Αἴθοπα οἶνον ἐρυθρόν

Περίληψη ραψωδίας μ`.

Σειρῆνες, Σκύλλα, Χάρυβδη, Ιερά ζώα Ἡλίου.

Επιστρέφοντας από τον Κάτω Κόσμο ο Οδυσσέας σταματά στο νησί της Κίρκης, για να θάψει τον Ελπήνορα, όπως είχε υποσχεθεί στην ψυχή του, που πρώτη- πρώτη συνάντησε στον Άδη. Εμφανίζεται η θεά- μάγισσα Κίρκη που του δίνει συμβουλές για ν’ αντιμετωπίσει τα εμπόδια που θα βρει στον δρόμο του. Επίσης του προσφέρει τροφές, κρασί και όλα τα απαραίτητα για ένα μακρινό ταξίδι. Το πλοίο περνά από το νησί των Σειρήνων και, ακολουθώντας τις οδηγίες της Κίρκης, ο Οδυσσέας βουλώνει με κερί τ’ αυτιά των συντρόφων. Αυτοί με τη σειρά τους, τον δένουν σφιχτά στο κατάρτι ώστε να μπορεί να ακούει το μαυλιστικό τραγούδι τους χωρίς να υποστεί το τραγικό τέλος όσων πλησίασαν τις πλανεύτρες Σειρήνες. Ύστερα πέρασαν από το στενό της Σκύλλας και της Χάρυβδης, όπου τα έξι κεφάλια της Σκύλλας, άρπαξαν έξι συντρόφους του Οδυσσέα. Τέλος έφτασαν στο νησί του Ήλιου. Ο Οδυσσέας επανέλαβε στους συντρόφους την προειδοποίηση του Τειρεσία και της Κίρκης να μην πειράξουν τα ιερά ζώα του Ήλιου που φροντίζουν δύο Νύμφες, κόρες του Ήλιου. Δεν μπορούν να φύγουν από το νησί για ένα ολόκληρο μήνα γιατί οι άνεμοι ήταν πολύ ισχυροί και ενάντιοι. Οι προμήθειες τελείωσαν και οι άντρες άρχισαν να πεινούν. Τελικά έσφαξαν κι έφαγαν μερικές ιερές αγελάδες, την ώρα που ο Οδυσσέας κοιμόταν. Ο Ήλιος παραπονέθηκε στον Δία απειλώντας ότι θα πάψει να φωτίζει τους ζωντανούς και θα κατέβει στον Άδη να φωτίζει τον σκοτεινό κάτω κόσμο και τις ψυχές των πεθαμένων. Ο Δίας, όταν έφυγαν από το νησί, σήκωσε θύελλα τρομερή και χτύπησε με κεραυνό το πλοίο και το διέλυσε. Όλοι οι σύντροφοι του Οδυσσέα σκοτώθηκαν ή πνίγηκαν και ο Οδυσσέας πάνω σε δύο ξύλα που έδεσε όπως όπως, αφού πέρασε τη Χάρυβδη, έφτασε ύστερα από εννιά μέρες, εξαντλημένος, στην Ωγυγία, στο νησί της θεάς Καλυψώς.

-σῖτον καὶ κρέα πολλὰ καὶ αἴθοπα οἶνον ἐρυθρόν. μ, 19.

Σταρένια νόστιμα ψωμιά, κρεατικά περίσσια και οίνον μαυροκόκκινο.

αἴθοπα οἶνον ἐρυθρόν που αποδίδω ως οίνον μαυροκόκκινο. Έχει να κάνει και με τη σωστή ωρίμανση των κρασοστάφυλων που «χόρτασαν» ήλιο αφού αιθίοψ είναι και ο ηλιοκαμμένος.

-Ο Οδυσσέας ρωτά την Κίρκη αν μπορεί να πολεμήσει τη Σκύλλα.

Πες μου θεά, αρχόντισσα, ρώτησα εγώ την Κίρκη, αυτό το ανήμερο θεριό μπορώ να το νικήσω, το τερατόμορφο θεριό που Σκύλλα την καλούνε;

– Ποτέ, ποτέ, αστόχαστε μην το επιχειρήσεις γιατί `ναι ανίκητο θεριό, κανείς δεν την νικάει, την Σκύλλα την αθάνατη που `χει κεφάλια έξι. μ`, 113-120. Ελεύθερη απόδοση.

