Ουτοπία και πραγματικότητα

Τις προάλλες, ήταν, και γιορτάστηκε, η παγκόσμια ημέρας περιβάλλοντος. Είδαμε, διαβάσαμε αφιερώματα στην τηλεόραση, σε εφημερίδες και περιοδικά. Σύλλογοι, οργανώσεις, φορείς, εθελοντές ξαμολήθηκαν για μάζεμα σκουπιδιών, καθαρισμό ακτών, βουνών, θαλασσών, πάρκων, φύτεμα δέντρων κ.ά. Πληροφορηθήκαμε πόσοι τόνοι πλαστικού και αλουμινίου συγκεντρώθηκαν από κάθε τόπο δράσης. Τι ανέσυραν από τον βυθό της Σκάλας Λουτρών και τι από το λιμανάκι της Θερμής· τόσα λάστιχα και προφυλακτήρες αυτοκίνητων και άλλα ογκώδη αντικείμενα. Παρακεί, φατσούλες παιδικές, άδολες, ζωγράφισαν περιβαλλοντικά θέματα, συγκέντρωσαν καπάκια, μπαταρίες και άλλα είδη. Παρακάτω, πολιτικοί έδωσαν υποσχέσεις για το καλό του περιβάλλοντος.

Βγήκα και ’γω με τα γάντια, στο χωμάτινο δρομάκι του σπιτιού μου, και μάζεψα πλαστικά ποτήρια και μπουκαλάκια, συσκευασίες σχολικών γευμάτων από το σχολείο της γειτονιάς, στο οποίο δίδαξα, και μάσκες –το νέο σκουπίδι. Οταν κόπηκαν τα χόρτα -είχαν φτάσει κοντά δυο μέτρα-, αποκαλύφτηκαν σακούλες με σκουπίδια, καφάσια φρούτων και μπουκάλια. Λίγα, πάντως, για την περίπτωση.

Την ίδια μέρα, διάβασα την ανάρτηση στο διαδίκτυο αγαπητού φίλου. Πρόκειται για άτομο κοινωνικά ευαίσθητο, με διαρκή συμμετοχή σε ποικίλες ομαδικές και κοινωνικές δραστηριότητες· μέλος και πρόεδρος, κατά περιόδους, συλλόγων. Ενας ενεργός πολίτης. Γράφει: «Κάθε χρόνο βλέπω συλλόγους, σχολεία, μεμονωμένες προσπάθειες ανθρώπων, όπως και να βάζουμε τα παιδάκια να μαζεύουν τα σκουπίδια των άλλων…». Αφού επισημαίνει ότι από την πώληση διάφορων προϊόντων κερδίζουν οι εταιρείες, μένει στους πολίτες και στην τοπική αυτοδιοίκηση το μάζεμα των συσκευασιών, που έγιναν σκουπίδια. Μαζεύουμε τα αμάζευτα, κάθε καλοκαίρι, και καταλήγει: «Η ανακύκλωση είναι μια ουτοπία… χρόνια μόνος μου μάζευα σκουπίδια σε δρόμους… για ποιο λόγο δεν βλέπω, αφού το σκηνικό δεν αλλάζει».

Στα σχολεία της χώρας μας υλοποιούνται περιβαλλοντικά εκπαιδευτικά προγράμματα εδώ και σαράντα χρόνια, περίπου. Οι μαθητές κι οι εκπαιδευτικοί επισκέπτονται Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, άλλους φορείς που εκπονούν παρόμοια προγράμματα, συμμετέχουν σε διαγωνισμούς, σε πρωτοβουλίες, σε πρωτότυπες δράσεις. Ταυτόχρονα, βραβεύονται, παίρνουν επαίνους. Γίνεται ομολογουμένως αρκετά καλή δουλειά.

Παρ’ όλα αυτά προκύπτει το ερώτημα, ποιος – ποιοι παράγουν αυτά τα σκουπίδια γύρω μας. Πού πάει η ευαισθητοποίηση, η συμμετοχή, η δραστηριότητα, η ζέση που έχουν οι μαθητές/τριες, όταν γίνουν ενήλικες, μάνες και πατέρες; Κάτι σπάει στη συνέχεια των κρίκων της αλυσίδας. Τέτοιες μέρες, πριν από χρόνια, αποχαιρετιζόμασταν με τους τελειόφοιτους μαθητές μιας τάξης. Μοιραστήκαμε από ένα μπρελόκ, κατασκευασμένο από ανακυκλωμένο αλουμίνιο και δόθηκε η παρότρυνση για περισσότερη συγκέντρωση κουτιών, επειδή το καλοκαίρι αυξάνει η κατανάλωση. Οπότε απαντά μια μαθήτρια «κύριε, γιατί να μαζεύουμε κουτιά, αφού δεν θα είμαστε του χρόνου στο σχολείο;». Τι κάνουμε λάθος, ως γονείς, ως δάσκαλοι, ως κοινωνία; ‘Η το ερώτημα είναι αφελές, γιατί έτσι βαδίζει η ζωή, η κοινωνία, τα μέλη της;

* συγγραφέας, διδάκτορας Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας