Κράτος δικαίου

Ο δικαστής είναι για την κοινή συνείδηση, και πρέπει να είναι, περισσότερο από έναν οιονδήποτε δημόσιο λειτουργό. Αποτελεί μια ενσάρκωση του νομικού δέοντος που είναι -για να μεταχειριστώ μια οιονεί υπερβολική διατύπωση- ένα ον που αποπνέει δέος.

Στις μέρες μας επικρατεί, ή είναι διάχυτη, η αντίληψη ότι υφέρπει μια εφεκτικότητα περί την αυτεπάγγελτη δίωξη αποκαλυπτομένων ή καταγγελλομένων σοβαρών αδικημάτων, απτομένων του δημοσίου συμφέροντος και σχετιζομένων με τη διασπάθιση δημοσίου χρήματος, στα οποία εμπλέκονται πρόσωπα του δημοσίου βίου ισχυρά, που αντλούν τη «δύναμή» τους από την εκτελεστική εξουσία.

Εσωτερικές αναστολές που ενυπάρχουν στη Δικαιοσύνη είναι μεν κατανοητές, αλλά απολύτως αδικαιολόγητες, εν όψει της συνταγματικής πρόβλεψης και οχύρωσης της ανεξαρτησίας των δικαστικών λειτουργών. Αν δυνάμεθα να αναμένουμε από τον έντιμο δικαστικό ή εισαγγελικό λειτουργό την αποφυγή της απαγγελίας εννόμων συνεπειών κατάφωρα αδίκων και ως τοιούτων ασυμβιβάστων προς την ιδίαν αυτού συνείδηση, είναι ωστόσο πολύ να αξιώνουμε και τον ηρωισμό μιας ευθείας και ενεργού αντίστασης. Αυτή αποτελεί συνάρτηση της εσωτερικής παρόρμησης, δύναμης, ελευθερίας και γενναιότητας ενός εκάστου, αλλά «ου πάντες χωρούσι τον λόγον τούτον» της ελευθερίας. Γιατί θέλει αρετή και τόλμη.

Ο σπουδαίος διανοητής Κων/νος Ι. Δεσποτόπουλος, αφού αναπτύσσει διεξοδικά (Νομικό Βήμα, Τόμος 23 σελ. 577 επ.) τι δεν είναι κράτος δικαίου, με στέρεα και αφοπλιστικά πειστική επιχειρηματολογία, καταλήγει σε ένα γλαφυρό και ταυτόχρονα κατευθυντήριο, για τους λειτουργούς της Δικαιοσύνης, συμπέρασμα. Γράφει: «πολύτιμο, πολύεδρο, πολυφρόντιδο και πολυκίνδυνο υπάρχει το Κράτος Δικαίου, και μένει πάντοτε καθήκον καθημερινό μάλλον και όχι απόκτημα οριστικό. Ενέχει το αίτημα για τη σύμπτωση θετικότητας και ιδεατότητας, υποκειμενικότητας και υπερβατικότητας, όπως κάθε σοβαρό ανθρώπινο έργο. Κατέχει όμως και προβάλλει θεσμικά σχήματα και ηθικά σήματα μοναδικής χρησιμότητας για την εμπέδωση της κοινωνικής ευταξίας και την υποκίνηση της κοινωνικής προόδου. Υπέχει, εξάλλου, ενέδρες παντοίες και ποικίλες επιβουλές, ώστε είναι ακόμη, παρά τις αμυντήριες δυνάμεις του, πολλαπλά εύθραυστο. Αξίζει να έχει την ιδεολογική μας προσήλωση και την πολιτική μας επαγρύπνηση».

* δικηγόρος, τέως γραμματέας του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης