Διολίσθηση

Αυτές τις μέρες που επανήλθε στο λεξιλόγιο ο ξεχασμένος από τη δεκαετία του ’80 και του ’90 πληθωρισμός, αν και χωρίς την περίφημη Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή του (ΑΤΑ), έρχεται στον νου και η εξίσου περίφημη διολίσθηση. Η δραχμή έχανε αξία είτε μέσω άμεσης υποτίμησης είτε μέσω ενός συστήματος σταδιακών απωλειών. Με το ευρώ όλα αυτά άλλαξαν, η νομισματική και τιμαριθμική αστάθεια έδωσαν τη θέση τους στη σταθερότητα, σταθερότητα στις τιμές και στην αξία του νομίσματος. Δυστυχώς όμως όλα τα άλλα διολισθαίνουν.

Συμπληρώσαμε φέτος 20 χρόνια από τότε που τα κέρματα και τα χαρτονομίσματα σε ευρώ τέθηκαν σε κυκλοφορία. Η νομισματική και τιμαριθμική σταθερότητα υπήρξαν αξιοθαύμαστες, ωστόσο πολύ γρήγορα από την άποψη του ιστορικού χρόνου, ανεπαισθήτως, διολισθήσαμε από την αισιοδοξία στην απαισιοδοξία, από την ευφορία στο συγκρατημένο συναίσθημα, από την ανεμελιά στην ανησυχία. Η ανοχή διολίσθησε σταδιακά σε θεσμοθετημένους αποκλεισμούς, τα ανοιχτά σύνορα σε αυστηρούς ελέγχους, η οικονομική ανάπτυξη σε διαρκή λιτότητα, η μόνιμη εργασία σε μόνιμη επισφάλεια, το κύρος του κράτους στην απαξίωσή του, η λαϊκή κυριαρχία σε απόλυτη αδυναμία παρέμβασης του λαϊκού παράγοντα, η παρεμβατική ισχύς των κομμάτων σε ολοένα και πιο διαχειριστικό ρόλο και μάλιστα σε ολοένα και στενότερα πεδία διαχείρισης. Εντέλει και η ίδια η δημοκρατία, μέσω της ντε φάκτο μεταφοράς εξουσιών σε μη εκλεγμένα κέντρα εξουσίας, διολίσθησε σε κάτι που αποτελεί καρικατούρα του προηγούμενου εαυτού της.

Από μια άποψη, η απώλεια και της ειρήνης δεν είναι παρά φυσικό επακόλουθο μιας τέτοιας πορείας. Σε συνθήκες διαρκούς διολίσθησης, έρχεται και κάποιος πιο κυνικός που προκαλεί απότομη υποτίμηση κάθε αξίας. Και σε βάζει μπροστά σε ένα καθρέφτη, να βλέπεις την εξέλιξή σου: ποιος ήσουν, ποιος είσαι και προς τα πού πηγαίνεις. Είναι λίγο όπως συνέβη και στο παρελθόν: «Αυτοί οι κυβερνώντες, που καμάρωναν για το νεωτερισμό και τον ορθολογισμό τους, τσαλαβουτούσαν από κρίση σε κρίση ώσπου έπεισαν τον εαυτό τους ότι ο πόλεμος ήταν η μόνη απάντηση», έγραφε ο Κρίστοφερ Κλαρκ στους διάσημους «Υπνοβάτες» του, για το πώς η Ευρώπη πήγε στον πόλεμο το 1914. Δεν είναι ίδιες οι συνθήκες, ούτε ο γενικευμένος πόλεμος είναι η πιο σοβαρή πιθανότητα σήμερα. Κι ας τον ζούμε ήδη στην πόρτα μας.

Ωστόσο, όπως και τότε, «υπάρχει μια περίπλοκη και απρόβλεπτη διάταξη δυνάμεων, που περιλαμβάνει αυτοκρατορίες σε παρακμή και ανερχόμενες δυνάμεις».

Ωστόσο, όπως και τότε, οι δυτικές κοινωνίες μοιάζουν ξανά να υπνοβατούν, οι δε κυβερνώντες τους, ίσως «μια μοιραία και ατελέσφορη ομάδα πολιτικών αρχηγών», να αυτονομούνται και να μιλούν μεταξύ τους μια άλλη γλώσσα από αυτή του κόσμου. Αυτού του είδους η διεθνοποίηση δεν είναι καθόλου ιδεαλιστική, είναι ένα είδος διασυνοριακής συγγένειας, όπου τους δεσμούς αίματος τους χωρίζουν τα επί μέρους συμφέροντα, σαν σε οικογενειακή βεντέτα.

Οπως και τότε, που ο Κάιζερ Γουλιέλμος Β΄ ο βασιλιάς Γεώργιος Ε΄ και ο Τσάρος Νικόλαος Β΄, ήταν στενοί συγγενείς. Ξαδέρφια.

* δημοσιογράφος