«Zούμε με την αγωνία ενός πολέμου»

Δύο διαφορετικές γυναίκες, ασυμβίβαστες, που τις ενώνει μια ουσιαστική σχέση. Οταν κουβεντιάζεις μαζί τους, φεύγεις με προίκα στις μορφωτικές σου αποσκευές. Τα λόγια τους γίνονται μικροί καθρέφτες που μέσα τους αναζητάς είδωλα της ύπαρξης.

Η Ολια μπορεί ν’ αφηγηθεί την πιο δραματική ιστορία σαν ένα παραμύθι και να μαγευτείς. Το παραμυθένιο όνειρό της από παιδί ήταν ένα φωτισμένο αμαξάκι, σαν αυτά που παίζουν τα μικρά, και να έχει πάνω μια παράσταση. Το πραγματοποίησε. Το 2006 πρότεινε στο Φεστιβάλ την ιδέα του «Τροχόσπιτου», που γύριζε σε γειτονιές παίζοντας θέατρο.

Παρομοιάζει τη Μελίνα με ακριβό άρωμα σε μικρό μπουκαλάκι. Αυτό το κοκκινομάλλικο ξωτικό, η μικροκαμωμένη γυναίκα, έχει μια μεγαλοπρέπεια στη φωνή, στη σκηνή, στην παρουσία. Η κουβέντα μας μού θύμισε τον Ρομέν Ρολάν, που είχε πει: «Να αγωνίζεσαι και να ψάχνεις, να μη βρίσκεις και να μην τα παρατάς».

Συναντηθήκαμε στην Πινακοθήκη Γκίκα, μέσα στην αγκαλιά της γενιάς του ’30, που την ανοίγουν γι’ αυτές τις σελίδες όχι μόνο ο μοναδικός Αγγελος Δεληβορριάς, που είχε την έμπνευση να ενώσει τη γενιά αυτή, αλλά και ο διευθυντής, Κώστας Παπαχρήστου, που μας υποδέχεται πάντα φιλόξενα.

● Πώς ξεκίνησε η γνωριμία και η συνεργασία σας;

Ο.Λ.: Πριν από πολλά χρόνια έπαιζα στο Θέατρο Καρέζη το «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ». Εκεί έκανε κάποιες συναυλίες η Μελίνα. Την έβλεπα να περνάει απ’ το καμαρίνι, σαν μια φλογίτσα, βιαστικά, και μ’ εντυπωσίασε η φιγούρα της. Εμενα τότε στο Μετς. Κάποια μέρα πήγα στον μπακάλη της γειτονιάς μου, οδηγούσα ένα αυτοκίνητο Πόνι, περίεργο, που το σταμάτησα εκεί μπροστά. Βλέπω τη Μελίνα Τανάγρη και τη ρωτάω: «Μένεις εδώ κοντά; Να έρθω στο σπίτι σου να πιούμε ένα τσάι μαζί;». Της την έπεσα κανονικά.

Μ.Τ.: Εγώ θέλω να προσθέσω, Ολια, ότι σε συναντούσα έξω πολλές φορές. Παρατήρησα ότι άλλοτε με χαιρετούσες θερμά κι άλλοτε με αγνοούσες. Σκέφτηκα «αυτή είναι παράξενη». Εκείνη την ημέρα έξω απ’ τον μπακάλη βλέπω ξαφνικά ένα Πόνι να έρχεται διαγώνια στο δικό μου και να σταματάει όπως ένας καμικάζι. Μετά απ’ αυτό πρότεινες το τσάι.

Ο.Λ.: Από κει άρχισε μια φιλία, η οποία κράτησε 30 χρόνια. Αλλά ο συνδετικός κρίκος για τη συνεργασία μας προέκυψε από έναν κοινό μας φίλο, τον Βίκο Ναχμία, ο οποίος έφυγε πρόσφατα. Σκεφτήκαμε, λοιπόν, να ενώσουμε τις δυνάμεις μας. Επιλέξαμε τραγούδια που αγαπούσε και κάναμε μια παράσταση με λόγο και μουσική, την οποία παρουσιάσαμε για πρώτη φορά στον Κήπο του Μεγάρου Μουσικής, αφιερωμένη στη μνήμη του.

