Αλήθειες και ψέματα για την ευλογιά των πιθήκων

Δεν μας έφτανε η covid, η ευλογιά των πιθήκων μάς έλειπε. Μπορεί, λοιπόν, η πανδημία του νέου κορονοϊού να βρίσκεται πρόσκαιρα σε ύφεση, νέο παγκόσμιο συναγερμό προκαλεί, όμως, τώρα η δυσεξήγητη διασπορά, στην κοινότητα, της ευλογιάς των πιθήκων: μιας σπάνιας ιογενούς λοίμωξης, που επανεμφανίστηκε αιφνιδιαστικά με δεκάδες επιβεβαιωμένα και ύποπτα κρούσματα σε καμιά εικοσαριά χώρες, τις τελευταίες εβδομάδες (από Βρετανία και Ισραήλ μέχρι ΗΠΑ, Αργεντινή και Αυστραλία).

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, εγκυμονεί προς το παρόν σαφώς χαμηλότερο κίνδυνο από την covid για τον γενικό πληθυσμό, επειδή είναι λιγότερο μεταδοτική και δεν προκαλεί τόσο βαριά νόσο στις περισσότερες περιπτώσεις, εξαιρουμένων πάντως ευάλωτων ομάδων, όπως παιδιά, έγκυες και ανοσοκατεσταλμένοι. Πρόκειται για το μεγαλύτερο ξέσπασμα της ασθένειας εκτός Αφρικής -όπου είναι κατά τόπους ενδημική- εδώ και μισό αιώνα.

Δύο είναι οι βασικές παραλλαγές του ιού της ευλογιάς των πιθήκων: το πιο νοσογόνο στέλεχος της Κεντρικής Αφρικής (ή στέλεχος του Κονγκό) και το πιο ήπιο στέλεχος της Δυτικής Αφρικής, που φαίνεται να πυροδοτεί την τρέχουσα έξαρση. Η θνητότητα του δεύτερου κυμαίνεται σε 3,6%. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναμένει τον εντοπισμό κι άλλων κρουσμάτων, καθώς «οι διαθέσιμες πληροφορίες υποδηλώνουν ότι η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο συμβαίνει ανάμεσα σε άτομα που έρχονται σε στενή σωματική επαφή με φορείς που εμφανίζουν συμπτώματα».

Σ’ αυτά συμπεριλαμβάνονται πυρετός, πονοκέφαλος, μυαλγίες, ρίγη, πρήξιμο στους λεμφαδένες, εξάντληση και δερματικά εξανθήματα (σαν της συγγενούς ανεμοβλογιάς), που βγαίνουν συνήθως στο πρόσωπο, εξαπλώνονται στο υπόλοιπο σώμα και είναι ιδιαιτέρως μολυσματικά. Η περίοδος επώασης μπορεί να φτάσει τις 21 μέρες, με τους περισσότερους ασθενείς να αναρρώνουν σε διάστημα δύο έως τεσσάρων εβδομάδων.

«Είναι μια ελέγξιμη κατάσταση», τόνισε η γνωστή επιδημιολόγος του ΠΟΥ, αρμόδια για τις αναδυόμενες ασθένειες και τις ζωονόσους, Μαρία βαν Κερκχόουβ. «Θέλουμε να σταματήσουμε τη μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μπορούμε να το κάνουμε αυτό στις χώρες όπου η ασθένεια δεν είναι ενδημική. Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε υγειονομικά εργαλεία έγκαιρης αναγνώρισης, υποστηριζόμενα από απομόνωση των κρουσμάτων», υπογράμμισε εμφατικά. Πρόσθεσε δε ότι ο ιός αυτός διασπείρεται κυρίως μέσω «στενής σωματικής επαφής, επαφής δέρμα με δέρμα» και πως τα περισσότερα κρούσματα ώς τώρα δεν έχουν νοσήσει βαριά.

Παλιά ασθένεια

Η ευλογιά των πιθήκων είναι γνωστή εδώ και τουλάχιστον 40 χρόνια, ανέφερε από την πλευρά της η Ρόζαμουντ Λιούις, επικεφαλής της ειδικής γραμματείας του ΠΟΥ για την ευλογιά, επισημαίνοντας ότι τα λιγοστά κρούσματα που είχαν εμφανιστεί στην Ευρώπη τα τελευταία πέντε χρόνια αφορούσαν ταξιδιώτες από χώρες όπου η νόσος είναι ενδημική. Ωστόσο, «αυτή είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε κρούσματα σε πολλές χώρες ταυτόχρονα και σε ανθρώπους που δεν έχουν ταξιδέψει στις ενδημικές περιοχές της Αφρικής», όπως Νιγηρία, Καμερούν, Κεντρική Αφρικανική Δημοκρατία και Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Ο ιός αυτός «βρίσκεται κυρίως στο ζωικό βασίλειο, σε δασώδεις εκτάσεις. Τώρα, τον βλέπουμε περισσότερο σε αστικές περιοχές», σημείωσε επίσης η Λιούις. «Δεν έχουμε ακόμα αποδείξεις πως υπάρχει μετάλλαξη στον ίδιο τον ιό».

