Γεμάτος εμπόδια, με αρκετά μέτωπα και με διασταυρούμενα πυρά ακόμα και από «φίλιες δυνάμεις», αναμένεται να είναι για την υπουργό Παιδεία Νίκη Κεραμέως ο δρόμος μέχρι την ψήφιση του νέου νόμου-πλαισίου για τα ΑΕΙ, ο οποίος κατατέθηκε χθες για διαβούλευση.
Το ογκώδες νομοθέτημα των 400 σελίδων και των 345 άρθρων, που επιχειρείται να περάσει με διαδικασίες-εξπρές καθώς η διαβούλευση σχεδιάζεται να κρατήσει μόλις δυο εβδομάδες, ήδη προκαλεί πλήθος αρνητικών σχολίων και αντιδράσεων από μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας, πρυτάνεις -ακόμα και προσκείμενους στη Ν.Δ.- και βέβαια από τους φοιτητές, καθώς επιχειρείται η ουσιαστική κατάργηση των φοιτητικών παρατάξεων.
Με την πανεπιστημιακή αστυνομία ante portas και την αστυνομική καταστολή να εντείνεται, ο νόμος-πλαίσιο για τα ΑΕΙ προμηνύει ένα θερμό καλοκαίρι στην Παιδεία και ακριβώς γι’ αυτό ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε στο υπουργικό συμβούλιο ότι «αυτό το τολμηρό και πολύ μεταρρυθμιστικό νομοσχέδιο […], θα είναι η μεγάλη ιδεολογική μάχη την οποία θα δώσουμε τους επόμενους μήνες».
Σημείο αιχμής στο νομοσχέδιο είναι οι ριζικές αλλαγές στον τρόπο διοίκησης των Πανεπιστημίων και η σύσταση των Συμβουλίων Διοίκησης (4ετούς θητείας), η συγκρότηση των οποίων ενδεχομένως στρώνει το έδαφος για μεγαλύτερο βαθμό πελατειακών σχέσεων μέσα στα Πανεπιστήμια. Σε αντίθεση με τις πρώτες αναγνώσεις και τις εξαγγελίες του υπουργείου, ο πρύτανης αποκτά υπερεξουσίες: προΐσταται τόσο της Συγκλήτου όσο κυρίως του Συμβουλίου. Ο πρύτανης εκλέγεται και από 5 εξωτερικά μέλη από τα συνολικά 11 του Συμβουλίου (τα οποία μπορεί να προέρχονται από διάφορους εργασιακούς χώρους και την αγορά). Με άλλα λόγια δεν εκλέγεται κατά ανάγκη αυτός που επιθυμεί η πλειοψηφία των μελών ΔΕΠ, ενώ όπως προκύπτει μια ομάδα τεσσάρων ατόμων (εσωτερικών μελών) μπορεί τελικά να ελέγξει όλα τα όργανα του Πανεπιστημίου (ελέγχοντας πρώτα τα 5 εξωτερικά μέλη). Οι δε αντιπρυτάνεις δεν θα είναι καν μέλη της Συγκλήτου ή του Συμβουλίου. Για πρώτη φορά από την ίδρυση των Πανεπιστημίων στη χώρα προτείνεται η κατάργηση των πρυτανικών εκλογών και γίνεται ορισμός του πρύτανη και των αντιπρυτάνεων από το Συμβούλιο Διοίκησης.
«Εάν η πρόταση της κας Κεραμέως ψηφιστεί στη Βουλή των Ελλήνων, ξεκινάει μια γκρίζα εποχή για τα Πανεπιστήμια με επικράτηση μηχανισμών διαπλοκής, υπόγειες συνεννοήσεις συμφερόντων και ανταλλάγματα, με τελικό σκοπό την κατάληψη με αντιδημοκρατικό και αδιαφανή τρόπο μιας θέσης στη διοίκηση του Πανεπιστημίου» υπογραμμίζει σε ομόφωνη ανακοίνωσή της η ΠΟΣΔΕΠ.