● Είδατε, λοιπόν, πώς συνωμοτούν κάποιες δυνάμεις;

Ο.Λ.: Τα σημαντικά πράγματα δεν είναι τυχαία.

Μ.Τ.: Μοιάζουν τυχαία.

Ο.Λ.: Ενας άνθρωπος δοκιμάζεται μέσα σε τόσα χρόνια. Αν κάτι δεν πάει, φεύγουν οι άνθρωποι και δεν χρειάζεται να γίνουν ρήξεις.

Μ.Τ.: Μπορεί να συμβαίνουν, όμως, μερικές αναταράξεις.

● Οταν αγαπάς έναν άνθρωπο, μπορεί ν’ απομακρύνεσαι αλλά δεν χωρίζεις ποτέ.

Μ.Τ.: Δεν χρειάστηκε καμιά να αποτραβηχτεί. Ενα 24ωρο, ίσως δυο μέρες. Η Ολια έχει ανάγκη να είναι εκεί και να ξέρει ότι είναι και ο άλλος. Είναι τέτοια η χημεία μεταξύ μας.

Ο.Λ.: Κι ας έχουμε ισχυρό ταμπεραμέντο.

Μ.Τ.: Ο φίλος μας ο Βίκος υποστήριζε ότι οι άνθρωποι χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Της ανοιχτής δομής και της κλειστής. Οσοι ανήκουν στην κλειστή δομή, δεν θέλουν να πειραχτεί τίποτα. Ενώ της ανοιχτής, είναι αυτοί που ξαναγεννιούνται συνεχώς. Κι εμείς είμαστε της ανοιχτής δομής.

● Στο Παρίσι που σπουδάσατε, τι σας επηρέασε;

Ο.Λ.: Πήγα στη σχολή του Αντουάν Βιτέζ και δούλεψα όσο περισσότερο γινόταν με το θέατρο. Ημουν επικεντρωμένη σ’ αυτό. Μέχρι τότε ήξερα μόνο το θέατρο στο ελληνικό πλαίσιο.

Μ.Τ.: Εζησα στο Παρίσι 7 χρόνια. Δοκίμασα τον εαυτό μου σε διάφορα. Στην τέχνη, την αρχαιολογία, το θέατρο. Εκεί έψαχνα τον εαυτό μου. Παρακολουθούσα παραστάσεις, έβλεπα μουσεία, γνώριζα ανθρώπους.

● Εχουμε περάσει στην εποχή του άχρονου, δεν μπορούμε να προγραμματίσουμε τίποτα.

Ο.Λ.: Προγραμματίζεις μόνο ό,τι εξαρτάται από σένα. Οταν υπάρχει άγνωστος παράγοντας, όπως είναι η πανδημία, δεν μπορείς να αποφασίσεις κάτι συγκεκριμένο.

Μ.Τ.: Εχουμε μπει στην εποχή της κινούμενης άμμου. Κι επειδή όλα κινούνται από κάτω, πρέπει να βρούμε κάτι σταθερό μέσα μας.

● Δεν υπάρχει πια στο θέατρο αυτό που βιώναμε πριν.

Ο.Λ.: Το πιο ωραίο πράγμα στο θέατρο είναι ότι άνθρωποι πλάι πλάι, άγνωστοι μεταξύ τους, κάθονται σιωπηλά και βλέπουν ένα κοινό όνειρο. Αυτό το βρίσκω μαγικό. Αν δεν υπάρχει αβίαστα και φοβόμαστε μήπως είναι πολύ κοντά ο διπλανός μας –και μας κολλήσει Covid– αυτό το ιερό και το πολύτιμο διαλύεται. Ανατρέπει τα πάντα. Δεν είναι ευνοϊκός θεατρικός καιρός. Θα γίνει ο κύκλος και θα έρθει πάλι.

