Αντιμέτωπος με μια πρωτόγνωρη σειρά κρίσεων, κυρίως αυτή της πανδημίας covid-19, ο κόσμος πήγε πέντε χρόνια πίσω σε ό,τι αφορά την ανθρώπινη ανάπτυξη, προκαλώντας «δυσπιστία» και «αγανάκτηση» σε όλο τον κόσμο, προειδοποίησε ο ΟΗΕ σε έκθεσή του που δημοσιεύθηκε σήμερα.
Για πρώτη φορά από τη δημιουργία του πριν από περισσότερα από 30 χρόνια, ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης -που λαμβάνει υπόψη του το προσδόκιμο ζωής, την εκπαίδευση και το βιοτικό επίπεδο- παρουσίασε μείωση για δύο συνεχόμενα χρόνια, το 2020 και το 2021, τόνισε η έκθεση του Προγράμματος Ανάπτυξης του ΟΗΕ (UNDP).
«Αυτό σημαίνει ότι πεθαίνουμε νωρίτερα, είμαστε λιγότερο μορφωμένοι και τα εισοδήματά μας μειώνονται», εξήγησε ο επικεφαλής του UNDP Αχίμ Στάινερ.
«Με τις τρεις αυτές παραμέτρους μπορεί κάποιος να σχηματίσει μια εικόνα για τον λόγο για τον οποίο οι άνθρωποι αρχίζουν να νιώθουν απελπισμένοι, αγανακτισμένοι, ανήσυχοι για το μέλλον», πρόσθεσε.
Την ώρα που ο δείκτης αυτός αυξανόταν συνεχώς σε θετική κατεύθυνση τις τελευταίες, το 2021 ξαναέπεσε στο επίπεδο του 2016, «σβήνοντας» χρόνια προόδου, αναφέρει η έκθεση του προγράμματος του ΟΗΕ. Βασικός παρονομαστής είναι η πανδημία του κορονοϊού, καθώς και οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης αλλά και της χρόνιας δομικής κρίσης του κοινωνικοοικονομικού συστήματος σε παγκόσμια κλίμακα, που οδηγεί τους λαούς στην εξαθλίωση.
«Έχουμε ζήσει καταστροφές και στο παρελθόν, υπήρχαν συγκρούσεις και στο παρελθόν, αλλά η συσσώρευση όλων αυτών με τα οποία είμαστε αντιμέτωποι τώρα αποτελεί ένα μεγάλο πισωγύρισμα για την ανάπτυξη της ανθρωπότητας», υπογράμμισε ο Στάινερ.
Η αρνητική αυτή εξέλιξη αφορά περισσότερο από το 90% των χωρών, αν και υπάρχουν διαφοροποιήσεις και διαβαθμίσεις στον αντίκτυπο της κρίσης. Σε καλύτερη θέση βρίσκονται ανεπτυγμένες οικονομίες Ελβετία, η Νορβηγία και η Ισλανδία, σε αντίθεση με το Νότιο Σουδάν, το Τσαντ και τον Νίγηρα, που καταλαμβάνουν τις τελευταίες θέσεις του καταλόγου του UNDP.
Σαν να μην έφτανε η πανδημική κρίση, για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες ένα ακόμη παραλυτικό πλήγμα αποτέλεσε το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, που έχει προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στους τομείς της ενέργειας, του επισιτισμού και της οικονομίας, μεταξύ άλλων. Ανάμεσά τους χώρες της Λατινικής Αμερικής, της υποσαχάρις Αφρικής, της νότιας Ασίας και της Καραϊβικής.
«Μαύρες» προβλέψεις για το άμεσο μέλλον
Τα παραπάνω συνηγορούν αναμφίβολα σε έναν ζοφερό ορίζοντα για το υπόλοιπο του 2022, σημείωσε ο Στάινερ.
Η μείωση του δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης οφείλεται κυρίως στη μείωση του προσδόκιμου ζωής κατά περισσότερο από ενάμιση χρόνο από το 2019 ως το 2021 (από 71,4 χρόνια το 2021 έναντι 73 το 2019).
«Παρά τη σημαντική ανάκαμψη της οικονομίας το 2021 το προσδόκιμο ζωής εξακολουθεί να μειώνεται», σημείωσε ο συντάκτης της έκθεσης, Πέδρο Κονσεϊσάο, στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, χαρακτηρίζοντας την τάση αυτή ένα «πρωτοφανές σοκ».
«Στις ΗΠΑ παρατηρείται διετής συρρίκνωση του προσδόκιμου ζωής, ενώ σε άλλες χώρες η μείωση είναι ακόμη μεγαλύτερη», πρόσθεσε.
«Οι άνθρωποι έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους», συμπλήρωσε ο Σταίνερ εκφράζοντας έντονη ανησυχία ότι όλη αυτή «η αγανάκτηση» θα οδηγήσει ορισμένους σε ακραίες και βίαιες λύσεις.
«Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε με τους κανόνες του παιχνιδιού του προηγούμενου αιώνα, που βασίζονταν στην οικονομική ανάπτυξη», πρόσθεσε. «Η αλλαγή που έχουμε ανάγκη απαιτεί νέους δείκτες: μείωση της χρήσης του άνθρακα, λιγότερες ανισότητες, περισσότερη βιωσιμότητα …».
Η έκθεση που κατάρτισε το πρόγραμμα του ΟΗΕ προωθεί προτάσεις για την ανάληψη δράσης και πρωτοβουλιών από τη διεθνή κοινότητα, που κινούνται σε τρεις άξονες. Πρώτον, επενδύσεις, κυρίως στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην προετοιμασία για μελλοντικές πανδημίες. Δεύτερον, κρατικές και διεθνής εγγυήσεις για την απορρόφηση των οικονομικών και κοινωνικοπολιτικών σοκ και τρίτον, ανάπτυξη καινοτομιών για την ενίσχυση των μηχανισμών αντιμετώπισης μελλοντικών κρίσεων.
Ένα ακόμη αίτημα του UNDP προς τις πλουσιότερες χώρες είναι να μην συνεχιστεί η τρέχουσα αρνητική τάση μείωσης της αναπτυξιακής βοήθειας προς τις πιο ευάλωτες χώρες.
«Θα ήταν μεγάλο λάθος», το οποίο θα μειώσει «τις ικανότητές μας να εργαστούμε από κοινού», επέμεινε ο Στάινερ, την ώρα μάλιστα που «η κλιματική αλλαγή, η φτώχεια, η κυβερνοεγκληματικότητα, οι πανδημίες απαιτούν να εργαστούμε όλοι μαζί ως παγκόσμια κοινότητα».