Το νομοθέτημα στηρίζεται σε μια αναβαθμισμένη επαναφορά του νόμου Διαμαντοπούλου ως προς τα αποτυχημένα στην πράξη Συμβούλια Ιδρυμάτων, όμως ήδη δέχεται κριτική και από πανεπιστημιακούς που είχαν στηρίξει εκείνο τον νόμο. «Αυτός που θέλει να γίνει πρύτανης θα συνεννοείται εξαρχής με άλλους πέντε από διάφορες σχολές του ΑΕΙ και θα συγκροτούν ατύπως ένα ψηφοδέλτιο. Θα κατεβαίνουν στις εκλογές λέγοντας “Ψηφίστε εμάς και εμείς θα εκλέξουμε πρύτανη τον Α”, ενώ οι αντίπαλοι θα λένε “Ψηφίστε εμάς τους 6 και θα εκλέξουμε τον Β”. Η κάθε εξάδα θα έχει φροντίσει από πριν να συνεννοηθεί με τους αντίστοιχους εξωτερικούς που θα εκλεγούν σε δεύτερο χρόνο», αναφέρει η καθηγήτρια Φιλοσοφίας Βάσω Κιντή («Καθημερινή»).
Σκληρή κριτική ασκεί -από άλλη πλευρά- και η πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου, Χριστίνα Κουλούρη, στα «Νέα»: «Ο θεσμός των συμβουλίων έχει δοκιμαστεί στο παρελθόν και έχει αποτύχει […] Ο διορισμός του πρύτανη από ένα ολιγομελές συμβούλιο τον καθιστά ευάλωτο σε πιέσεις και του στερεί το κύρος που τώρα έχει […] Πρόκειται για ένα μοντέλο που στερείται διαφάνειας και δημοκρατικότητας, αλλά και αποτελεσματικότητας, όπως θα φανεί στην πράξη εφόσον εφαρμοστεί».
Σημείο κριτικής είναι και η ουσιαστική υποβάθμιση του ρόλου της Συγκλήτου. «Οι ακαδημαϊκές αποφάσεις δεν μπορούν να απογυμνωθούν από το οικονομικό και διοικητικό τους μέρος. Η Σύγκλητος καταντά όργανο που αποφασίζει για δευτερεύοντα ζητήματα ή απλώς προτείνει. Το Συμβούλιο ασκεί αρμοδιότητες που απαιτούν καθημερινή ενασχόληση και τα εξωτερικά μέλη δεν θα μπορούν να συμμετέχουν» λέει στην «Εφ.Συν.» ο καθηγητής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου, Βασίλης Τσαουσίδης. «Οσο λειτουργεί η Σύγκλητος, τα Τμήματα και οι γενικές συνελεύσεις τους μπορεί να παρθούν σωστότερες αποφάσεις. Με το νέο σύστημα, διαλύεται η δημοκρατική λειτουργία του Πανεπιστημίου, δημιουργούνται σχέσεις άμεσης διαπλοκής, υποβαθμίζεται το σύνολο της ακαδημαϊκής κοινότητας» δηλώνει στην «Εφ.Συν.» ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Τριαντάφυλλος Αλμπάνης. Ο ίδιος θεωρεί πως ο συνδυασμός της ελάχιστης βάσης εισαγωγής, της μείωσης του αριθμού των εισακτέων, με το νέο διοικητικό σύστημα που φέρνει ο νόμος-πλαίσιο θα οδηγήσει σε περαιτέρω συρρίκνωση των περιφερειακών πανεπιστημίων.
Στον αντίποδα το υπουργείο Παιδείας υποστηρίζει ότι οι αλλαγές στον τρόπο διοίκησης, «ενέχουν αυξημένα φίλτρα συλλογικότητας, λογοδοσίας, διαφάνειας και εξωστρέφειας» και «ευθυγραμμίζουν τη χώρα μας με διεθνείς καλές πρακτικές Πανεπιστημίων του εξωτερικού».
Στον νόμο-πλαίσιο εισάγονται ρυθμίσεις για διπλά/κοινά πτυχία (σ.σ. έχει ξαναψηφιστεί επί Γιαννάκου και Διαμαντοπούλου), επιλογή μαθημάτων από άλλα Τμήματα/Σχολές, το πολυδιαφημισμένο «ελληνικό Erasmus», η ενίσχυση της πρακτικής άσκησης (με αμοιβή στο 80% του κατώτατου βασικού μισθού, για 400.000 φοιτητές κάνει λόγο η υπουργός Παιδείας), startups φοιτητών, επισκέπτες καθηγητές, αλλαγές στα εκλεκτορικά, απλοποίηση του ΔΟΑΤΑΠ.
Εν τω μεταξύ στο στόχαστρο μπαίνουν και οι φτωχότεροι μεταπτυχιακοί φοιτητές. Απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορούν πλέον να σπουδάζουν δωρεάν στα επί πληρωμή μεταπτυχιακά οι φοιτητές δεν θα είναι το εισόδημά τους αλλά να πληρούν προϋποθέσεις αριστείας κατά τον πρώτο κύκλο σπουδών (πτυχίο τουλάχιστον 7,5/10).