Μ.Τ.: Πιστεύω, Ολια, ότι επειδή οι καιροί θα είναι πιο ταραγμένοι, θα πρέπει αυτόν τον φόβο να τον αντιμετωπίσουμε. Είναι ένας φόβος πρωτογενής για τη ζωή μας.

● Νομίζετε ότι δεν έχουμε πια έλεγχο στη ζωή μας;

Μ.Τ.: Νομίζω ότι παλιά είχαμε την ψευδαίσθηση ότι έχουμε τον έλεγχο.

● Ενα θύμα μόνο δεν έχει τον έλεγχο της ζωής του.

Μ.Τ.: Μπορούμε κι έχουμε τη δύναμη. Δεν μπορεί, όμως, να είναι μόνη της, πρέπει να συμπορευτεί με τα γεγονότα και με τους άλλους.

Ο.Λ.: Πιστεύω, Μελίνα, ότι αν αυτός ο έλεγχος γίνει υπερβολικός, μπορεί ν’ αποκλείεις τον εαυτό σου από το να επηρεαστεί από τον άλλον, να έχεις νέα ερεθίσματα και ν’ ανοίξεις νέους τόπους.

● Είμαστε έτοιμοι ν’ αντισταθούμε;

Ο.Λ.: Ο καθένας μας είτε θα μείνει παθητικός ή θα πρέπει ν’ αυτοσχεδιάσει, να πάρει τα ηνία, ν’ αντιμετωπίσει.

Μ.Τ.: Πρέπει να ετοιμαστούμε και ν’ αντισταθούμε. Τελείωσαν τα ψέματα.

● Επιμένετε στους στόχους που βάζετε;

Μ.Τ.: Σιγά τους στόχους. Οι στόχοι μπαίνουν από μόνοι τους κατά κάποιον τρόπο. Εβαζα στόχους ώστε να ελαφρύνω τον πολύπλοκο εαυτό μου. Να κάνω κάτι που μ’ αρέσει. Να μη με καταπιέζει κανείς. Να μπορώ να εκφραστώ.

Ο.Λ.: Εγώ, επειδή ήμουν πάντα χύμα, είχα ανάγκη να έχω στόχους. Αν δεν έχω, μπορεί ν’ αφαιρεθώ τελείως. Αν μ’ αφήσεις, είμαι σαν τον υδράργυρο, μπορεί να διαχυθώ στο άπειρο. Χρειαζόμουν ένα πλαίσιο, ένα περίγραμμα. Τώρα, με την ωριμότητα της ηλικίας, δεν γραπώνομαι από τους στόχους. Δεν χτυπάω το κεφάλι μου στον τοίχο, όπως παλαιότερα, αν κάτι πάει στραβά. Επειδή είμαι επίμονος άνθρωπος, την επιμονή μου τη βγάζω κάνοντας περισσότερο καλό στον εαυτό μου.

● Ζούμε σε εποχή βίας, εγκλημάτων, βιασμού. Είναι εχθρικός ο κόσμος μας;

Μ.Τ.: Νομίζω ότι βγαίνει στην επιφάνεια όλο το σκοτεινό κομμάτι των ανθρώπων. Σε ανταγωνισμό, σε εγωισμό, σε αγκωνιές. Ζούμε με την αγωνία ενός πολέμου. Πόλεμος της ενέργειας, πόλεμος εδώ κι εκεί, μεταξύ των ανθρώπων. Ή αποφασίζει κανείς να συγκρούεται συνεχώς και να είναι με το κεφάλι στον τοίχο ή αποφασίζει ν’ αγκαλιάσει τα πράγματα και να τα ενώσει.

● Ο Μαρξ έλεγε ότι πρέπει να ελέγξουμε τους μηχανισμούς για να μπορέσουμε να σώσουμε τον κόσμο.

