χρύσεια κύπελλα, Ομήρου Οδύσσεια, δ`, 58
Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία δ`, 15-21.
ὣς οἱ μὲν δαίνυντο καθ’ ὑψερεφὲς μέγα δῶμα
γείτονες ἠδὲ ἔται Μενελάου κυδαλίμοιο,
τερπόμενοι· μετὰ δέ σφιν ἐμέλπετο θεῖος ἀοιδὸς
φορμίζων· δοιὼ δὲ κυβιστητῆρε κατ’ αὐτοὺς
μολπῆς ἐξάρχοντες ἐδίνευον κατὰ μέσσους.
τὼ δ’ αὖτ’ ἐν προθύροισι δόμων αὐτώ τε καὶ ἵππω,
Τηλέμαχός θ’ ἥρως καὶ Νέστορος ἀγλαὸς υἱός,
στῆσαν..
Απόδοση.Εκεί στο ψηλοτάβανο στο μέγα δώμα όλοι, μαζί βρισκόταν σε χαρά, σε γιορτινό τραπέζι του βασιλιά οι συγγενείς κι οι γείτονες ομάδι.
Και ένας θείος ραψωδός την φόρμιγγα βαρούσε και έπαιζε χαρούμενα, χορευτικά τραγούδια και δυό σπουδαίοι χορευτές σέρνουν χορό αεράτο. Στα πρόθυρα σταθήκανε οι ξένοι με τους ίππους Πεισίστρατος του Νέστορα κι ο ήρως Τηλεμάχος.
Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία δ`, 37 – 58
ὣς φάθ’, ὁ δὲ μεγάροιο διέσσυτο, κέκλετο δ’ ἄλλους
ὀτρηροὺς θεράποντας ἅμα σπέσθαι ἑοῖ αὐτῷ.
οἱ δ’ ἵππους μὲν λῦσαν ὑπὸ ζυγοῦ ἱδρώοντας·
καὶ τοὺς μὲν κατέδησαν ἐφ’ ἱππείῃσι κάπῃσι,
πὰρ δ’ ἔβαλον ζειάς, ἀνὰ δὲ κρῖ λευκὸν ἔμειξαν,
ἅρματα δ’ ἔκλιναν πρὸς ἐνώπια παμφανόωντα,
αὐτοὺς δ’ εἰσῆγον θεῖον δόμον. οἱ δὲ ἰδόντες
θαύμαζον κατὰ δῶμα διοτρεφέος βασιλῆος·
ὥς τε γὰρ ἠελίου αἴγλη πέλεν ἠὲ σελήνης
δῶμα καθ’ ὑψερεφὲς Μενελάου κυδαλίμοιο.
αὐτὰρ ἐπεὶ τάρπησαν ὁρώμενοι ὀφθαλμοῖσιν,
ἔς ῥ’ ἀσαμίνθους βάντες ἐϋξέστας λούσαντο.
τοὺς δ’ ἐπεὶ οὖν δμῳαὶ λοῦσαν καὶ χρῖσαν ἐλαίῳ,
ἀμφὶ δ’ ἄρα χλαίνας οὔλας βάλον ἠδὲ χιτῶνας,
ἔς ῥα θρόνους ἕζοντο παρ’ Ἀτρεΐδην Μενέλαον.
χέρνιβα δ’ ἀμφίπολος προχόῳ ἐπέχευε φέρουσα
καλῇ χρυσείῃ, ὑπὲρ ἀργυρέοιο λέβητος,
νίψασθαι· παρὰ δὲ ξεστὴν ἐτάνυσσε τράπεζαν.
σῖτον δ’ αἰδοίη ταμίη παρέθηκε φέρουσα,
εἴδατα πόλλ’ ἐπιθεῖσα, χαριζομένη παρεόντων.
[δαιτρὸς δὲ κρειῶν πίνακας παρέθηκεν ἀείρας
παντοίων, παρὰ δέ σφι τίθει χρύσεια κύπελλα.
Είπε κι αμέσως βιαστικά απ` το παλάτι βγήκε
και κάλεσε τους έμπιστους τους βοηθούς του όλους.
