Μοναχικοί λύκοι. Φανατικοί ισλαμιστές. Δυτικοί που ασπάστηκαν την τρομοκρατική ιδεολογία. Επιθέσεις με όπλα, αυτοκίνητα, βόμβες, μαχαίρια. Νέοι που μυούνται και από το διαδίκτυο και το βαθύ ίντερνετ.
Ή που ένα ταξίδι μπορεί να επηρεάσει την κοσμοαντίληψή τους, όπως λέει η μητέρα του Χάντι Ματάρ, του 24χρονου Αμερικανο-Λιβανέζου ο οποίος αποπειράθηκε να δολοφονήσει τον συγγραφέα Σαλμάν Ρούσντι: ένας μήνας επίσκεψης στον πατέρα του στον Λίβανο τον άλλαξε βαθιά στρέφοντάς τον στον θρησκευτικό φανατισμό.
Οι ειδήμονες σε θέματα ασφάλειας έχουν προειδοποιήσει για τους πιο δυσδιάκριτους τρόπους που νέοι καταλήγουν να ασπαστούν αλλά και να κάνουν πράξη την ισλαμιστική τρομοκρατία.
Αλλά η διεθνής κοινότητα έχει στρέψει το βλέμμα της μακριά από τη μεγαλύτερη ίσως απειλή για την ανάδυση μιας νέας γενιάς εξτρεμιστών: τους καταυλισμούς και τις φυλακές όπου χιλιάδες παιδιά των μαχητών του αυτοαποκαλούμενου «Ισλαμικού Κράτους» (Ι.Κ.) ή παιδιά στρατιώτες έχουν εγκαταλειφθεί και θα μπορούσαν να αποτελέσουν το φυτώριο οργισμένων και έτοιμων να εκδικηθούν νέων τρομοκρατών.
Eπισφαλείς και ανασφαλείς
Παιδιά σαν κι αυτά που παραμένουν μαζί με τις μητέρες τους στον καταυλισμό Αλ Χολ της βορειοανατολικής Συρίας. Μέχρι τα τέλη του 2018 στέγαζε περίπου 10.000 πρόσφυγες και εκτοπισμένους. Μετά τον Μάρτιο του 2019, με την πτώση του Χαλιφάτου που είχε εγκαθιδρύσει σε εδάφη του Ιράκ και της Συρίας το «Ι.Κ.», ο πληθυσμός αυξήθηκε ραγδαία. Τώρα σε αυτές τις εγκαταστάσεις που διοικούν και ελέγχουν οι Κούρδοι παραμένουν σε ειδικό χώρο κάπου 8.500 γυναίκες από δεκάδες χώρες (περίπου 1.000 Ευρωπαίες): σύζυγοι μαχητών της οργάνωσης και τα παιδιά τους. Παγιδευμένοι παρίες ενός ατέρμονου πολέμου: δεν μπορούν να επιστρέψουν στις πατρίδες τους ούτε όμως και να ζήσουν με ασφάλεια σε Ιράκ και Συρία, λόγω της σχέσης τους με το «Ι.Κ.».
Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (HRW) έχει επισημάνει τις δύσκολες συνθήκες που επικρατούν στο Αλ Χολ, με ανθρώπους να πίνουν νερό από αποχετεύσεις και δεξαμενές γεμάτες σκουλήκια, με συνέπεια επιδημίες διάρροιας, λοιμώξεων και δερματικών παθήσεων, ιδίως σε παιδιά.
Πολλά από αυτά δεν πηγαίνουν σχολείο, γιατί όσα υπάρχουν δεν επαρκούν. Κάποιες μητέρες, οι πιο σκληροπυρηνικές, δεν τους επιτρέπουν καν να παρακολουθούν μαθήματα. Πρόσφατα κάποια σχολεία έκλεισαν λόγω των επιθέσεων που δέχονταν οι εθελοντές κι ένα πυρπολήθηκε.
Οι επισφαλείς συνθήκες έχουν οδηγήσει σε έξοδο αρκετών ανθρωπιστικών οργανώσεων που θα μπορούσαν να κάνουν τη διαφορά για αυτά τα παιδιά.
Μόνο φέτος έχουν σημειωθεί 25 δολοφονίες σε αυτό το τμήμα του καταυλισμού, ανάμεσά τους και μιας γυναίκας που αποκεφαλίστηκε.
Εκτιμάται πως τα περισσότερα από αυτά τα εγκλήματα τα έχουν κάνει οι πιο φανατικές από τις μαχήτριες του «Ι.Κ.», που έχουν δημιουργήσει και ομάδες αστυνομίας ήθους επιβάλλοντας βάναυσες τιμωρίες σε όσες παραβιάζουν τον αυστηρό τους κώδικα. Δεν είναι λίγα τα παιδιά που μεγαλώνουν γαλουχημένα μέσα σε αυτό το κλίμα φανατισμού. Ο Νταούντ Γκαζνάουι, από την κουρδική διοίκηση του καταυλισμού, αναγνωρίζει πως «Εχουν δει πολλή βία. Κι έχουμε μια γενιά που μεγαλώνει εδώ και πιθανά θα μπορούσε να αποκτήσει μεγαλύτερη ιδεολογική ταύτιση με το “Ι.Κ.”».
Πόσο μάλλον όταν πολλά από αυτά τα παιδιά με το που φτάνουν στην εφηβεία μεταφέρονται στις φυλακές όπου κρατούνται ενήλικες άντρες μαχητές του «Ι.Κ.», ανάμεσά τους και 2.000 από τρίτες χώρες.
