Μερικά πράγματα δεν θα έπρεπε να αποτελούν εκπλήξεις σε σχέση με τον πόλεμο της Ουκρανίας και, κυρίως, με ό,τι συνεπάγεται η συνέχισή του.
Πρώτον, ο πόλεμος είναι ένα παγκόσμιο γεγονός που απαιτεί παγκόσμια λύση. Βέβαια, οι παρεμβάσεις είναι αποσπασματικές· δεν οδηγούν σε άμεσο τερματισμό.
Δεύτερον, διαπιστώνουμε την παραστρατιωτικοποίησή του -την πιο σκοτεινή όψη των σύγχρονων πολέμων. Οι πρόσφατοι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή έδειξαν ότι ο υψηλός βαθμός παραστρατιωτικοποίησης ενός πολέμου όχι μόνον σε κατάπαυση του πυρός δεν οδηγεί, αλλά συνδέεται με το πιο φρικτό πρόσωπό του, κυρίως σε σχέση με τους αμάχους. Στο ελληνικό Κοινοβούλιο, τις προηγούμενες ημέρες, επιβεβαιώθηκε αυτή η όψη. Σε μια χαμηλού πολιτικού και διπλωματικού επιπέδου ομιλία του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, είδαμε και ακούσαμε στο βίντεο «πακέτο» τους παραστρατιωτικούς μαχητές του νεοναζιστικού Τάγματος Αζόφ. Αυτό το μεγάλο ατόπημα προκάλεσε, ορθώς, την αντίδραση -όμως για εσωτερικούς κυρίως λόγους- ακόμα και μελών της κυβερνητικής πλευράς, την αντίδραση σύσσωμης της αντιπολίτευσης αλλά και τη θεσμική αφωνία του προέδρου του Κοινοβουλίου κ. Τασούλα: «δεν το ξέραμε…» κ.λπ.
Τρίτον, η συζήτηση για την αφύπνιση της Ευρώπης, ίσως ο απογαλακτισμός της από τον ατλαντικό σφιχτό εναγκαλισμό, δεν ήταν άλλο από την άμεση παραδοχή ενός προηγούμενου βαθέος ύπνου. Η Ευρώπη έδειξε για ακόμα μία φορά πόσο ανέτοιμη είναι στην αντιμετώπιση καταστάσεων με ένταση, εξελίξεων που ξεφεύγουν από την κανονικότητα, δράσεων που ανατρέπουν τις πολιτικές «business as usual». Το ίδιο έργο «αιφνιδιασμού της Ευρώπης» το είδαμε στην αντίδρασή της στην παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Τέταρτον, το σημείο που συζητείται μεν, δίχως να εγείρει παγκόσμια αντίδραση, είναι το θέμα των πυρηνικών όπλων. Το κράτος-ταραξίας δεν είναι απλά μια ισχυρότερη χώρα -η Ρωσία του Βλαντιμίρ Πούτιν- που επιτίθεται σε μια λιγότερο ισχυρή γείτονά της, όπως η Ουκρανία. Είναι μία από τις έντεκα χώρες που έχουν πυρηνικά όπλα. Και από επίσημα ρωσικά χείλη έχουμε ακούσει απειλές για τη χρήση πυρηνικών. Ομως, δεν έχουμε ακούσει αιτήματα από το επίσημο στρατόπεδο κατά του Πούτιν για παγκόσμιο άμεσο πυρηνικό αφοπλισμό. Κι όμως, το αίτημα αυτό θα έπρεπε να είναι το πρώτο για την εδραίωση της παγκόσμιας ειρήνης.
Πέμπτον, ο πόλεμος αυτός έχει ανατρέψει ολόκληρη τη φιλελεύθερη ευταξία η οποία έχει συνοδεύσει τη δυτική συμβατική σοφία μας κατά τους τελευταίους αιώνες. Ξεκινώντας από τις αντιμερκαντιλιστικές κορόνες του Ανταμ Σμιθ και τα αιτήματα για την αιώνια ειρήνη του Ιμάνιουελ Καντ «που θα επικρατούσε όσο τα κράτη θα έβλεπαν ότι έχουν περισσότερα συμφέροντα από τις μεταξύ τους συναλλαγές και το ελεύθερο εμπόριο σε σχέση με όσα αποκομίζουν από τον πόλεμο», οδηγηθήκαμε στη -σχεδόν- παραδοχή του πολέμου και στη συνέχισή του.
Στον δυτικό κόσμο ακούμε τους διεθνείς οργανισμούς. Μπορεί ο κάθε ένας από αυτούς να μην υποκαθιστά την εμβέλεια και την κυριαρχία του κράτους ως μονάδας στις διεθνείς σχέσεις, αλλά στον τομέα του ο κάθε οργανισμός υπερβαίνει τις δυνατότητες του κράτους. Από την άλλη, η ιδέα της παγκόσμιας διακυβέρνησης είναι ακόμα πολύ μακριά, ακόμη κι όταν διαμορφώνονται πολυμέρειες ή διεθνή καθεστώτα εντός των οποίων τα κράτη δραστηριοποιούνται και αναλαμβάνουν δεσμεύσεις ειδικές (ή διμερείς) αλλά και γενικότερες, προσδοκώντας ίσως εθνικά οφέλη μέσα από αυτές τις συμμετοχές. Τι λένε όμως οι διεθνείς οργανισμοί για τον πόλεμο της Ουκρανίας; Η ίδια ερώτηση θα μπορούσε να τεθεί και ως εξής: Τι δεν ακούστηκε στο ελληνικό Κοινοβούλιο την ημέρα που μίλησε ο πρόεδρος της Ουκρανίας;
Η απάντηση εδώ είναι πολύ πιο φτωχή απ’ όσο θα περίμενε κάποιος. Ολοι οι διεθνείς πολυμερείς οργανισμοί καταδικάζουν μεν τον πόλεμο, δίχως ωστόσο να έχουν κάποιον αποτελεσματικό μηχανισμό να επιβάλουν τον τερματισμό του. Ασχολούνται περισσότερο με τις μετρήσεις στα παγκόσμια και τα εθνικά μέτρα των οικονομικών επιδόσεων και τις συνέπειες που θα έχει σε αυτά ο πόλεμος – με αισιόδοξα και απαισιόδοξα σενάρια.
Τέλος, έχει σημασία το ότι υπάρχουν ομάδες κρατών και δυνάμεις της παγκόσμιας οικονομίας που αμφισβητούν και θέλουν να ανατρέψουν την παγκόσμια αρχιτεκτονική -που αυτή τη στιγμή εξυπηρετεί τα «υπερβολικά προνόμια των ΗΠΑ». Η συνέχιση του πολέμου εμφανίζεται ως η «χρυσή ευκαιρία» για τον σκοπό αυτό. Αδιάφορο αν είναι γνωστοί οι φόβοι για επανάληψη φαινομένων «εθνικισμού των εμβολίων» με έναν αντίστοιχο «εθνικισμό επάρκειας τροφίμων» εκ μέρους των αναπτυγμένων χωρών και εις βάρος των λιγότερο αναπτυγμένων και των φτωχότερων. Δυστυχώς, αυτά που ξέρουμε για τον πόλεμο, είναι τα πολλά δόγματα για τον πόλεμο που βοηθούν ελάχιστα στο παγκόσμιο αίτημα του άμεσου τερματισμού του. Δυστυχώς.