Τα ιδρωμένα άλογα ξέζεψαν απ` το άρμα και στο παχνί τα έδεσαν. Τους έβαλαν στο τάγιστρο ζέα κι άσπρο κριθάρι. Σ` ένα τοίχο πάμφωτο γείρανε το αμάξι.
Τους ξένους οδηγήσανε μέσα στο θείο δώμα που τάχασαν σαν είδανε την ομορφιά που είχε. Μια λάμψη περιχύνονταν και έλαμπαν οι χώροι σαν να τους φώτιζαν μαζί ο ήλιος κι η σελήνη σε όλο το πανύψηλο παλάτι του Ατρείδη, του ενδόξου Μενελάου.
Θαύμασαν και χαρήκανε το θεϊκό παλάτι και στα λουτρά τα λαξευτά μπήκανε να πλυθούνε.
Αφού τους λούσαν κι άλειψαν με μύρο οι κοπέλες και στο κορμί τους φόρεσαν χλαμύδες και χιτώνες, σε θρόνους τους οδήγησαν σιμά του Μενελάου.
Μια κοπελιά σ` ένα χρυσό σταμνί νερό καθάριο φέρνει. Εκείνο το χρυσό σταμνί βρίσκονταν σε λεκάνη αστραφτερή πανέμορφη μεγάλη ασημένια. Οι κοπελιές του παλατιού νερό ρίχνουν στα χέρια των νέων που φιλόξενα δέχτηκε ο βασιλιάς τους.
Μπροστά τους απλωνότανε υπέροχο τραπέζι με αφθονία φαγητών για να χορτάσουν όλοι. Χρυσά ήταν τα κύπελλα για το καλό κρασί τους.
Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία δ`, 71 – 80.
«φράζεο, Νεστορίδη, τῷ ἐμῷ κεχαρισμένε θυμῷ,
χαλκοῦ τε στεροπὴν κατὰ δώματα ἠχήεντα
χρυσοῦ τ’ ἠλέκτρου τε καὶ ἀργύρου ἠδ’ ἐλέφαντος.
Ζηνός που τοιήδε γ’ Ὀλυμπίου ἔνδοθεν αὐλή,
ὅσσα τάδ’ ἄσπετα πολλά· σέβας μ’ ἔχει εἰσορόωντα.»
τοῦ δ’ ἀγορεύοντος ξύνετο ξανθὸς Μενέλαος,
καί σφεας φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
«τέκνα φίλ’, ἦ τοι Ζηνὶ βροτῶν οὐκ ἄν τις ἐρίζοι·
ἀθάνατοι γὰρ τοῦ γε δόμοι καὶ κτήματ’ ἔασιν·
ἀνδρῶν δ’ ἤ κέν τίς μοι ἐρίσσεται, ἠὲ καὶ οὐκί,
Αγαπητέ Πεισίστρατε του Νέστορα βλαστάρι, αστράφτει μέσα εδώ ο χαλκός στο βροντερό παλάτι
χρυσός και άργυρος παντού, φίλντισι, κεχριμπάρι, έτσι θα είναι φίλε μου του Δία το παλάτι στην κορυφή του Όλυμπου. Τόσα ανείπωτα αγαθά βρίσκονται εδώ μέσα, με σεβασμό και έκπληξη εγώ τα καμαρώνω. Και ο ξανθός Μενέλαος τον άκουσε και είπε: Αγαπημένα μου παιδιά πάντα να το θυμάστε κανείς θνητός δεν δύναται να συγκριθεί μ` εκείνον τον Δία τον υέτιο τον μέγα παντεπόπτη που έχει πλούτη αμύθητα κι αθάνατα παλάτια.
Με μένα θα παράβγαινε κι ένας θνητός στα πλούτη.
Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία δ`, 121 – 137.
ἐκ δ’ Ἑλένη θαλάμοιο θυώδεος ὑψορόφοιο
ἤλυθεν Ἀρτέμιδι χρυσηλακάτῳ ἐϊκυῖα.
