«Τα δέκα αυτά τραγούδια γράφτηκαν μ’ ένα συγκερασμό απελπισίας και αναμνήσεων. Το θέμα είναι η γυναίκα έρημη μες στην μεγάλη πόλη. Το κάθε τραγούδι είναι κι ένας μονόλογός της κι όλα μαζί συνθέτουν την ιστορία της. Μια ιστορία σύγχρονη και παλιά μαζί» σημείωνε ο Μάνος Χατζιδάκις στη συνοδευτική έκδοση του αριστουργηματικού έργου του «Το χαμόγελο της Τζοκόντας», το οποίο ηχογραφήθηκε στη Νέα Υόρκη τον Απρίλιο του 1965 ως ορχηστρικό, σε παραγωγή του Κουίνσι Τζόουνς.
Πρόκειται για ένα από τα δύο συμβολικά έργα τα οποία θα παρουσιάσει η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στις 18 Ιουλίου στο Ηρώδειο, τιμώντας τον μεγάλο Μάνο Χατζιδάκι. Το πρόγραμμα σε αυτή τη δεύτερη συμμετοχή της ΚΟΑ στο Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου κορυφώνεται με τους διαχρονικούς και πάντα φρέσκους «Ορνιθες». Σύνθεση που αρχικά πραγματοποιήθηκε για την παράσταση-σταθμό του Θεάτρου Τέχνης και μέσα στα επόμενα έξι χρόνια παραδόθηκε στο κοινό ως καντάτα. Η συγκυρία της ένωσης των στίχων του Βασίλη Ρώτα με τις μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι δημιούργησαν μια μουσική ιστορία, ένα σύμβολο για τους Ελληνες.
Στο πόντιουμ θα βρεθεί ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΚΟΑ Λουκάς Καρυτινός, ενώ σολίστ στα δύο έργα θα είναι η υψίφωνος Χριστίνα Πουλίτση και ο βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος. Συμμετέχουν η Χορωδία της ΕΡΤ (διεύθυνση-διδασκαλία: Μιχάλης Παπαπέτρου), η Χορωδία των Μουσικών Συνόλων του Δήμου Αθηναίων και η Παιδική Χορωδία Rosarte.
Την ερχόμενη Δευτέρα, λοιπόν, στη σκηνή του Ηρωδείου (9 μ.μ.) θα υπάρχουν πολλοί λόγοι για να γιορτάσει κανείς, καθώς, πέρα από τα δύο εμβληματικά χατζιδακικά έργα, φέτος, συμπληρώνονται ογδόντα χρόνια από την ίδρυση της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, του παλαιότερου ελληνικού συμφωνικού συνόλου, και ο αείμνηστος Μάνος Χατζιδάκις διετέλεσε διευθυντής της την περίοδο 1976-1982.
Αρκετά χρόνια πριν (1959) ο Μάνος Χατζιδάκις καλείται να συμπληρώσει την καλλιτεχνική σύμπραξη τεσσάρων κορυφαίων προσωπικοτήτων (Κάρολος Κουν σκηνοθέτης, Γιάννης Τσαρούχης σκηνικά-κουστούμια, Ραλλού Μάνου χορογραφίες) που ετοίμαζαν τους «Ορνιθες» για το Θέατρο Τέχνης (Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών) σε μια ιστορική παράσταση που τάραξε τα «ήθη» της εποχής και πέρασε από διάφορες περιπέτειες, αλλά μας άφησε πολύτιμη κληρονομιά έναν θείο κύκλο μουσικών και τραγουδιών.
