Ενα αποκαλυπτικό ντοκιμαντέρ για τη δολοφονία του Τζαμάλ Κασόγκι

Από τη μία έχουμε έναν οσκαρικό σκηνοθέτη ντοκιμαντέρ και από την άλλη μια δολοφονία δημοσιογράφου. Υπάρχει ωστόσο και ακόμα ένας συντελεστής της εξίσωσης και διόλου αμελητέος: ο πρίγκιπας της Σαουδικής Αραβίας. Το μείγμα είναι τουλάχιστον εκρηκτικό. Το ίδιο και το ντοκιμαντέρ του Μπράιαν Φόγκελ «Ο αντιφρονούντας» (The Dissident) για τη δολοφονία του δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι, που προβάλλεται σήμερα, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Ελευθερίας του Τύπου, στο Ινστιτούτο Γκέτε.

Ο Μπράιαν Φόγκελ είναι Αμερικανός σκηνοθέτης αλλά και σεναριογράφος, παραγωγός και συγγραφέας. Γνωστός είναι επίσης και για τις ομιλίες που δίνει σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το 2018 κέρδισε το Οσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ για την ταινία του «Ικαρος» (Icarus), σε παραγωγή Netflix, το οποίο πραγματεύεται τον κρυφό κόσμο του παράνομου ντόπινγκ στον αθλητισμό: συγκεκριμένα ο σκηνοθέτης συνομιλεί με τον Ρώσο επιστήμονα δρ Γκριγκόρι Ροντσένκοφ, τον εμπνευστή του προγράμματος ντόπινγκ με την υποστήριξη του ρωσικού κράτους και επικεφαλής του προγράμματος ντόπινγκ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Σότσι το 2014, που (σύμφωνα με τον Ροντσένκοφ) είχε εγκριθεί από τον ίδιο τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Η ταινία πήρε μεν Οσκαρ, ωστόσο ελάχιστες πλατφόρμες παγκοσμίως τη δέχτηκαν, καθώς οι πολιτικές ισορροπίες υπερτερούν τόσο της δημοσιογραφικής αλήθειας όσο και της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Εναν χρόνο μετά, ο ίδιος σκηνοθέτης καταπιάστηκε με κάτι εξίσου σοβαρό: την τρομακτική δολοφονία του δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι μέσα στο σαουδαραβικό προξενείο στην Κωνσταντινούπολη στις 2/10/2018. Ο Κασόγκι, αν και επί χρόνια υπηρετούσε πιστά τον μονάρχη της χώρας του, εν τέλει στάθηκε επικριτής του καθεστώτος στη Σαουδική Αραβία και γι’ αυτό από το 2017 έμενε πλέον στις ΗΠΑ όπου αρθρογραφούσε για τη Washington Post.

Στις αρχές Οκτώβρη 2018 βρέθηκε στο προξενείο της χώρας του στην Κωνσταντινούπολη για να πάρει τα έγγραφα του διαζυγίου του και εκεί τα ίχνη του χάθηκαν. Τα φώτα στράφηκαν στον διάδοχο του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο οποίος μάλιστα με έγγραφα που παρουσίασαν οι ΗΠΑ ήταν ο ηθικός αυτουργός της δολοφονίας: το ντοκιμαντέρ περιγράφει γλαφυρά τον θάνατο από ασφυξία του 59χρονου Κασόγκι, καθώς και τον τελικό διαμελισμό του μέσα στη διπλωματική αίθουσα.

Αλλά ο Μπράιαν Φόγκελ δεν σταματά εκεί. Το πολιτικό αυτό θρίλερ ανοίγει και φτάνει μέχρι το τι συμβαίνει στη Σαουδική Αραβία, σε πόσο βίαια απολυταρχικό έχει εξελιχθεί το εκεί καθεστώς, κάνει αναφορά στην τότε δράση και στάση του σημερινού προέδρου Τζο Μπάιντεν, αποκαλύπτει τον ρόλο που παίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και η τεχνολογία (και πώς αυτή χρησιμοποιείται κατά το δοκούν από επιχειρηματίες, κυβερνήσεις και καθεστώτα) και φυσικά τον ρόλο της δημοσιογραφίας (ελεύθερης και μη) μέσα σε όλα αυτά.

