Οι σειρήνες του δεξιού λαϊκισμού

Τον Αύγουστο του 2019, έγραψα ένα άρθρο στους New York Times, λέγοντας ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν θα έπρεπε να θεωρηθεί μετριοπαθής φιλελεύθερος, όπως θα ήθελε να πιστεύουμε, αλλά ότι θα κυβερνούσε με μια υβριδική νεοφιλελεύθερη και ταυτόχρονα αυταρχική πολιτική. Τρία χρόνια μετά, ομολογώ ότι δεν πρόβλεψα αρκετά καλά την αυταρχική του στροφή. 

Κυβερνώντας με ξεπερασμένες θεωρίες περί επιτελικότητας στον ψηφιακό κόσμο, με τη διαφθορά και τον νεποτισμό στο απόγειο, περιτριγυρισμένος από ορισμένα στελέχη που αποδείχθηκε πως είχαν διεστραμμένη σχέση με την εξουσία, απέδειξε ότι είναι ένας ακόμη Ευρωπαίος ηγέτης της Δεξιάς που απομακρύνεται από το κράτος δικαίου, καθώς έλκεται από τις σειρήνες του δεξιού λαϊκισμού.

Είναι γνωστά αλλά τα συνοψίζω:

Επιτέθηκε στη δημοκρατία με τις υποκλοπές πολιτικών αντιπάλων (και οικονομικών παραγόντων), περιόρισε την ελευθερία του Τύπου και προσπάθησε να χειραγωγήσει τη λειτουργία του δικαστικού συστήματος, παραβίασε τα ανθρώπινα δικαιώματα των προσφύγων με τις ακραίες απόψεις του για τον έλεγχο των συνόρων, επιτέθηκε στην εργασία και το περιβάλλον με τον ακραίο οικονομισμό του. Ακόμα και αν δεν αποδειχθεί ότι εμπλέκεται προσωπικά ο ίδιος στο σκάνδαλο των παρακολουθήσεων, πολιτικά είναι έκθετος και οι ενδείξεις για εμπλοκή του στενού περιβάλλοντος του στη χρήση του παράνομου predator ισχυρές.

Η ιδέα του επιτελικού κράτους που έρχεται από την εποχή Ρίγκαν, αποδείχθηκε απειλή για τη δημοκρατία στο θεσμικό πλαίσιο της χώρας μας και στην ψηφιακή εποχή. Εν ολίγοις, η θεωρία λέει πως ένα ισχυρό πρωθυπουργικό γραφείο κατευθύνει όλες τις πτυχές της διακυβέρνησης, αναθέτει όλες τις εργασίες σε ιδιωτικές εταιρείες συμβούλων προκειμένου να αποφύγει τη γραφειοκρατία και εγγυάται την τάξη και την ασφάλεια με ισχυρή αστυνομία και στρατό. Η επιτελικότητα προϋποθέτει ένα ισχυρό πολιτικό κέντρο, όμως στην περίπτωση Μητσοτάκη εξυπηρετούσε αυτό που θα λέγαμε business as usual.

Όταν ξέσπασε η υπόθεση του Θανάση Κουκάκη, δεν δίστασε να αλλάξει τους νόμους που θα μπορούσαν να εκθέσουν πληροφορίες στον δημοσιογράφο ή να αναγκάσει τις δικαστικές αρχές να καλέσουν σε απολογία τραπεζίτες που εμπλέκονται σε απάτες, παράνομες συμβάσεις και φοροδιαφυγή τις οποίες ερευνούσε ο δημοσιογράφος. Στη συνέχεια, ήρθε η κατάργηση της αυτεπάγγελτης δίωξης του κακουργήματος της φοροδιαφυγής, γεγονός που σχολιάστηκε ακόμα και στους Financial Times, αλλά και της απιστίας των τραπεζιτών. Το κακούργημα της απάτης των τραπεζιτών δεν διώκεται αυτεπάγγελτα πλέον, αλλά απαιτείται μήνυση από την τράπεζα. Αν ένα στέλεχος διαπράξει το κακούργημα της απιστίας, ο εισαγγελέας δεν μπορεί να παρέμβει αν η ίδια η τράπεζα δεν υποβάλει μήνυση. Ποιος ωφελήθηκε από την αρχειοθέτηση των υποθέσεών του; Οι άνθρωποι που ερευνούσε ο Κουκάκης. Με άλλα λόγια ο πρωθυπουργός προσπάθησε να δημιουργήσει έναν προστατευτικό κλοιό γύρω από τους ανθρώπους που ενδεχομένως θα θίγονταν από την αποκάλυψη της δημοσιογραφικής έρευνας

