Τα 10χρονα ενός έγκυρου «Αναγνώστη» με αντανακλαστικά

Δέκα χρόνια γιορτάζουν το ηλεκτρονικό περιοδικό για το βιβλίο και τις τέχνες «Ο Αναγνώστης» και τα λογοτεχνικά βραβεία του, ένας θεσμός με κύρος και δημοφιλία. Τα πολυαναμενόμενα βραβεία, σε όλες τις κατηγορίες, απονέμονται απόψε, στις 8 μ.μ., σε τελετή που οργανώνεται στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138) και για να μη σας κρατάμε σε αγωνία αποκαλύπτουμε δύο βασικά: το Μεγάλο Τιμητικό Βραβείο, που δίνεται σε συγγραφέα για το σύνολο του έργου του, θα απονεμηθεί στη Ζυράννα Ζατέλη, ενώ με το Βραβείο Νίκου Θέμελη θα τιμηθεί ο Φαίδων Ταμβακάκης για το μυθιστόρημά του «Το τελευταίο ποστάλι» (Βιβλιοπωλείο της Εστίας).

«Δέκα χρόνια είναι αρκετά για να καθιερωθεί ένας θεσμός», μας λέει ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιάννης Μπασκόζος, ψυχή του ηλεκτρονικού περιοδικού. «Οταν ξεκινήσαμε να στήσουμε τον “Αναγνώστη” την άνοιξη του 2013 και να περάσουμε από το έντυπο περιοδικό στην ψηφιακή του έκδοση κανείς δεν μας είχε υποσχεθεί μακροημέρευση. Το μόνο που είχαμε ως εφόδιο ήταν η εμπειρία μας από τα χρόνια του “Διαβάζω” και η πολύ καλή σχέση μας με τον κόσμο των βιβλίων. Δεν ήμασταν σίγουροι ότι θα πετύχουμε. Το ότι φέτος εορτάζουμε τα 10 χρόνια του θεσμού των Λογοτεχνικών Βραβείων του “Αναγνώστη” μας ικανοποιεί και μας τροφοδοτεί με υπομονή και κουράγιο για τη συνέχεια».

Ας μην ξεχνάμε πως το 2013 που ξεκίνησε το ριψοκίνδυνο εγχείρημα «ήταν χρονιά κορύφωσης της κρίσης, οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής. Ο κόσμος του βιβλίου ήταν σε αμηχανία καθώς άρχιζε μια δύσκολη περίοδος χωρίς διακριτό ορίζοντα. Οι στήλες των βιβλίων στις εφημερίδες είχαν ήδη λιγοστέψει, μεγάλες αλυσίδες βιβλιοπωλείων πτωχεύσει και μικρά εκδοτικά ζούσαν επί ξυρού ακμής. Η μόνη παρηγοριά ήταν τα βιβλιοπωλεία της γειτονιάς, κυρίως στην Αθήνα, όπου έγιναν τάση, τα οποία και συγκράτησαν το αναγνωστικό κοινό σε μια ποιοτική κατεύθυνση», λέει ο ίδιος.

Ποια ειναι η ταυτότητα του «Αναγνώστη»; Μαζί με τον Γιάννη Μπασκόζο, η αρχική ομάδα, της οποίας ο σκληρός πυρήνας παραμένει ίδιος, συμπληρώθηκε και σήμερα αποτελείται από ανθρώπους που διαβάζουν και γράφουν για βιβλία: ο κριτικός λογοτεχνίας Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, η μεταφράστρια και κριτικός Κατερίνα Σχινά, η συγγραφέας και υπεύθυνη για τα βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά Μαρίζα Ντεκάστρο, ο ιστορικός και δημοσιογράφος Σπύρος Κακουριώτης, η συγγραφέας παιδικών βιβλίων Ελένη Σβορώνου και ο κριτικός λογοτεχνίας Αριστοτέλης Σαΐνης. H ομάδα αυτή πλαισιώνεται με πολλούς και αξιόλογους σταθερούς συνεργάτες.

«Ο “Αναγνώστης” είναι μια Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρεία και όσοι συνεισφέρουν σε αυτήν το κάνουν ερασιτεχνικά αλλά με επαγγελματική συνείδηση», διευκρινίζει ο Γ. Μπασκόζος. «Ο “Αναγνώστης” δεν ήταν απλώς ένα σάιτ αλλά και μια παρεμβατική ομάδα με πολλές εκδηλώσεις. Σταχυολογώ μερικές: Dirty Valentine-μια βραδιά ερωτικής λογοτεχνίας, Το φανταστικό στην ελληνική λογοτεχνία, Με αφορμή έναν στίχο του Μανόλη Αναγνωστάκη (διαγωνισμός), Μεγάλα μυθιστορήματα, μεγάλες ταινίες (κινηματογράφος), 20 καλλιτέχνες εικονογραφούν (έκθεση εικονογράφων σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων), Μέρες βιβλίου στο Β’ Πρόγραμμα, η έκδοση “Ανθολόγιο 18+1”, Οι επικίνδυνες λέξεις (εκδηλώσεις σε 30 βιβλιοπωλεία, συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων), το συνέδριο “Οι τέχνες το 1821” (συνεργασία με την Πρωτοβουλία ‘21), κ.ά.».