Το αριστουργηματικό «Χαμόγελο της Τζοκόντας», από την άλλη, ηχογραφήθηκε στη Νέα Υόρκη τον Απρίλιο του 1965 σε παραγωγή του μεγάλου Κουίνσι Τζόουνς κι όπως αναφέρει ο Χατζιδάκις στο κείμενο που συνοδεύει την έκδοση, όλα ξεκίνησαν σε μια παρέλαση στην πλημμυρισμένη από κόσμο 5η Λεωφόρο, μια Κυριακή απόγευμα, φθινόπωρο του 1963: «Συνάντησα μια γυναικούλα να περπατάει μοναχή με μιαν απελπισμένη αδιαφορία για ό,τι συνέβαινε γύρω της χωρίς κανείς να την προσέχει, χωρίς κανέναν να προσέχει, μόνη, έρημη μες στο άγνωστο πλήθος, που τη σκουντούσε, την προσπερνούσε ανυποψίαστο, εχθρικό, αφήνοντάς την να πνιγεί μες στη βαθιά πλημμύρα της λεωφόρου, μέσα στη θάλασσα που ακολουθούσε, μέσα στ’ αγέρι που άρχισε να φυσά. Εμεινα στυλωμένος, ο μόνος που την πρόσεξε, κι έκαμα να την πάρω από πίσω, να την ακολουθήσω και πλησιάζοντάς την να της μιλήσω, χωρίς να ξέρω τι να της πω, μα ίσαμε ν’ αποφασίσω, την έχασα από τα μάτια μου.
Ετρεξα λίγο μπρος, ανασηκώθηκα στα πόδια μου για να την ξεχωρίσω, μα η μεγάλη μαύρη θάλασσα του κόσμου την είχε καταπιεί. Μέσα μου κάτι σκίρτησε οδυνηρά. Χωρίς να καταλάβω, είχα σταθεί έξω από το βιβλιοπωλείο του Ριτζιόλλι και στη βιτρίνα του, απέναντί μου ακριβώς, βρισκόταν ένα βιβλίο για τον Ντα Βίντσι με την Τζοκόντα στο εξώφυλλό του να μου χαμογελά, απίθανα αινιγματική, αυτόματα μεγεθυμένη, όσο η γυναίκα που χάθηκε στον δρόμο. Δεν ξέρω γιατί όλ’ αυτά μπερδεύτηκαν περίεργα μέσα μου, μαζί μ’ ένα εξαίσιο θέμα του Βιβάλντι που είχα ακούσει πριν από λίγες ημέρες και που εξακολουθούσε να επανέρχεται τυραννικά στη μνήμη μου».
Τι λέει όμως ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος για την τύχη τού να είναι ένας από τους δύο ερμηνευτές της βραδιάς; «Είναι πρόσκληση, πρόσκληση ερωτική, πρόσκληση σχέσης με τον άλλον και με τον ίδιο μας τον εαυτό, τον φανερό αλλά κυρίως τον κρυφό, τον μυστικό. Αυτή είναι η δυσκολία της ουσιαστικά, να αφεθείς, να παραδοθείς σε μία Τζοκόντα και στο αινιγματικό της χαμόγελο. Να τολμήσεις να πετάξεις με τη φαντασία του Αριστοφάνη στον κόσμο των πουλιών, ανάμεσα σε θεούς και ανθρώπους και να επιτρέψεις να σου φανερωθούν αισθήσεις και συναισθήματα παιδικά, εφηβικά, ενήλικα, ανθρώπινα και ερωτικά. Τι ωραιότερο από το να ζήσεις αυτή την τόλμη μαζί με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, μια κοινωνία πολύχρονη, κοινωνία ανθρώπων, ήχων και ονείρων. Και αυτή η κοινωνία με οδηγό τον μαέστρο Λουκά Καρυτινό που γνωρίζει με πείρα να ξεδιπλώνει και να αποκαλύπτει τις μουσικές ποιότητες κάθε μουσικού που συναντά και με το θεσπέσιο κελάιδισμα της Χριστίνας Πουλίτση και τα τιτιβίσματα τριών χορωδιών. Μια ερωτική λοιπόν συνάντηση ένα βράδυ του Ιουλίου κάτω από την Ακρόπολη… Τι πιο όμορφο…».
