Το χάλκινο κατώφλι

Περίληψη. Ραψωδίας ν’

Ο Οδυσσέας συναρπάζει με τις αφηγήσεις του τον βασιλιά Αλκίνοο, τη βασίλισσα Αρήτη, τη Ναυσικά, τα άλλα παιδιά του βασιλικού ζεύγους, τον αοιδό Δημόδοκο καθώς και πολλούς Φαίακες που παρευρίσκονται. Οι περιπέτειες στις οποίες αναφέρεται έχουν τεράστιο ενδιαφέρον και όλοι παρακολουθούν αμίλητοι στην αίθουσα του θρόνου, κοντά στην εστία και στα μοναδικής αξίας καλλιτεχνικά αντικείμενα αλλά και υψηλής αρχιτεκτονικής δομής και διακόσμησης, όπως ο κυάνιος θριγκός, παραστάδες, επίκρανα, υπερπολυτελείς πλακοστρώσεις κλπ. Όταν σταματά ο ξένος να ομιλεί  κανείς δεν αμφιβάλλει ότι πρόκειται για τον πλέον προβεβλημένο ήρωα της Τροίας τον πολύτροπο Οδυσσέα.

Οι Φαίακες τον κατευοδώνουν με πάρα πολλά και πλούσια δώρα και τον φέρνουν με το πλοίο τους στην Ιθάκη. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού ο Οδυσσέας εξουθενωμένος κοιμάται βαθιά. Έτσι τον απιθώνουν με τα στρωσίδια του, χωρίς να ξυπνήσει, στη γη της Ιθάκης. Οι Φαίακες ακουμπούν όλα τα δώρα και τα χαρίσματα που του πρόσφεραν γύρω από τη ρίζα μιας ελιάς και παίρνουν το δρόμο του γυρισμού.

Ο Οδυσσέας ξυπνά, από τον βαθύ ύπνο, και σαστισμένος δεν αναγνωρίζει τον τόπο που βρίσκεται. Ρωτά ένα νεαρό τσομπάνο για να μάθει που βρίσκεται και ο τσομπανάκος, που είναι η Αθηνά μεταμορφωμένη, του λέει ότι βρίσκεται στην αγαπημένη του πατρίδα την Ιθάκη.

Ο Ποσειδών γεμάτος οργή ζητά να εκδικηθεί τους Φαίακες που διέπραξαν ύβρη απέναντι του. Ο Ποσειδών είναι  θεός προστάτης της γης των Φαιάκων, και ύψιστος αρωγός στην περίφημη ναυτοσύνη τους. Κατά την επιστροφή των Φαιάκων, ο οργισμένος Ποσειδών μεταμορφώνει το πλοίο σε βράχο. Θέλει ακόμα να τους «κλείσει» την πόλη  με απροσπέλαστα ψηλά βουνά.

Η Αθηνά αφού υποδέχεται τον Οδυσσέα  στην Ιθάκη ξεκινά να τον καθοδηγεί. Του προτείνει να μην πάει στο παλάτι ούτε να αποκαλύψει σε κανέναν την ταυτότητά του. Τον συμβουλεύει να πάει πρώτα να βρει τον Εύμαιο,  τον χοιροβοσκό,  και να μάθει απ` αυτόν, που γνωρίζει πολλά, τι έγινε στο διάστημα της εικοσαετούς  απουσίας του. Η Αθηνά  μεταμορφώνει τον Οδυσσέα σε κουρελή γέρο ζητιάνο ώστε να μην αναγνωρίζεται από κανέναν.

Το χάλκινο κατώφλι.

Το κατώφλι εδώ δεν είναι ξύλινο, ούτε λίθινο αλλά χάλκινο. Το μεταλλικό κατώφλι συμβολίζει τον πλούτο, τη δύναμη και την ισχύ του ιδιοκτήτη καθώς και το απαραβίαστο των θυρών.

