Με τον πόλεμο στην Ουκρανία να μπαίνει πια στον έκτο μήνα και την επισιτιστική επισφάλεια να εντείνεται παγκοσμίως –ως απόρροια των επιπτώσεων και της πανδημίας–, Κίεβο και Μόσχα υπέγραψαν χθες στο παλάτι Ντολμαμπαχτσέ της Κωνσταντινούπολης, μαζί με τον ΟΗΕ και την Τουρκία, την πολυαναμενόμενη συμφωνία για την εξαγωγή σιτηρών και άλλων γεωργικών προϊόντων διαμέσου της Μαύρης Θάλασσας.
Επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας ήταν ο υπουργός Αμυνας της Ρωσίας, Σεργκέι Σόιγκου. Της ουκρανικής, ο υπουργός Υποδομών Ολεξάντερ Κούμπρακοβ. Παρόντες ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, και ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν.
Υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και με τη γεωπολιτικά επαμφοτερίζουσα Αγκυρα σε ρόλο εγγυητή (αν και κατοχική δύναμη σε Κύπρο, Συρία και Ιράκ), το σχέδιο προβλέπει απεμπλοκή των λιμανιών που η Ουκρανία διατηρεί υπό τον έλεγχό της και απελευθέρωση των εξαγωγών των σιτηρών της. Μικρή… λεπτομέρεια: στη συμφωνία αναφέρεται ότι όπου απαιτείται εξουδετέρωση των ουκρανικών θαλάσσιων ναρκών, θα πραγματοποιηθεί από «τρίτη χώρα», η οποία δεν έχει ακόμη οριστεί.
Τα πλοία προβλέπεται ότι θα οδηγούνται από σκάφη της Ουκρανίας στην έξοδο από τα χωρικά ύδατά της, με Μόσχα και Κίεβο να δεσμεύονται για μη στρατιωτική δραστηριότητα στις ναυτιλιακές λωρίδες. Το φορτίο αναμένεται να επιθεωρείται από κλιμάκια Ρώσων, Ουκρανών, Τούρκων και ΟΗΕ (ένας εκ των ρωσικών όρων), προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν μεταφέρονται όπλα. Οι έλεγχοι πρόκειται να γίνονται κατά τον απόπλου και κατάπλου σε τουρκικά λιμάνια, πιθανότατα στην Κωνσταντινούπολη.
Ολα αυτά θα τα διαχειρίζεται ένα κέντρο συντονισμού και παρακολούθησης με έδρα την Κωνσταντινούπολη, στελεχωμένο με αξιωματούχους των τεσσάρων μερών.
Η συμφωνία συνοδεύεται επίσης από μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΟΗΕ και Μόσχας, ως εγγύηση ότι οι δυτικές κυρώσεις δεν θα επηρεάσουν τα ρωσικά σιτηρά και λιπάσματα άμεσα ή έμμεσα –που ήταν απαράβατος όρος του Κρεμλίνου. Διάρκειας τεσσάρων μηνών, η συμφωνία προβλέπεται ότι θα ανανεώνεται αυτόματα… καλώς εχόντων των πραγμάτων. Υπολογίζεται πάντως ότι οι περίπου 20-25 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών που βρίσκονται εγκλωβισμένοι στα ουκρανικά σιλό μπορούν να εξαχθούν εντός τετραμήνου διά θαλάσσης (σε αντίθεση με την αργή εν εξελίξει μεταφορά σιδηροδρομικώς, οδικώς και μέσω του Δούναβη προς την Ευρώπη). Προσώρας, βέβαια, αξιωματούχοι τονίζουν ότι απαιτούνται ακόμη 3-4 εβδομάδες για να οριστικοποιηθούν λεπτομέρειες της συμφωνίας, που θα κρίνουν και την αποτελεσματική εφαρμογή της.
Ετερος κομβικός παράγοντας θα είναι οι εξελίξεις στον Νότο της Ουκρανίας. Οι Ρώσοι έχουν εντείνει τις τελευταίες ημέρες τους βομβαρδισμούς στην περιοχή της Οδησσού, όπου βρίσκεται το βασικό ουκρανικό λιμάνι. Το δε Κίεβο διακηρύττει ότι ετοιμάζει μεγάλη επιχείρηση ανακατάληψης εδαφών στη Χερσώνα. Παρά εξάλλου τη συμφωνία, οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται για την ευθύνη του μπλοκαρίσματος των εξαγωγών, με το Κίεβο να καταγγέλλει παράλληλα τη Μόσχα για κλοπή και εμπορία των σιτηρών από τα κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη.
Τούτων λεχθέντων, οι ΗΠΑ χαιρέτισαν καταρχήν τη συμφωνία. «Αυτό στο οποίο τώρα εστιάζουμε», τόνισε ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Νεντ Πράις, «είναι να τεθεί η Ρωσία προ ευθυνών για την εφαρμογή της».