Γιατί όμως θεωρούνται σημαντικά τα λογοτεχνικά βραβεία του «Αναγνώστη»; «Αν παρακολουθήσει κάποιος τα βραβεία μας τα τελευταία δέκα χρόνια, θα διακρίνει πως παρακολουθούν τις νεότερες εξελίξεις και κάποιες φορές ενισχύουν κάποιες συγγραφικές τάσεις, όπως για παράδειγμα η αναπάντεχη επιτυχία του “Γκιακ” του Δημοσθένη Παπαμάρκου, ή άλλες φορές δίνουν το σήμα ώστε ένα βιβλίο να επιβραβευτεί και από άλλους, όπως π.χ. η “Νίκη” του Χρήστου Χωμενίδη», μας απαντά. «Κυρίως όμως με την ποικιλία βιβλίων που βράβευσαν ανέδειξαν πρωτότυπες μορφικές και αισθητικές αναζητήσεις, έδωσαν σημασία σε νεότερους συγγραφείς, έκλεισαν τελικά το μάτι στον αναγνώστη να γίνει πιο απαιτητικός όταν βρίσκεται μπροστά στον πάγκο του βιβλιοπώλη. Στην πορεία αυτή καθιερώθηκαν και νέα βραβεία όπως αυτό του καλλιτεχνικού σχεδιασμού (δεν θα απονεμηθεί φέτος λόγω των περιορισμών της πανδημίας), το βραβείο βιβλίου γνώσεων για παιδιά, το βραβείο νουβέλας».

Ο ίδιος μας δίνει και μερικά στοιχεία για το πώς λειτουργούν οι κριτικές επιτροπές προκειμένου να είναι ανεξάρτητες. «Βραβεία και τιμητικές διακρίσεις σε ένα μεγάλο εύρος κατηγοριών, που περιλαμβάνει όλα τα είδη γραφής και αφορά τόσο βιβλία ενηλίκων όσο και εκδόσεις για παιδιά και εφήβους, έχουν λάβει μέσα στα χρόνια πάνω από εκατόν δέκα πρόσωπα, από είκοσι έξι διαφορετικούς εκδοτικούς οίκους της χώρας, δίνοντας έναν πλειοψηφικό τόνο στις επιλογές των κριτικών επιτροπών του “Αναγνώστη”», μας λέει. «Για να αποφύγουμε τις πιέσεις στα μέλη των επιτροπών, η συντακτική επιτροπή του περιοδικού αποφάσισε μετά και τη δημοσίευση των υποψηφιοτήτων οι επιτροπές να μη συνεδριάζουν ξανά. Δύο μέρες πριν από τη βραδιά της απονομής αρχίζει η μυστική ψηφοφορία των επιτροπών. Κάθε μέλος καλείται να αποστείλει τη δική του προσωπική αξιολόγηση σε δικηγόρο που έχει αναλάβει τη διασφάλιση της διαδικασίας. Οι φάκελοι ανοίγονται το πρωί της απονομής και τα τελικά αποτελέσματα με τα ονόματα των βραβευθέντων ανακοινώνονται κατά τη διάρκεια της τελετής».

Παρατηρούμε, ωστόσο πως υπάρχουν ορισμένοι που διαφωνούν ή δεν έχουν σε εκτίμηση τα πάσης φύσεως βραβεία. «Σε όλη την Ευρώπη απονέμονται πολλά λογοτεχνικά βραβεία, μερικά δε από αυτά είναι ιδιαίτερα δημοφιλή», δηλώνει ο Γιάννης Μπασκόζος. «Η αξία των βραβείων έγκειται στην ανάγκη να ξεχωρίσουν κάποια βιβλία μέσα από τον ορυμαγδό των χιλιάδων εκδόσεων ετησίως σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο. Τα βραβεία απευθύνονται τόσο στον ψαγμένο αναγνώστη αλλά, κατά τη γνώμη μου, πιο πολύ στον αδαή, σε αυτόν που δεν διαβάζει τακτικά αλλά θα ήθελε οι λίγες επιλογές του να είναι αξιόλογες. Οχι λίγες φορές βραβευμένα βιβλία τυγχάνουν μεγάλης αναγνωστικής αποδοχής και δημιουργούν τάσεις, επηρεάζοντας και άλλους συγγραφείς, όπως για παράδειγμα “Το όνομα του ρόδου” του Ουμπέρτο Εκο, που τιμήθηκε με το βραβείο Strega και δημιούργησε μια ολόκληρη σχολή αστυνομικού μυστηρίου με χαμένα χειρόγραφα».