Η οργή του Πάγου

«Ανεμοι διακόσια χιλιόμετρα την ώρα, μαινόμενοι ταύροι, θέριζαν τη χερσόνησο Ταϊμίρ της Αρκτικής ζώνης κι είχαν ακινητοποιήσει εδώ και τρεις μέρες τον βιομηχανικό Τιτανικό του Νορίλσκ μέσα στον πάγο. Η λαίλαπα έδινε στην πολική νύχτα ένα φαντασμαγορικό πορφυρό χρώμα. Ο Γκλεμπ Μπαρένσκυ παρατηρούσε το Σιβηρικό τέρας πίσω απ’ τα τριπλά παράθυρα του διαμερίσματός του, μαγεμένος και συνάμα τρομοκρατημένος. Μείον 64° Κελσίου έδειχνε το θερμόμετρο του Δημαρχείου».

Ο Καρίλ Φερέ μάς έχει συνηθίσει σε σκληρά βίαια μυθιστορήματα που αποκαλύπτουν ένα μάλλον απελπισμένο μέλλον του σημερινού κόσμου. Και πάλι στο βιβλίο «Πάγος» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αγρα σε μετάφραση της Αργυρώς Μακάρωφ αναμιγνύει ιστορικά, πολιτικά και πολιτιστικά στοιχεία εξαιρετικά τεκμηριωμένο και ταυτόχρονα συναρπαστικό. Και δεν είναι λίγες οι φορές που ο συγγραφέας κλείνει το μάτι στον αναγνώστη με μια «αιχμηρή» επίκριση για τον κόσμο μας.

Ποιο είναι το πλαίσιο που κινείται αυτή τη φορά στον «Πάγο»; Εκατό χιλιάδες κάτοικοι κολλημένοι στην καρδιά της Σιβηρίας σε μια πόλη-εργοστάσιο από τις πιο μολυσμένες στον πλανήτη. Τους «καταβροχθίζουν» τα ορυχεία της που απασχολούν το 70% του πληθυσμού. Το Norilsk Nickel, ένας γιγαντιαίος όμιλος ετερογενών δραστηριοτήτων –στα χέρια μιας χούφτας ολιγαρχών– που βγάζει εκεί κάθε χρόνο 15 εκατομμύρια τόνους νικελίου, χαλκού και παλλαδίου.

Το Νορίλσκ φαντάζει σαν να είναι ο Αδης του πάνω κόσμου, μακριά από τα πάντα. Είναι ένα παλιό γκουλάγκ, που στη συνέχεια κατοικήθηκε από χιλιάδες κρατούμενους. Μια πόλη με απαίσιους δρόμους και τεράστιες καμινάδες που φτύνουν μέρα και νύχτα τα θανατηφόρα σύννεφα.

Μέσα σ’ αυτό το ντεκόρ μιας σύγχρονης κόλασης, ο συγγραφέας φτιάχνει έναν τρομερό χαρακτήρα, ενοχλητικό, κακό, αλλά και συναρπαστικό. Λες και η ακραία ασχήμια της πόλης γέννησε ένα είδος «αρρωστημένης» ομορφιάς. Και φτιάχνει και τον Μπόρις, τον φλεγματικό αστυνομικό που μοιάζει με πολική αρκούδα, και είναι πολύ πιο έξυπνος από όσο φαίνεται. Θα κινήσει τα νήματα της ιστορίας καθώς αναλαμβάνει να ανακαλύψει τον δολοφόνο ενός εκτροφέα ταράνδων.

Αλλά και οι άλλοι ήρωες είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντες: μια νεαρή δικηγόρος η Λένα, η Ντάσα που είναι ενδυματολόγος θεάτρου και ερωτευμένη με τον Γκλεμπ, έναν ανήλικο, ερασιτέχνη φωτογράφο, που προτιμά τον Νικήτα, επίσης ανήλικο και καταραμένο ποιητή. Και βέβαια η Βαλεντίνα, μια περιβαλλοντική ακτιβίστρια, που θα βρεθεί παγωμένη σε ένα εγκαταλειμμένο αυτοκίνητο, λίγες μέρες μετά την ανακάλυψη της σορού του βοσκού ταράνδων.

Και κάπως έτσι εξελίσσεται η πλοκή. Ή μάλλον κάπως έτσι αρχίζει ένα ευφυέστατο θρίλερ που δίνει την ευκαιρία στον Φερέ να μιλήσει για τα γκουλάγκ, τους κατοίκους τους από γενιά σε γενιά, και για τα μεγάλα οικονομικά, πολιτικά και οικολογικά ζητήματα.

Κυρίως όμως ο αναγνώστης θα διακρίνει την άρρηκτη σύνδεση του ανθρώπου με τη φύση, όπου κτηνοτρόφοι με χιλιετή παράδοση προσπαθούν να σώσουν τη γνώση τους στην επόμενη γενιά που μοιάζει να μην ενδιαφέρεται. Ο Φερέ έχει πολλούς άσους στο μανίκι του και σαφώς βάζει και τα ζητήματα της κλιματικής αλλαγής και της επιβίωσης του ανθρώπινου είδους: «Οι μισοί κάτοικοι του Νορίλσκ πάσχιζαν να μεγαλώνουν φυτά εσωτερικού χώρου πίσω από τα παράθυρά τους, διατηρώντας τροπικά θερμοκήπια με φυτά μινιατούρες κάτω από τεχνητό φωτισμό, κάκτους ή μεταλλαγμένα ομοιώματά τους… ο Γκλεμπ, όμως, ονειρευόταν βιολέτες, ιμπρεσσιονιστικά σχήματα με έντονα χτυπητά χρώματα στον ουρανό… Ο χειμώνας εδώ διαρκούσε οκτώ μήνες και, λόγω της κλιματικής αλλαγής, επιδεινωνόταν με θερμοκρασίες πέρα από κάθε λογική».

Με μια πλοκή καλά στρωμένη, ο συγγραφέας κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη ώς το τέλος. Μεταφέροντάς μας σε μια πόλη-ίλιγγο, όπου σαν ψυχικό δηλητήριο απορροφά τον εγκέφαλο των εξόριστων και μετατρέπει τα όντα σε αντικείμενα, ο «Πάγος» μάς θυμίζει ακόμα μια φορά πως ο Καρίλ Φερέ είναι μετρ των θρίλερ. Με ρυθμό, πυρετό και οργή, βγάζει ακόμη μια φορά την πραγματική ενσυναίσθησή του για τους ανθρώπους στη σκιά, που καταπιέζονται από τους κυρίαρχους.