τῇ δ’ ἄρ’ ἅμ’ Ἀδρήστη κλισίην εὔτυκτον ἔθηκεν,
Ἀλκίππη δὲ τάπητα φέρεν μαλακοῦ ἐρίοιο,
Φυλὼ δ’ ἀργύρεον τάλαρον φέρε, τόν οἱ ἔδωκεν
Ἀλκάνδρη, Πολύβοιο δάμαρ, ὃς ἔναι’ ἐνὶ Θήβῃς
Αἰγυπτίῃσ’, ὅθι πλεῖστα δόμοισ’ ἐν κτήματα κεῖται·
ὃς Μενελάῳ δῶκε δύ’ ἀργυρέας ἀσαμίνθους,
δοιοὺς δὲ τρίποδας, δέκα δὲ χρυσοῖο τάλαντα.
χωρὶς δ’ αὖθ’ Ἑλένῃ ἄλοχος πόρε κάλλιμα δῶρα·
χρυσῆν τ’ ἠλακάτην τάλαρόν θ’ ὑπόκυκλον ὄπασσεν
ἀργύρεον, χρυσῷ δ’ ἐπὶ χείλεα κεκράαντο.
τόν ῥά οἱ ἀμφίπολος Φυλὼ παρέθηκε φέρουσα
νήματος ἀσκητοῖο βεβυσμένον· αὐτὰρ ἐπ’ αὐτῷ
ἠλακάτη τετάνυστο ἰοδνεφὲς εἶρος ἔχουσα.
ἕζετο δ’ ἐν κλισμῷ, ὑπὸ δὲ θρῆνυς ποσὶν ἦεν.
αὐτίκα δ’ ἥ γ’ ἐπέεσσι πόσιν ἐρέεινεν ἕκαστα·
Η Ελένη εμφανίστηκε από τα μυρωδάτα, τα εύοσμα τα δώματα, με τα ψηλά ταβάνια, σαν τη θεά Αρτέμιδα με τα χρυσά τα βέλη. Η Άδραστη της πρόσφερε θρόνο για να καθίσει κι η Άλκιππη μάλλινο απαλό φέρνει χαλί και στρώνει. Πανέρι φέρνει η Φυλώ από ατόφιο ασήμι που δώρο της το έκαμε η Αλκάνδρα του Πολύβου από τις αιγυπτιακές τις ξακουσμένες Θήβες. Έδωσε στον Μενέλαο ο πάμπλουτος Πολύβος δύο λουτήρες τέλειους και καλοδουλεμένους, του πρόσφερε απλόχερα δυο τρίποδες ωραίους κι ακόμα αυτός του χάρισε χρυσά τάλαντα δέκα. Και η Αλκάνδρη η σύζυγος του βασιλιά Πολύβου χαρίσματα έδωσε πολλά στην θαυμαστή Ελένη γυναίκα του Μενέλαου του ξακουσμένου Ατρείδη, χρυσή ηληκάτη πρόσφερε και αργυρό πανέρι πάνω σε ρόδες ήτανε με χρυσωμένα ολόγυρα του πανεριού τα χείλη.
Αυτά τα έδωσε η Φυλώ στα χέρια της Ελένης, κλωσμένα γνέματα πολλά και στην κορφή απάνω η ηλακάτη έφερε νήμα μενεξεδένιο. Μόλις στο θρόνο κάθισε ακούμπησε τα πόδια στο όμορφο υποπόδιο. Τότε η Ελένη γύρισε στον άντρα της και είπε.
Τι αναφέρει ο Όμηρος στη δ` ραψωδία της Οδύσσειας για το ανάκτορο του Μενέλαου και της Ωραίας Ελένης.
ὑψερεφὲς μέγα δῶμα. δ`, 15.
ἐν προθύροισι δόμων. δ`, 20.
μεγάροιο διέσσυτο, δ`, 37.
ἱππείῃσι κάπῃσι, δ`, 40.
ἅρματα δ’ ἔκλιναν πρὸς ἐνώπια παμφανόωντα, δ`, 42.
θεῖον δόμον, δ`, 43.
θαύμαζον κατὰ δῶμα διοτρεφέος βασιλῆος·
ὥς τε γὰρ ἠελίου αἴγλη πέλεν ἠὲ σελήνης
δῶμα καθ’ ὑψερεφὲς Μενελάου κυδαλίμοιο, αὐτὰρ ἐπεὶ τάρπησαν ὁρώμενοι ὀφθαλμοῖσιν,
ἔς ῥ’ ἀσαμίνθους βάντες ἐϋξέστας λούσαντο δ` 44 – 48.