Ο σκηνοθέτης παίρνει συνεντεύξεις από τον αυτοεξόριστο στον Καναδά Ομάρ Αμπντουλαζίζ, που είχε μιλήσει κατά της κυβέρνησης της Σαουδικής Αραβίας δημόσια ενώ ήταν φοιτητής στον Καναδά και γνώριζε τον Κασόγκι, από τη μνηστή του, την Τουρκάλα πανεπιστημιακό Χατίς Τζενγκίζ (που είναι και η τελευταία που τον είδε ζωντανό και που τον περίμενε για ώρες έξω από το προξενείο), από αξιωματικούς της αστυνομίας της Κωνσταντινούπολης, από μέλη της σχετικής επιτροπής του ΟΗΕ, ακόμα και από τον Τζεφ Μπέζος!

Ο Φόγκελ έχει στη διάθεσή του όλα τα στοιχεία της έρευνας των τουρκικών αρχών (καθώς οι σχέσεις Τουρκίας και Ριάντ μόνο «θερμές» δεν μπορούν να χαρακτηριστούν), τα οποία καταδεικνύουν ότι ο Κασόγκι δολοφονήθηκε με το που μπήκε σχεδόν στο προξενείο, από ασφυξία μέσα σε μια πλαστική σακούλα. Φυσικά, δεν υπάρχει η μεριά των βασιλιάδων της Σαουδικής Αραβίας, αλλά ούτε ποτέ δίνεται απάντηση στο ερώτημα του τι συνέβη και ξαφνικά ο Κασόγκι από υποστηρικτής επί 30 χρόνια της δυναστείας των Σαούντ «αλλαξοπίστησε» και στράφηκε εναντίον τους. Ουσιαστικά ελάχιστος λόγος γίνεται στο ντοκιμαντέρ και για τα 30 αυτά χρόνια της δράσης του Κασόγκι – κάτι που, παρά τη δυναμική του ντοκιμαντέρ, αφήνει αναπάντητα πολλά ερωτήματα.

«Ο αντιφρονούντας» δεν προβλήθηκε ποτέ στην Ελλάδα (γιατί άραγε;). Σήμερα θα προβληθεί για πρώτη φορά, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου, στο Ινστιτούτο Γκέτε. Ακριβώς γι’ αυτή την ελευθερία (ή μη) θα μιλήσουν, μετά την προβολή της ταινίας, οι δημοσιογράφοι Γιώργος Αυγερόπουλος (σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ και ο ίδιος και μάλιστα βραβευμένος) και Σταύρος Μαλιχούδης (ρεπόρτερ στο Solomon και μέλος του Reporters United, που έχει συμμετάσχει σε διασυνοριακές έρευνες των Investigate Europe και Lighthouse Reports κι έχει εργαστεί στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων και το inside story).

Η συζήτηση ελπίζουμε πως δεν θα μείνει μόνο σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά θα επεκταθεί και στα του τόπου μας, καθώς τα όσα γίνονται τελευταία στον χώρο της δημοσιογραφίας είναι πρωτοφανώς επικίνδυνα, ειδικά αν μιλάμε για ένα δημοκρατικό καθεστώς ευρωπαϊκής χώρας. Τονίζουμε πως η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και ο πλουραλισμός κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε., καθώς και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ωστόσο ο πλουραλισμός, η πολυφωνία μα και η ίδια η ελευθερία του λόγου και της ενημέρωσης καταπατούνται καθημερινά, τόσο από τους εκπροσώπους της όσο και από κυβερνήσεις (και της δικιάς μας) αλλά και από την ίδια την Ε.Ε.

? INFO:  Σήμερα, στις 18.00, στο Ινστιτούτο Γκέτε (Ομήρου 14-16, Τηλ.: 210-3661000). Η ταινία θα προβληθεί στην πρωτότυπη γλώσσα με αγγλικούς υπότιτλους. Η συζήτηση με τους δημοσιογράφους Γιώργο Αυγερόπουλο και Σταύρο Μαλιχούδη θα πραγματοποιηθεί στα ελληνικά. Είσοδος ελεύθερη.