Παρότι μπορεί δε να μεταδοθεί και μέσω σεξουαλικής επαφής, η ευλογιά των πιθήκων δεν είναι σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα, ξεκαθάρισε ο Αντι Σιλ, καθ’ ύλην αρμόδιος σύμβουλος στρατηγικής του ΠΟΥ. «Αν και βλέπουμε κάποια κρούσματα ανάμεσα σε άντρες που κάνουν σεξ με άντρες, αυτή δεν είναι μια ασθένεια των ομοφυλόφιλων, όπως αποπειράθηκαν να τη βαφτίσουν ορισμένα άτομα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Απλά, δεν είναι έτσι. Οποιοσδήποτε μπορεί να κολλήσει ευλογιά των πιθήκων μέσω στενής επαφής» με έναν ασθενή, αλλά και μέσω επαφής με ρούχα και κλινοσκεπάσματά του.

Ηδη, μάλιστα, είναι τέτοια η παραπληροφόρηση, η συνωμοσιολογία κι ο κανιβαλισμός σε κάποια ΜΜΕ, ώστε η υπηρεσία του ΟΗΕ για το AIDS (UNAIDS) να εκδώσει ανακοίνωση, στην οποία αναφέρει μεν πως «ένα σημαντικό ποσοστό» των πρόσφατων κρουσμάτων αφορά ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους άντρες, υπογραμμίζει δε με τη σειρά της πως μπορεί να μολυνθεί οποιοσδήποτε μέσω στενής επαφής με ασθενή, οπότε η επίρριψη ευθυνών συλλήβδην στους Αφρικανούς και τα μέλη της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ «ενδυναμώνει τα ομοφοβικά και ρατσιστικά στερεότυπα και επιτείνει το στίγμα», εμποδίζοντας παράλληλα την παρακολούθηση της νόσου, καθώς αποτρέπει την αναφορά κρουσμάτων, λόγω φόβου και ντροπής.

Μιλώντας στο Associated Press, ο Ντέιβιντ Χέιμαν, επίσης σύμβουλος του ΠΟΥ, χαρακτήρισε την έξαρση της νόσου ως «τυχαίο συμβάν», που μπορεί να εξηγηθεί από τη σεξουαλική μετάδοση του συγκεκριμένου ιού σε πρόσφατα ρέιβ πάρτι σε Ισπανία και Βέλγιο. Ισως έτσι εξηγείται το γεγονός πως Ισπανία και Πορτογαλία έχουν καταγράψει περισσότερα κρούσματα ώς τώρα, ενώ το Βέλγιο έσπευσε πρώτο να επιβάλει υποχρεωτική καραντίνα 21 ημερών στους ασθενείς με ευλογιά των πιθήκων. Και στη Γερμανία, τουλάχιστον τέσσερα κρούσματα συνδέονται με έκθεση σε «πάρτι» στα ισπανικά Κανάρια Νησιά και στο Βερολίνο, «όπου έλαβε χώρα σεξουαλική δραστηριότητα», όπως γράφει κυβερνητική αναφορά προς τους Γερμανούς βουλευτές, στην οποία απέκτησε πρόσβαση το A.P. Στη δε Ισπανία, οι υγειονομικές αρχές ερευνούν αν τα κρούσματα σε σάουνα στη Μαδρίτη έχουν σχέση με το πρόσφατο Gay Pride στα Κανάρια Νησιά, όπου συμμετείχαν κάπου 80.000 άνθρωποι.

Πώς εξαπλώνεται

Ενδέχεται, λένε ορισμένοι ειδικοί, η νόσος να διασπείρεται εδώ και καιρό, χωρίς να έχει γίνει αντιληπτή και χωρίς να έχει προκαλέσει σοβαρή έξαρση μέχρι τώρα, ως παράπλευρο αποτέλεσμα των λοκντάουν, της κοινωνικής αποστασιοποίησης και ταξιδιωτικών περιορισμών που επιβλήθηκαν λόγω covid. Ρητά, πάντως, η διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), Αντρια Αμον, προειδοποίησε πως η μετάδοση μπορεί να επιταχυνθεί σε φεστιβάλ και πάρτι με πολυκοσμία. «Η πιθανότητα περαιτέρω διασποράς του ιού μέσω στενής επαφής, π.χ. στη διάρκεια σεξουαλικών δραστηριοτήτων μεταξύ ανθρώπων με πολλαπλούς σεξουαλικούς συντρόφους, θεωρείται μεγάλη», τόνισε η Αμον, συστήνοντας μεταξύ άλλων στις χώρες της Ευρώπης να επικεντρωθούν στον έγκαιρο εντοπισμό κρουσμάτων και όσων ήρθαν σε στενή επαφή μαζί τους, στην απομόνωση των ασθενών ιδίως από ανοσοκατεσταλμένους και κατοικίδια ζώα και στην εξέταση της διαθεσιμότητας εμβολίων κατά της ευλογιάς, αντιικών φαρμάκων και ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού για τους επαγγελματίες της υγείας.

Στη Βρετανία, τα κρούσματα υπερδιπλασιάστηκαν χθες σε 57, ανάμεσά τους κι ένα παιδί που φέρεται να νοσηλεύεται στην εντατική νοσοκομείου του Λονδίνου, σύμφωνα με βρετανικά ΜΜΕ. Η χώρα διαθέτει απόθεμα εμβολίων κατά της ευλογιάς, το οποίο και προσφέρεται πλέον σε υγειονομικούς και άτομα που ήρθαν σε στενή επαφή με ασθενή.