Σαν μαγεμένοι ακούγανε τα λόγια του Οδυσσέα και τότε ο Αλκίνοος ο βασιλιάς του είπε. «Μια κι έφτασες και πάτησες το χάλκινο κατώφλι, εδώ σ` αυτό το μέγαρο, ω! θεϊκέ Οδυσσέα, μάθε πως έφτασε η στιγμή που χρόνια περιμένεις, πίσω να πας στο σπίτι σου στην ξακουστή Ιθάκη» ν`, 1-6.

Δώρα, η κορύφωση της φιλοξενίας.

Ο ίδιος ο βασιλιάς Αλκίνοος επιβλέπει και φροντίζει την τάξη στο πλοίο.

Ίδιος του μπήκε ο αντρόκαρδος ο Αλκίνος στο καράβι,

και μέσα τα καλόθεσε στους πάγκους αποκάτου,

να μη σκοντάβουν σαν τραβάν κουπί τα παλληκάρια.

Κι εκείνοι πήγαν να χαρούν του Αλκίνου το γιορτάσι. ν`,20-23. Μετάφραση Αργύρη Εφταλιώτη.

Την άλλη μέρα το πρωί πήγαν τα δώρα όλα στο πλοίο που ετοίμαζαν να φύγει για Ιθάκη. Με τάξη και με προσοχή και περισσή φροντίδα στο πλοίο ακουμπήσανε τα δώρα του Οδυσσέα και μάλιστα επέβλεπε ο βασιλιάς Αλκίνοος, όλα να γίνουν τέλεια και τ’ ακριβά τα δώρα να φτάσουν με ασφάλεια στην ποθητή Ιθάκη. ν`,18-20

Τα άλογα, το πλοίο και το γεράκι.

 Η σύγκριση των περίφημων πλεούμενων των Φαιάκων με τέθριππο και γεράκι.

Όπως ορμάνε τέσσερα, σε άμαξα ζεμένα, άλογα ασυγκράτητα, αρσενικά, βαρβάτα, και σαν να μην πατούν στη γη, και στον αέρα πάνε, έτσι και το γοργό σκαρί διασχίζει τα πελάγη, σα να πετά στη θάλασσα την πολυκυματούσα. Το πιο γοργό πετούμενο, το ορμητικό γεράκι, δεν φτάνει στην ταχύτητα το θεϊκό καράβι. Ραψωδία ν`, 81-87, ελεύθερη απόδοση.

Το λαμπρό άστρο που προαναγγέλλει την Αυγή.

Αυγερινός: Ο πλανήτης Αφροδίτη όταν παρατηρείται το πρωί, πριν την αυγή και την ανατολή του Ηλίου. Ακολούθως το «σβήνει» ο ήλιος και το ξαναβλέπουμε το σούρουπο σαν Αποσπερίτη.

εὖτ’ ἀστὴρ ὑπερέσχε φαάντατος, ὅς τε μάλιστα

ἔρχεται ἀγγέλλων φάος Ἠοῦς ἠριγενείης, 93-94.

Για πρώτη φορά χαλαρώνει ο Οδυσσέας και βυθίζεται σε βαθύ ύπνο.

Μέχρι τη μέση κάθισε  στην άμμο το καράβι, τόσο γερά τραβούσανε κουπί οι κωπηλάτες. Και στη στεριά πηδήξανε  οι ναύτες κι  έξω `φέραν, μαζί με τα στρωσίδια του, τον μέγα Οδυσσέα που βουλιαγμένος ήτανε μες στο βαθύ τον ύπνο σαν να τον βρήκε λήθαργος  και ήτανε σε νάρκη. Στην άμμο τον ακούμπησαν τον ύπνο να χορτάσει. ν`,114-119.

Ο Οδυσσέας και τις δύο φορές που πλησίασε στην Ιθάκη νικήθηκε από τον ύπνο. Ένα μοναδικής αξίας λογοτεχνικό εύρημα του Ομήρου για να εξυπηρετηθεί η πλοκή αλλά και η ποιητική του κειμένου.

1*.Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Αφιερωμένο στην κοσμογυρισμένη καλή και άξια  κρητική κοπελιά Μαρία Παπαδάκη.