραίο περιβάλλον όσο και για την ασφάλεια που παρέχει ο χώρος, ενώ ένα βράδυ δείπνησε σε μια ήσυχη ταβέρνα του Πειραιά μαζί με τον κ. Λογοθέτη.

Κατά σύμπτωση εκείνες τις μέρες, στις 14 Σεπτεμβρίου 1993, στο γήπεδο της Νέας Σμύρνης έδωσε συναυλία το γνωστό συγκρότημα των Scorpions, του οποίου το τραγούδι «Wind of Change» (Ο άνεμος της αλλαγής) είχε καταστεί ο «ύμνος» της γερμανικής επανένωσης.

Ο Γκορμπατσόφ είχε συναντήσει, μετά την επανένωση της Γερμανίας, με μέλη του συγκροτήματος, ενώ βρίσκονταν στη Μόσχα σε συναυλία, και είχε συνδεθεί μαζί τους τόσο ώστε πέρσι, στα 90ά γενέθλιά του, να καλέσει τον εκπρόσωπο του συγκροτήματος, Κλάους Μάινε. Ο Μάινε σε δηλώσεις του έχει κατ’ επανάληψη εξάρει τη συμβολή του Γκορμπατσόφ στην αναίμακτη επανένωση των δύο Γερμανιών. Σε παλαιότερη συνέντευξή του, στο γερμανικό κανάλι ZDF είχε πει ότι «χωρίς εκείνον η επανένωση και ιδιαίτερα η 9η Νοεμβρίου (1989) δεν θα ήταν τόσο ειρηνική. Δεν θα ήταν αυτή η ειρηνική επανάσταση χωρίς να πέσει μία σφαίρα, χωρίς να σκοτωθεί κανείς. Κι αν τα τανκς δεν βγήκαν έξω στις 9 Νοεμβρίου αυτό οφείλεται στον Γκορμπατσόφ. Εκείνον πρέπει να ευχαριστούμε».

Σήμερα, 29 χρόνια μετά, ο τότε δήμαρχος Πειραιά και επί σειρά ετών δήμαρχος Νίκαιας λέει για τον αμφιλεγόμενο Ρώσο ηγέτη και το έργο του:

«Δυστυχώς, η πανίσχυρη διαμορφωμένη γραφειοκρατία της ΕΣΣΔ, που είχε χαρακτηριστικά τάξης, δεν είδε με καλό μάτι την “περεστρόικα” και την “γκλάσνοστ” και τις υπονόμευσε. Ταυτόχρονα, εμφανίστηκαν και αποσχιστικές τάσεις, που ενισχύθηκαν από τον Γιέλτσιν και επίσης υπονόμευσαν το εγχείρημα του Γκορμπατσόφ. Δεν μπορώ να δεχτώ τις αφοριστικές κραυγές δογματικών ότι ο Γκορμπατσόφ ήταν προδότης. Προσπάθησε να σώσει και να εκσυγχρονίσει την ΕΣΣΔ, η οποία δεν θεωρώ ότι “κατέρρευσε». Ενα καθεστώς που αλλιώς ξεκίνησε και αλλιώς κατέληξε, μεταλλάχτηκε, νομοτελειακά, σε ένα αυταρχικό καπιταλιστικό καθεστώς», σημειώνει ο Στέλιος Λογοθέτης. Και καταλήγει:

«Δεν μπορεί να διαγραφεί η προσφορά του. Πιστεύω ότι εμείς που δώσαμε τα καλύτερα χρόνια μας στην υπόθεση αυτή πρέπει να εξετάσουμε, σε επιστημονική βάση, τις αιτίες της νομοτελειακής μετάλλαξης της ΕΣΣΔ».