Μ.Τ.: Δεν πιστεύω ότι ο κόσμος μπορεί να σωθεί αν ελέγξουμε τους μηχανισμούς. Υπάρχει ελπίδα μόνο όταν ελέγξουμε τον δικό μας μικρό μηχανισμό. Πιστεύω ότι από μέσα γίνονται τα θαύματα.

● Πρέπει να πιστέψεις στα θαύματα για να γίνουν.

Ο.Λ.: Το θαύμα, αν το πιστεύεις, μπορεί να σου συμβεί. Προκάλεσε το απρόσμενο προσδοκώντας το. Με την έννοια ότι το προκαλείς.

● Η συνεργασία σας θα συνεχιστεί;

Ο.Λ.: Συνεργαστήκαμε πολύ αρμονικά και είμαστε ανοιχτές στο μέλλον.

Μ.Τ.: Στις 11 και 12 Μαρτίου στο Μέγαρο θα κάνω μια παράσταση.

Ο.Λ.: Συμβαίνει συνήθως να συνεργάζεσαι με κάποιον και να δημιουργείτε μια σχέση. Σ’ εμάς έγινε το ανάποδο. Αρχίσαμε από τη γνωριμία και μετά συμπορευτήκαμε καλλιτεχνικά. Η παράστασή μας λεγόταν «Τα παράσιτα του Παραδείσου». Εμένα μου άφησε μια αίσθηση ότι φτιάξαμε ένα φαγητό που ξέροντας ο καθένας τις ιδιοτροπίες του άλλου, γνωρίζουν πώς να συντονιστούν ώστε να το μαγειρέψουν μαζί βάζοντας τα καλύτερα υλικά. Η κοινή μας επιθυμία, πάντως, ήταν να αφιερώσουμε στον κοινό μας φίλο αυτή την προσπάθεια.

Μ.Τ.: Είναι τρομερό πώς όταν πας να φτιάξεις κάτι μπλέκεται ο διάολος. Και μπορείς να τσακωθείς μ’ έναν φίλο. Είναι πιο ενδιαφέρον να συνεργάζεσαι με αγνώστους.

Ο.Λ.: Σε μια συνεργασία πρέπει να βλέπεις πέρα από το εγώ σου. Η εξυπνάδα σου είναι να μπορέσεις το τραυματισμένο κομμάτι του εαυτού σου να το κάνεις να σωπάσει και να δημιουργήσεις λίγο χώρο για πράγματα πιο υπαρξιακά, πιο βαθιά, πιο πνευματικά.

● Για τη σεξουαλική παρενόχληση στο θέατρο τι έχετε να πείτε;

Μ.Τ.: Είναι καλό που όλα αυτά βγαίνουν στην επιφάνεια. Εσπασε ένα απόστημα. Το θεωρώ μεγάλη κατάκτηση ότι μπορείς να πιαστείς από κάπου.

Ο.Λ.: Να ακουστείς. Γιατί οι νεότεροι και να μιλούσαν δεν θα ακούγονταν. Ισως από φόβο δεν θα το τολμούσαν και μερικοί.

● Ποιες είναι οι συμπεριφορές που σας θίγουν;

Ο.Λ.: Δεν αντέχω την προδοσία.

Μ.Τ.: Εκεί όμως δεν θίγεσαι, πληγώνεσαι.

Ο.Λ.: Το θίγομαι έχει πάντα να κάνει με πληγωμένο εγωισμό.

● Πολιτικοί, συγγραφείς έχουν καινούργιο λόγο;

Μ.Τ.: Δεν νομίζω ότι εμπνέουν οι πολιτικοί. Οι πνευματικοί άνθρωποι το πασχίζουν βέβαια.

Ο.Λ.: Η πολιτική είναι κάτι ληξιπρόθεσμο. Ομως μ’ έχουν εμπνεύσει ποιητές, σοφοί, καλλιτέχνες, άνθρωποι απλοί που πέρασαν από δίπλα μου και βρήκα ότι έχουν πολύ βαθιά φιλοσοφία ζωής.