Οπως οι φυλακές Γκουαϊράν, όπου κρατούνται 700 παιδιά, κατά την κουρδική διοίκηση, 850 κατά τη UNICEF, ακόμη και 11-12 ετών. Είκοσι σε κάθε κελί, κάποια από τα οποία δεν έχουν καν παράθυρα. Χειμάζονται άπραγα και οργισμένα περιμένοντας τι θα συμβεί με τη ζωή τους. Το μέλλον τους είναι αβέβαιο.
Θανάσιμος κίνδυνος
Οι συνθήκες είναι υποτυπώδεις και η ασφάλεια ανεπαρκής, όπως έδειξε η επίθεση του «Ι.Κ.» τον περασμένο Ιανουάριο για να απελευθερώσουν μαχητές τους από αυτή τη φυλακή, όταν οι τρομοκράτες τα χρησιμοποίησαν σαν ασπίδες και ανάμεσα στους περισσότερους από 200 νεκρούς ήταν και ανήλικοι.
Πολλές οργανώσεις υποστηρίζουν πως αυτοί οι ανήλικοι φυλακισμένοι τιμωρούνται για εγκλήματα που διέπραξαν οι γονείς τους ή γιατί τους στρατολόγησαν με τη βία και φοβούνται πως μέσα στις φυλακές μπορεί να ριζοσπαστικοποιηθούν κι άλλο.
«Απαιτούμε την απελευθέρωση των παιδιών. Η φυλακή πρέπει να είναι η ύστατη επιλογή και για το λιγότερο δυνατόν χρόνο», έλεγε o Μπο Βίκτορ Νιλούντ, εκπρόσωπος της Unicef στη Συρία, κατά την επίσκεψή του στη φυλακή έπειτα από την επίθεση του «Ι.Κ.» τον περασμένο Ιανουάριο. «Η κατάσταση είναι απίστευτα επισφαλής. «Τα παιδιά που σχετίστηκαν με και στρατολογήθηκαν από ένοπλες ομάδες πρέπει να αντιμετωπίζονται ως θύματα μιας σύρραξης κι όχι να στέλνονται στη φυλακή».
Να επαναπατριστούν
«Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η πιο αποτελεσματική λύση στο πρόβλημα του Αλ Χολ, όπως και των καταυλισμών Ροτζ και Αϊν Ισά, είναι ο επαναπατρισμός των γυναικών του «Ι.Κ.» και των παιδιών τους. Με τα κράτη να αναπτύσσουν και να εφαρμόζουν κατάλληλες στρατηγικές για να ασκήσουν διώξεις αλλά και να αποκαταστήσουν και να επανεντάξουν αυτούς τους ανθρώπους.
Αυτή είναι η μόνη βιώσιμη εναλλακτική λύση για να διασφαλιστεί πως οι καταυλισμοί εκτοπισμένων στη Συρία δεν θα γίνουν η αέναη ενσάρκωση της ιδεολογίας και των πρακτικών του ISIS και πηγή έμπνευσης της τρομοκρατίας», σημειώνει ο Κούρδος ερευνητής και δημοσιογράφος με έδρα τη Γαλλία, Τζιβάν Σοζ.
Ωστόσο οι περισσότερες χώρες, ιδίως οι ευρωπαϊκές, δείχνουν απρόθυμες να επαναπατρίσουν πολίτες τους που πολέμησαν με το «Ι.Κ.» ή γυναίκες μαχητών και τα παιδιά τους λόγω των απειλών ασφαλείας που θεωρούν ότι μπορεί να αποτελέσουν, ενώ επικαλούνται τις οικονομικές και επιχειρησιακές δυσχέρειες για την αναγκαία εφαρμογή ενισχυμένων μηχανισμών ελέγχου και παρακολούθησης και την επιστροφή στη βάση της εξέτασης κάθε ατόμου ξεχωριστά. Γι’ αυτό και η επιστροφή τους όλα αυτά τα χρόνια έχει γίνει με το σταγονόμετρο. Σύμφωνα με την Οργάνωση για τα Δικαιώματα και την Ασφάλεια, ώς τις 5 Ιουλίου φέτος η Αυστραλία έχει δεχτεί πίσω μόλις 8 παιδιά, η Αυστρία 4, το Βέλγιο 13 γυναίκες και 32 παιδιά, η Δανία 3 γυναίκες και 16 παιδιά, η Γερμανία 22 γυναίκες και 69 παιδιά ενώ η Γαλλία τον περασμένο μήνα επαναπάτρισε 16 γυναίκες και 35 παιδιά, ανάμεσά τους και ορφανά.
Οπως έλεγε ο Τσαρλς Λίστερ, διευθυντής του Προγράμματος κατά της Τρομοκρατίας και του Εξτρεμισμού στη Συρία του Ινστιτούτου Μέσης Ανατολής: «Δεν κάνουμε τίποτα για να αποτρέψουμε τη σημερινή γενιά κρατούμενων να συνεχίσει να θέλει να πολεμήσει αν καταφέρει να ελευθερωθεί και να φέρει μια καταστροφή». Δεν υπάρχει κανένα σχέδιο ούτε κάποια μέριμνα γι’ αυτά, δεν τους προσφέρεται καμιά εναλλακτική ούτε κάποια έστω και προσομοίωση φυσιολογικής ζωής. «Δεν γίνεται να αγνοείται ο κίνδυνος που συνιστά να αφήνουν να χειμάζονται παιδιά στην έρημο» έγραφε στους Νew York Times ο βραβευμένος με Πούλιτζερ δημοσιογράφος Τσάρλι Σάβατζ. «Eκτός από σκληρές, οι συνθήκες μιζέριας στις οποίες ζουν απειλούν να τα μετατρέψουν σε ένα δίκτυο εξτρεμιστών οργισμένων με τον κόσμο και αναισθητοποιημένων απέναντι στη βία».
