Ο χρυσός αποτελεί το ύστατο καταφύγιο σε δύσκολες καταστάσεις, όπως πόλεμοι, οικονομικές κρίσεις, πανδημίες μεταξύ άλλων δεινών. Οσο και περίεργο να φαίνεται, η τεράστια σημασία του χρυσού στα νομισματικά ζητήματα ήταν άμεσα αντιληπτή τουλάχιστον μέχρι το 1971. Το έτος που κατέρρευσε το σύστημα των σταθερών ισοτιμιών με βάση τον χρυσό. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι ο χρυσός έπαψε να είναι σημείο αναφοράς για την οικονομία. Εσχάτως η Ρωσία υιοθέτησε τον κανόνα χρυσού θέτοντας 5.000 ρούβλια = 1 γρ. χρυσού. Μια κίνηση προσεκτικά σχεδιασμένη (καλύτερα από ό,τι η εισβολή στην Ουκρανία) πολλά χρόνια πριν με στόχο να μειώσει την ισχύ του δολαρίου και να χαράξει μια πορεία ανεξάρτητη.
Οι μεταβολές στα αποθέματα χρυσού μιας χώρας είναι αποκαλυπτικές βαθύτερων προθέσεων. Χώρες που προετοιμάζουν ή προετοιμάζονται για πολέμους και άλλα δεινά μπορούν να εντοπιστούν από τις κινήσεις στα αποθέματα χρυσού τους. Στο Σχήμα παρουσιάζουμε τριμηνιαία στοιχεία αποθεμάτων χρυσού σε τόνους δείγματος χωρών με ιδιαίτερη βαρύτητα στα οικονομικά και πολιτικά δρώμενα, που συμπεριλαμβάνει τις ΗΠΑ, τη Γερμανία και την Ιαπωνία. Η λίστα συμπληρώνεται με την Ελλάδα προκειμένου να προσελκύσουμε το ενδιαφέρον των αναγνωστών και να τροφοδοτήσουμε με υλικό προς περαιτέρω σκέψη και συζήτηση.
Στο Σχήμα διαπιστώνουμε στασιμότητα στα αποθέματα χρυσού που φαινομενικά συνάδει με την άποψη όλων όσοι υποστηρίζουν την ορθόδοξη οικονομική θεωρία, σύμφωνα με την οποία ο χρυσός αποτελεί στην καλύτερη περίπτωση αντισταθμιστικό περιουσιακό στοιχείο Κεντρικών Τραπεζών ή στη χειρότερη «λείψανο του παρελθόντος». Ετερόδοξοι οικονομολόγοι εξακολουθούν να υποστηρίζουν τη μεγάλη σημασία που έχει ο χρυσός στα νομισματικά-οικονομικά και πολιτικά ζητήματα διεθνώς. Το ίδιο ισχύει για τις Κεντρικές Τράπεζες, καθώς φυλάσσουν τον χρυσό τους με διακριτή προσοχή και επιμέλεια, όπως γίνεται αντιληπτό από το Σχήμα.
Ωστόσο δεν υπάρχει αμφιβολία ότι «εκεί έξω υπάρχει» και ένας άλλος υπό δημιουργία κόσμος που σχεδιάζει και δρα εντελώς διαφορετικά, πράγμα που αντανακλάται στα αποθέματα χρυσού που έχει συσσωρεύσει. Το Σχήμα είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό ενός μακροχρόνιου σχεδιασμού της Ρωσίας, η οποία «χτίζει» ένα ισχυρό αποθεματικό νόμισμα βασισμένο ευθέως στον χρυσό, ώστε να προχωρήσει στη δική της νομισματική ολοκλήρωση με τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, ενδεχομένως με την Κίνα, την Ινδία και το Ιράν.
Δυστυχώς τα ακριβή στοιχεία για το Ιράν σταματούν το 1982, αν και γνωρίζουμε ότι τα αποθέματα χρυσού της χώρας αυτής εκτινάχτηκαν στα ύψη. Θεωρούμε ότι από το 2014 η ρωσική ηγεσία είχε αφήσει να διαφανούν οι προθέσεις της υπερδιπλασιάζοντας τα αποθέματα χρυσού της. Οι σχεδιασμοί αυτοί δεν φαίνεται να έγιναν αντιληπτοί από τις ΗΠΑ και την Ε.Ε. ή υπήρχαν και σκοπιμότητες που ξεφεύγουν από τον έλεγχο του γράφοντος.
Προς την κατεύθυνση του «χτισίματος» υψηλών αποθεμάτων χρυσού κινούνται, τολμώ να πω, η Κίνα (τα διπλασίασε από το 2014), ενώ η Ινδία δεν απέχει από τον διπλασιασμό τους. Τέλος, η Τουρκία σχεδόν τα έχει τετραπλασιάσει! Η πρόσφατη διεκδικητική ρητορική της ηγεσίας της δείχνει, αν μη τι άλλο, την ακαταμάχητη τάση φυγής από τις παραδοσιακές συμμαχίες της και διεκδίκησης μιας καθόλα ανεξάρτητης πορείας «παίζοντας τη μια χώρα ενάντια άλλης». Στο πλαίσιο αυτό η συμμετοχή σε νομισματικές ενώσεις με ένα νόμισμα «άγκυρα», όπως το ρούβλι, προσδεμένο στον χρυσό φαίνεται να μην είναι αντίθετη με τις φιλοδοξίες της τωρινής τουρκικής ηγεσίας.
Ακριβώς λόγω της διαρκώς αυξανόμενης ζήτησης για χρυσό από τις εν λόγω χώρες, αλλά και από άλλες, διαπιστώνουμε αύξηση της τιμής του χρυσού την πρόσφατη δεκαετία. Επομένως το αποτιμημένο σε δολάρια απόθεμα χρυσού των συγκεκριμένων χωρών έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Βέβαια η κίνηση προς τον χρυσό είναι χαρακτηριστικό όλων των μεγάλων κρίσεων, ιδιαίτερα για χώρες με πλεονασματικό εμπορικό ισοζύγιο όπως οι προαναφερθείσες.
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον, ωστόσο κάθε χώρα κάνει τους σχεδιασμούς της και οι σχεδιασμοί κατά κανόνα, αποτυπώνονται σε διεργασίες που ελάμβαναν χώρα στο παρελθόν. Η συσσώρευση χρυσού εκ μέρους αυτών των χωρών παραπέμπει, κατά πάσα πιθανότητα, σε προσπάθεια δημιουργίας οικονομικής ζώνης. Είναι γεγονός ότι η αυτάρκεια στις ημέρες μας δεν (μπορεί να) έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με αυτά του μεσοπολέμου.
Σήμερα αναγνωρίζεται περισσότερο από ποτέ η αλληλεξάρτηση και ο περιορισμός της δύναται να επιτευχθεί μέσω της δημιουργίας οικονομικών ζωνών, πράγμα που προϋποθέτει ένα κοινά αποδεκτό νόμισμα και ο συσσωρευμένος χρυσός είναι προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ. Κληθείς να σχολιάσει αν και κατά πόσο οι ιδέες περί κανόνα χρυσού έρχονται σε αντίθεση με την ορθόδοξη οικονομική θεωρία, ο κ. Πατρούσεφ (επίδοξος διάδοχος του κ. Πούτιν) απάντησε ευθέως και με σαρκαστική διάθεση ότι «δεν έρχονται σε αντίθεση με τα συμπεράσματα της οικονομικής επιστήμης, έρχονται σε αντίθεση με τα συμπεράσματα των δυτικών οικονομικών εγχειριδίων».
*καθηγητής Οικονομικών, ΠΑΜΑΚ