Ο Οδυσσέας παρ` όλα επιχείρησε να πολεμήσει τη Σκύλλα. Να νικήσει το «αδύνατο» όπως το συνήθιζε.

-Κούραση, πείνα, δίψα δεν σταματούν τον Οδυσσέα.

Οι σύντροφοι ανταριάστηκαν κι όλοι μαζί μου είπαν με πρώτο τον Ευρύλοχο, που πάντα αντιμιλούσε: Απάνθρωπε και άπονε, αδίστακτε Οδυσσέα, το πείσμα σου ατέλειωτο, και σίδερο η καρδιά σου, δεν ξέρεις από κούραση, πείνα εσύ δε νιώθεις, ούτε η δίψα σε νικά, ούτε η στενοχώρια. Έξι συντρόφους χάσαμε από τη μαύρη Σκύλλα, ανάγκη έχουμε όλοι μας να δέσουμε το πλοίο και στο νησί ν` αράξουμε, να φάμε και να πιούμε, την κούραση να διώξουμε, και πριν να κοιμηθούμε, τους φίλους μας να κλάψουμε, που έφαγε η Σκύλλα. μ`,279 κ.ε. Ελεύθερη απόδοση.

Ας θυμηθούμε τι γράφει ο Νίκος Καζαντζάκης στη δική του Οδύσσεια, Σ, 1270 κ.ε.

Κατέχω εγώ στον κόσμο ένα κορμί με δυό μακριές χερούκλες,

αν τον πεινάσει για ψωμί, δειπνάει, ξαναδειπνάει το χώμα.

Αν τον διψάσει για γλυκό νερό, την άγρια αρμύρα πίνει,

κι αν λαχταρίσει προς το σούρουπο να δροσοκουβεντιάσει,

σα δυο γειτόνοι αυτός κι ο Χάροντας με γέλια αποσπερίζουν:

«Καλώς το γείτονα το Χάροντα το μέγα κοπαδάρη,

του ψόφου ορέ και λασποκέφαλα τ` ανθρωποπρόβατα σου!-

έλα να κάτσουμε οι λυκάρχοντες απόψε να τα πούμε.»

-Ο φριχτότερος θάνατος είναι αυτός της πείνας.

Λιμώ γαρ ουδέν εστίν αντειπείν έπος. Στην πείνα δεν μπορείς να αντισταθείς. Μένανδρος.

πάντες μὲν στυγεροὶ θάνατοι δειλοῖσι βροτοῖσι,

λιμῷ δ’ οἴκτιστον θανέειν καὶ πότμον ἐπισπεῖν. μ`, 341-342.

Σύντροφοι να θυμάστε πως είναι κάθε θάνατος φριχτός και αβυσσαλέος, όμως υπάρχει θάνατος χειρότερος απ` όλους, κι αυτός είναι ο θάνατος που φέρνει η μαύρη πείνα. Ελεύθερη απόδοση.

-Ο Ήλιος απειλεί τους θεούς να μη φωτίζει πια τους θνητούς μα τους αποθαμένους.

Ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον. ( αρχαία παροιμία).

εἰ δέ μοι οὐ τείσουσι βοῶν ἐπιεικέ’ ἀμοιβήν,

δύσομαι εἰς Ἀΐδαο καὶ ἐν νεκύεσσι φαείνω.» μ`, 382-383

Πατέρα Δία σεβαστέ την ύβρη να πληρώσεις, με τιμωρία ύψιστη, και αν αυτό δε γίνει, εγώ θα φύγω από τη γη και τον απάνω κόσμο. Στον κάτω κόσμο θα διαβώ, στου Άδη το βασίλειο, εκεί που ζούνε οι ψυχές μες στο βαθύ σκοτάδι να φέρω εκεί το φέγγος μου κι όλη τη ζεστασιά μου. Ελεύθερη απόδοση.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Στον αγαπημένο ανιψιό Λάμπη Καζαμιάκη.