θρόνους ἕζοντο παρ’ Ἀτρεΐδην Μενέλαον, δ`, 51.
παρὰ δὲ ξεστὴν ἐτάνυσσε τράπεζαν, δ`, 54.
χρύσεια κύπελλα, δ`, 58.
χαλκοῦ τε στεροπὴν κατὰ δώματα ἠχήεντα
χρυσοῦ τ’ ἠλέκτρου τε καὶ ἀργύρου ἠδ’ ἐλέφαντος.
Ζηνός που τοιήδε γ’ Ὀλυμπίου ἔνδοθεν αὐλή,
ὅσσα τάδ’ ἄσπετα πολλά· σέβας μ’ ἔχει εἰσορόωντα δ` 72 – 75.
ἀθάνατοι γὰρ τοῦ γε δόμοι καὶ κτήματ’ ἔασιν, δ` 79.
τῇ δ’ ἄρ’ ἅμ’ Ἀδρήστη κλισίην εὔτυκτον ἔθηκεν,
Ἀλκίππη δὲ τάπητα φέρεν μαλακοῦ ἐρίοιο,
Φυλὼ δ’ ἀργύρεον τάλαρον φέρε, τόν οἱ ἔδωκεν
Ἀλκάνδρη, Πολύβοιο δάμαρ, ὃς ἔναι’ ἐνὶ Θήβῃς
Αἰγυπτίῃσ’, ὅθι πλεῖστα δόμοισ’ ἐν κτήματα κεῖται·
ὃς Μενελάῳ δῶκε δύ’ ἀργυρέας ἀσαμίνθους,
δοιοὺς δὲ τρίποδας, δέκα δὲ χρυσοῖο τάλαντα.
χωρὶς δ’ αὖθ’ Ἑλένῃ ἄλοχος πόρε κάλλιμα δῶρα·
χρυσῆν τ’ ἠλακάτην τάλαρόν θ’ ὑπόκυκλον ὄπασσεν
ἀργύρεον, χρυσῷ δ’ ἐπὶ χείλεα κεκράαντο.
τόν ῥά οἱ ἀμφίπολος Φυλὼ παρέθηκε φέρουσα
νήματος ἀσκητοῖο βεβυσμένον· αὐτὰρ ἐπ’ αὐτῷ
ἠλακάτη τετάνυστο ἰοδνεφὲς εἶρος ἔχουσα.
ἕζετο δ’ ἐν κλισμῷ, ὑπὸ δὲ θρῆνυς ποσὶν ἦεν.
αὐτίκα δ’ ἥ γ’ ἐπέεσσι πόσιν ἐρέεινεν ἕκαστα· δ`, 123 – 137.
Σχόλια, σημειώσεις.
Η αρχιτεκτονική του ανακτόρου του Μενελάου και της Ωραίας Ελένης σύμφωνα με τον Όμηρο.
Η μεγάλη σημασία αλλά και το μέγεθος του παλατιού του Μενελάου, είναι σε «συμφωνία» με τον Όμηρο και τους θρύλους που υπήρχαν και ήθελαν τον Ατρείδη Μενέλαο ως τον ισχυρότερο και πλουσιότερο ηγεμόνα, μετά τον Αγαμέμνονα και τον Νέστορα. Ο Όμηρος μας μιλά για το Μέγαρον, την αίθουσα του θρόνου, το καθιστικό, την τραπεζαρία, τους κοιτώνες, τα ψηλοτάβανα δώματα αλλά και για τους θρόνους, τα καθίσματα, τους στάβλους, τη διακόσμηση και σπάνια χρηστικά και διακοσμητικά αντικείμενα..
-Τα έπη του Ομήρου αλλά και οι συστηματικές ανασκαφές με τα πολλά και πλούσια ευρήματα φωτίζουν την Μυκηναϊκή Ελλάδα.
