Ο Ήλιος βασιλεύει

Περίληψη ραψωδίας ζ`.

Όσο ο Οδυσσέας κοιμόταν βαθιά στους θάμνους, σκεπασμένος με φύλλα, κατάκοπος, με πληγές στο σώμα και θεονήστικος, η Αθηνά πηγαίνει στην πόλη των Φαιάκων και εμφανίζεται στο όνειρο της Ναυσικάς, της κόρης του βασιλιά Αλκίνοου που κυβερνά τη χώρα με αγάπη και δικαιοσύνη.

Της λέει στο όνειρο, ότι δεν είναι πια παιδί να τεμπελιάζει, είναι σε ηλικία γάμου και την προστάζει να πάει στο ποτάμι, με τις κοπέλες που την υπηρετούν, να πλύνουν τα ρούχα όλης της οικογένειας και τις δικές της φορεσιές για το γάμο…

Η Ναυσικά ζητά από τον πατέρα της μια μεγάλη σκεπαστή άμαξα και ημιόνους ώστε να μεταφέρει τα ρούχα στις γούρνες με τα τρεχούμενα, πεντακάθαρα νερά.

Η μητέρα της Ναυσικάς, πριν φύγει για τις πέτρινες λεκάνες στο ποτάμι, ετοίμασε φαγητά πλήθος, ένα ασκί κρασί και λάδι αρωματικό ν` αλειφτούν μετά το μπάνιο.

Αφού έπλυναν τα ρούχα και τα άπλωσαν, όλες οι κοπελιές λούστηκαν και άλειψαν η μία την άλλη μ` αρωματικό λάδι.

Μετά άρχισαν να τραγουδούν, παίζοντας μ` ένα τόπι. Όταν το τόπι, τους έπεσε στον ποταμό, τα κορίτσια άρχισαν να γελούν χαρούμενα.

Μ` αυτούς τους χαρούμενους μουσικούς, κοριτσίστικους ήχους ξύπνησε ο Οδυσσέας και εμφανίστηκε ολόγυμνος κρατώντας ένα φουντωτό κλαδί ως φύλο συκής.

Τα κορίτσια σκορπίστηκαν ταραγμένα, εκτός από τη Ναυσικά, που την εμψυχώνει η Αθηνά.

Ο Οδυσσέας με μετρημένα και ευγενικά λόγια, επαινεί την θεϊκή ομορφιά της Ναυσικάς και της εύχεται έναν καλό γάμο.

Της περιγράφει την κατάστασή του και την παρακαλεί να του δείξει το δρόμο για την πόλη και να του δώσει ένα ρούχο να κρύψει τη γύμνια του.

Η Ναυσικά εντυπωσιάζεται από τον ωραίο λόγο του ξένου και αναγνωρίζει την ευγένεια που κρύβεται πίσω από τη γύμνια και τις πληγές του άνδρα. Τον διαβεβαιώνει πως είναι καλοδεχούμενος.

Προστάζει τις φίλες της να περιποιηθούν τον ξένο, να τον λούσουν, να τον αλείψουν με αλοιφές και να του προσφέρουν ένα πλούσιο γεύμα και κρασί.

Ο Οδυσσέας από σεβασμό στις νεαρές κοπέλες λούζεται και αλείφεται μόνος του, κάπου παράμερα στον ποταμό. Ακολούθως ντύνεται με τα ωραία ρούχα που του έδωσε η Ναυσικά και απολαμβάνει το γεύμα του.

Η Αθηνά τον περιβάλλει με θεϊκή ομορφιά. Εκστασιασμένη η Ναυσικά, εύχεται να βρει έναν τέτοιο άντρα για σύζυγο.

Καλεί τον Οδυσσέα στο παλάτι, αλλά αφού διανύσουν όλοι μαζί ένα μέρος της απόστασης προς την πόλη εκείνος να μείνει λίγο πίσω και να πάει μόνος του στην πόλη γιατί η Ναυσικά φοβάται τα λόγια των κακοπροαίρετων σαν θα την έβλεπαν παρέα μ` ένα ξένο άντρα.

Η Ναυσικά λέει στον Οδυσσέα να πάει στο παλάτι μόνος και να πέσει ικέτης στα πόδια της μάνας της.

Ο Οδυσσέας προσεύχεται στην Αθηνά να τον βοηθήσει ο βασιλιάς Αλκίνοος ώστε να φύγει με ασφάλεια στην Ιθάκη.

Σχόλια. Ραψωδία ζ`. Οδύσσεια.

ἠλάκατα στρωφῶσ’ ἁλιπόρφυρα, ζ` 53.

Εδώ ο Όμηρος μας λέει ότι η μητέρα της Ναυσικάς έγνεθε αλιπόρφυρο μαλλί.

Η πορφύρα είναι χρωστική ουσία που δίνει ανεξίτηλο βαθυκόκκινο χρώμα. Προκύπτει από την επεξεργασία του οστράκου Haustellum brandaris. Η πορφύρα ήταν πολύτιμη, λόγω της μεγάλης δυσκολίας παρασκευής. Τα ενδύματα που ήταν βαμμένα με πορφύρα ήταν, από την ομηρική αρχαιότητα, ένδειξη πλούτου και εξουσίας.

