Φεμινισμός και οικολογία: Βίοι παράλληλοι

Η πεποίθηση ότι η πατριαρχία δεν έχει συμβάλει μόνο στην καταπίεση των γυναικών, αλλά και στην υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων του πλανήτη, ήταν η αφορμή στα μέσα της δεκαετίας του 1970 να αναδειχτεί μια νέα συνιστώσα του φεμινιστικού κινήματος που συνέδεσε τον φεμινισμό με την οικολογία. «Οι πρώτες οικοφεμινίστριες άρχισαν να αναγνωρίζουν τη βαθύτερη σύνδεση μεταξύ της κοινωνικής επιβολής και της επιβολής εις βάρος του περιβάλλοντος», επισημαίνει η αντιπρόεδρος της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας, Πηνελόπη Πετροπούλου.

Έπειτα από εκείνη την πρώτη συνειδητοποίηση γεννήθηκε ο οικοφεμινισμός, και οι πρώτες οικοφεμινίστριες άρχισαν να μεταλαμπαδεύουν την έννοια της περιβαλλοντικής συνείδησης. Άρχισαν να ενημερώνουν και να ευαισθητοποιούν την κοινωνία για τα περιβαλλοντικά ζητήματα και πώς αυτά συνδέονται με πολλά άλλα κοινωνικά ζητήματα. «Κατανοώντας κάποιος ζητήματα σαν αυτά, μπορεί να ερμηνεύσει πως η κυριαρχία επί των γυναικών αλληλοσυνδέεται με αυτήν που ασκείται πάνω στις αδύναμες ομάδες και στη φύση», λέει η κ. Πετροπούλου.

Η αποψίλωση των δασών, η απώλεια των οικοτόπων, η υπεραλίευση, η ατμοσφαιρική ρύπανση και όλα αυτά τα περιβαλλοντικά προβλήματα που συνθέτουν την περιβαλλοντική κρίση, το φεμινιστικό κίνημα τα πήρε στα σοβαρά δεκαετίες πριν από τους πολιτικούς. Από τότε οι οικοφεμινίστριες έκαναν τη σύνδεση της κοινωνικής δικαιοσύνης με την κλιματική δικαιοσύνη. Αναγνώρισαν ότι δεν είμαστε όλοι το ίδιο ευάλωτοι απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Οι γυναίκες και τα παιδιά είναι πιο ευάλωτοι στην ατμοσφαιρική ρύπανση, για παράδειγμα, ενώ ο παγκόσμιος φτωχός Νότος κινδυνεύει περισσότερο από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας από τις χώρες του παγκόσμιου πλούσιου Βορρά. Οι οικοφεμινίστριες δεν εξετάζουν απλώς ένα θέμα από φεμινιστική ή περιβαλλοντική προοπτική. Διερευνούν πού τέμνονται αυτά τα ζητήματα και πώς η καταστροφή του περιβάλλοντος έχει συγκεκριμένο αντίκτυπο στους ανθρώπους και στις χώρες. «Υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ των οικολογικών και των άλλων κοινωνικών προβλημάτων και έτσι είναι αναγκαία η ταυτόχρονη προσέγγισή τους», καταθέτει η κ. Πετροπούλου.

Ωστόσο, είναι αρκετοί εκείνοι που πιστεύουν ότι οι γυναίκες είναι πιο ευαισθητοποιημένες για το περιβάλλον λόγω της συναισθηματικής φύσης τους και όχι λόγω πραγματικής ανάγκης. Και μπορεί σε αυτή την άποψη να υπάρχουν κάποια ψήγματα αλήθειας, ωστόσο ο οικοφεμινισμός δεν έχει να κάνει μόνο με τη συναισθηματική φύση των γυναικών, αλλά είναι ένας βαθύτερος και σοφότερος τρόπος σκέψης με πολιτικές προεκτάσεις που γι’ αυτόν τον λόγο αγνοήθηκε. Ένα παράδειγμα είναι η φεμινιστική οικονομία.

Σύμφωνα με την επικρατούσα φιλελεύθερη οικονομική αντίληψη, η γυναίκα που μένει σπίτι και δε δουλεύει, δεν πρέπει να αμείβεται, αφού οι δουλειές του σπιτιού δε λογίζονται ως εργασία, αλλά ως υποχρέωση της γυναίκας απέναντι στην οικογένειά της.

Η φεμινιστική οικονομία όμως ανατρέπει αυτή τη στρεβλή σκέψη που βασίζεται στις σχέσεις εξουσίας και καταπίεσης και αναγνωρίζει τις δουλειές του σπιτιού ως εργασία που θα πρέπει να πληρώνεται. Το βασικό εισόδημα, π.χ., θα μπορούσε να είναι ένα είδος αναγνώρισης της εργασίας που κάνει η γυναίκα στο σπίτι.

Ωστόσο, είναι γεγονός ότι η οικονομία των γυναικών βασίζεται πάνω στις αρχές της οικιακής οικονομίας, που θέλει ο ένας να φροντίζει τον άλλο μέσα στην οικογένεια. Ο ανταγωνισμός και η εκμετάλλευση είναι καταστάσεις αδιανόητες στις οικογένειες. Έτσι πρέπει να είναι και στην πραγματική οικονομία. Η φεμινιστική οικονομία αυτή την αντίληψη, αυτόν τον τρόπο σκέψης θέλει να περάσει προς την κοινωνία: της ισότητας και της δικαιοσύνης και όχι της σκληρότητας και της επιθετικότητας. Σήμερα, στην εποχή της περιβαλλοντικής κρίσης, της βίας και των πολέμων, είναι πολλά αυτά που πρέπει να αναθεωρήσουμε. Μέσα στα κινήματα, μέσα στα μικρότερα σχήματα φαίνεται ότι κρύβονται αρκετές από αυτές τις λύσεις της μετάβασης σε ένα καλύτερο μέλλον. Και γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο ότι για να είναι αληθινή, πραγματική και πετυχημένη η πράσινη μετάβαση, χρειάζονται γυναίκες που θα την υλοποιήσουν.

• INFO

Μία από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις που γνώρισε η παγκόσμια κοινότητα ήταν αυτή που πήρε το όνομα Fridays for future.