-1184 π.Χ. Οι Αχαιοί εκστρατεύουν στην Τροία και την καταστρέφουν. Το θρυλικό εγχείρημα έμεινε στην παγκόσμια ιστορία μέσω των επών του Ομήρου. Τα ομηρικά έπη αν και 400 χρόνια, περίπου, νεώτερα των γεγονότων της Τροίας έχουν αξιοθαύμαστη επαφή με την πραγματικότητα της εποχής του τρωικού πολέμου.
Τα παλάτια των βασιλέων της μυκηναϊκής εποχής.
Η αρχιτεκτονική των ανακτόρων μας βοηθά στην ανάλυση αλλά και στην ερμηνεία της διάπλασης του χώρου, των τρόπων συνθέσεως, των αρχιτεκτονικών ρυθμών, των μεθόδων κτισίματος, σύμφωνα με τις συνθήκες της εποχής εκείνης. Όλα τα γνωστά ανάκτορα κτίζονται στην Ύστερο – .Ελλαδική ΙΙΙ ( 1425- 1100 π.Χ.)
-Τα ανάκτορα κτίζονται συνήθως, σε ακροπόλεις φυσικά οχυρές. ( Ακρόπολη Αθηνών, Μυκήνες, Τίρυνθα, Πύλος..). Ήταν μεγάλα και ισχυρά οχυρά, ώστε να προστατεύουν τους ιδιοκτήτες, το προσωπικό αλλά και τους υλικούς θησαυρούς που περιείχαν. Στην ακρόπολη υπήρχαν και κατοικίες για τους υπηκόους, προστατευμένες και αυτές εντός των τειχών της ακροπόλεως.
-Τα μυκηναϊκά παλάτια έχουν κοινά στοιχεία με τα προγενέστερα τους μινωικά αλλά γενικά η μυκηναϊκή αρχιτεκτονική έχει το δικό της ύφος.
-Πυρήνας των ανακτόρων είναι το Μέγαρον που αποτελεί το κύριο βασιλικό ενδιαίτημα. Ακόμα σημειώνουμε τα διαμερίσματα της βασίλισσας και της βασιλικής οικογένειας. Είσοδοι, αίθρια, υπαίθριες αυλές, με βωμό και, στοές, πρόπυλα, πρόδομοι, μεγάλοι χώροι για τους άνδρες, το κυρίως μέγαρο, λουτρά, αποθήκες, κελάρια, δωμάτια που διατάσσονται γύρω από την αυλή απαραίτητα για τη λειτουργία του παλατιού συνθέτουν την κάτοψη κάθε μυκηναϊκού ανακτόρου.
– Στην Οδύσσεια έχουμε τις περιγραφές των ανακτόρων του Νέστορα στην Πύλο ( ραψωδία γ`), του Μενελάου στη Σπάρτη ( ραψωδία δ`), του Οδυσσέα στην Ιθάκη ( ραψωδίες ρ` κ.ε.), του Αλκίνοου στην Κέρκυρα ( ραψωδίες η`, θ`), της Κίρκης ( ραψωδία κ`).
-Ο Όμηρος, στην αρχή της δ` ραψωδίας, περιγράφει με λεπτομέρειες την άφιξη του Τηλέμαχου και του Πεισίστρατου στην Λακεδαίμονα. Την ημέρα εκείνη ο Μενέλαος πάντρευε τα παιδιά του. Την κόρη του Ερμιόνη με τον Νεοπτόλεμο γιο του Αχιλλέα, και το γιό του Μεγαπένθη, με μια κοπέλα από την Σπάρτη ραψωδία δ’, 1 – 14.
-Το 2002 ο αρχαιολόγος Θεόδωρος Σπυρόπουλος ανακοίνωσε ότι έφερε στο φως το μυκηναϊκό ανάκτορο του Μενελάου στη Λακεδαίμονα. Δεν έγινε δεκτό από τους ειδικούς. Το ανάκτορο αυτό είναι κατά τον ανασκαφέα ένα από τα μεγαλύτερα του μυκηναϊκού κόσμου.. Για πρώτη φορά στη Λακωνία αποκαλύφθηκε Κυκλώπειο τείχος με κεντρική πύλη.
1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*. Στους αγαπημένους φίλους και σύντεκνους Ιωάννα Σπανού και Μανόλη Ράμμο που εκτιμούν τον Όμηρο.