Όταν λέμε τη φράση «ο ήλιος βασιλεύει» δεν εννοούμε, όπως θα ήταν φυσικό, ότι ο ήλιος βρίσκεται στο Ζενίθ, στο ψηλότερο σημείο του ουρανού, στο μεσουράνημα του. Εννοούμε ότι ο ήλιος βρίσκεται στη Δύση, στο χαμηλότερο σημείο. Μα είναι δυνατόν να είναι ο ήλιος χαμηλά στη Δύση και να λέμε ότι βασιλεύει; Ναι γιατί εκείνη την ώρα, ο ήλιος βάφει το δυτικό ουρανό με πορφύρα που την διαθέτουν μόνο βασιλιάδες και θεοί. Άρα η αντίφαση δίνει το σωστό νόημα όταν ο ουρανός γεμίζει με πορφυρά, χρυσά, κόκκινα, βερτζί, κίτρινα, ρόδινα χρώματα. Αυτό το χρωματικό θαύμα το κάνει ο ήλιος, ο βασιλιάς του κόσμου.

-Περί Ωραίου.

Αριστοτέλης: Το κάλλος παντός επιστολίου συστατικώτερον. Το κάλλος, η ομορφιά, το ωραίο είναι η καλύτερη συστατική επιστολή.

-Ο Οδυσσέας όταν βλέπει απέναντι του τη νεαρή Ναυσικά μένει έκθαμβος από την ομορφιά και τη χάρη της.

Της λέει: γουνοῦμαί σε, ἄνασσα· θεός νύ τις ἦ βροτός ἐσσι; «Πέφτω στα γόνατα σου βασίλισσα, είσαι θεά ή θνητή; Στον κόσμο όλο μόνο με την θεά Άρτεμη μπορώ να σε συγκρίνω. Έχετε ίδια ηλικία, ίδια ομορφιά και μορφή και ίδιο μπόι. Αν είσαι θνητή τότε χαρά στη μάνα σου, χαρά και στον πατέρα, χαρά και στα αδέλφια σου. Θα νιώθουν περήφανοι και θα καμαρώνουν που έχουν μια τέτοια ύπαρξη κοντά τους ένα τόσο σπάνιο και όμορφο λουλούδι. Πόση χαρά και αγαλλίαση θα νιώθουν όλοι όταν μπαίνεις στον χορό! Ακόμα πιο τυχερός θα είναι ο άντρας που θα σε παντρευτεί αφού δεν θα έχει δει ποτέ, σε γυναίκα, τέτοια ομορφιά. Και εγώ, συνεχίζει ο Οδυσσέας, συγκινήθηκα τόσο όταν είδα το άπειρο κάλλος σου, όπως όταν είδα στη Δήλο, κοντά στο βωμό του Απόλλωνα, να ξεπετάγεται ένα νιόβγαλτο πανέμορφο βλαστάρι φοινικιάς.

Δήλῳ δή ποτε τοῖον Ἀπόλλωνος παρὰ βωμῷ

φοίνικος νέον ἔρνος ἀνερχόμενον ἐνόησα· ζ` 162- 163

Οι θεοί και οι θεές εθεωρούντο πιο ψηλοί από τους θνητούς. Σε όλες τις γλυπτικές ή ζωγραφικές παραστάσεις όπου απεικονίζονται θεοί και θνητοί μαζί, πάντα οι θεοί παριστάνονται ψηλότεροι και πάντα ωραίοι. Όταν κάποιος θνητός συγκρίνεται στην όψη και στο ανάστημα μ` ένα θεό αυτό σημαίνει ότι ο θνητός έχει θεϊκό κάλλος και χαρίσματα. Πολλές φορές πίστευαν ότι ήταν θεοί σε ανθρώπινο σώμα. Λέμε και σήμερα για πανέμορφους άνδρες και γυναίκες: Είναι θεός, είναι θεά. Υπάρχει και σχετική μαντινάδα:

Εγώ θνητός κι εσύ θεά, και για να με τρελάνεις,

πήρες ανθρώπινη μορφή και τη γυναίκα κάνεις.

-Μαλλιά σαν άνθη υακίνθου.

κὄμας, ὑακινθίνῳ ἄνθει ὁμοίας. Ζ` 231.

Έτσι περιγράφει ο Όμηρος τα μαλλιά του Οδυσσέα αφού λούστηκε στο ποτάμι.

-Τα θαλασσινά τείχη.

Ο Όμηρος μας λέει ότι οι Φαίακες δεν νοιάζονταν για τα συμβατικά όπλα, ακόντια, φαρέτρες κ.α. αλλά για την ναυπήγηση καλοτάξιδων και δυνατών πλεούμενων ώστε να ελέγχουν και να ορίζουν τις θάλασσες με τα «πελαγίσια» τείχη.

οὐ γὰρ Φαιήκεσσι μέλει βιὸς οὐδὲ φαρέτρη,ζ` 270

ἀλλ’ ἱστοὶ καὶ ἐρετμὰ νεῶν καὶ νῆες ἐῖσαι,

ᾗσιν ἀγαλλόμενοι πολιὴν περόωσι θάλασσαν.

-Ποιος ειν` αυτός ο ωραίος ξένος;

Α«τίς δ’ ὅδε Ναυσικάᾳ ἕπεται καλός τε μέγας τε

ξεῖνος; ποῦ δέ μιν εὗρε;ιδώς, Ζ` 276-277.

Η Ναυσικά σκέπτεται ότι δεν είναι σωστό να την δουν κάποιοι κακοπροαίρετοι πολίτες της χώρας των Φαιάκων, να συνοδεύεται μ` έναν ξένο άνδρα και μάλιστα με βασιλική θωριά. Του λέει λοιπόν να πάει μόνος στο παλάτι και να προσπέσει ικέτης στη μητέρα της.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Στην αγαπημένη φίλη Σοφία Βαστάκη.