Αλλά δεν είναι μόνο η πιθανή προσπάθεια χειραγώγησης της δημοσιογραφικής έρευνας: Κάνοντας ρεκόρ από το 2010 προχώρησε σε απευθείας αναθέσεις ύψους περίπου 6,65 δισ. ευρώ. Όταν η Κομισιόν έστειλε πίσω με παρατηρήσεις το σχέδιο της χώρας για το ταμείο ανάκαμψης για φωτογραφικές και πελατειακές διατάξεις, κανείς δεν εξεπλάγη. Το πακέτο ψηφιακών μεταρρυθμίσεων που έχει πουληθεί στο εσωτερικό της χώρας ως μεγάλη επιτυχία της κυβέρνησης Μητσοτάκη είναι στην πραγματικότητα άλλη μια απόδειξη της υπανάπτυξης στην οποία το πολιτικό σύστημα κράτησε τη χώρα. Σύμφωνα με το δείκτη DESI της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον ψηφιακό μετασχηματισμό, η Ελλάδα συνεχίζει εδώ και χρόνια να καταγράφει τη δεύτερη από το τέλος θέση. Η αγορά ενέργειας αποτελεί άλλη μια απόδειξη αυτού του «λανθασμένου» προσανατολισμού. Αντί να ρυθμίσει τον τομέα λόγω των επιπτώσεων του πολέμου στην Ουκρανία, η κυβέρνηση αφήνει τις εταιρείες να κερδοσκοπούν πάνω σε έναν χρεοκοπημένο λαό. Στον τομέα του τουρισμού, η απορρύθμιση των εργασιακών δικαιωμάτων έχει οδηγήσει σε εργασιακές γαλέρες στα νησιά του Αιγαίου, όπου χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι γίνονται αντικείμενο συστηματικής εκμετάλλευσης. Τέλος, η αντίληψή του για το περιβάλλον ως πόρο οικονομικής ανάπτυξης που χρήζει προστασίας εφόσον παράγει κέρδος, οδήγησε στις χειρότερες δασικές πυρκαγιές στη σύγχρονη ιστορία, καθώς υποτίμησε την πρόληψη της δασοπροστασίας. Απόδειξη; Ο περιβαλλοντικός νόμος που επιτρέπει τη δόμηση ανεξέλεγκτα και απεσύρθη μόνο κατόπιν έντονων διαμαρτυριών.

Μέχρι τώρα, η κυβέρνηση προσπαθούσε να κρυφτεί μέσα στους μέσους όρους των δεικτών της Ε.Ε. και να συνεχίσει το business as usual της απορρύθμισης της χώρας. Οι ξεπερασμένες πολιτικές της όμως αποκάλυψαν τη ροπή της προς τον αυταρχισμό. Το 2019 η άποψή μου για την κυβέρνηση έγινε δεκτή με θυμό από την κυβέρνηση και τον εσμό των δεξιών τρολ που ειδικεύονται σε δολοφονίες χαρακτήρων και αμηχανία από μια μελαγχολική αριστερά που είχε μόλις ηττηθεί, αλλά ήταν σωστή. Ένας επιθετικός νεοφιλελευθερισμός, που είναι πριν και πάνω απ’ όλα οικονομίστικος συνδυαζόμενος με τις αυταρχικές μεθόδους ενός δεξιού συντηρητικού καθεστώτος, μπορεί να οδηγήσει κάποιες φορές σε πολιτική σήψη. Και τώρα πια το βλέπουν όλοι.