Η τηλεόραση και το φονικό στην Πάτρα

Για πολλοστή φορά η ελληνική τηλεόραση (δημόσια ή ιδιωτική, δεν έχει σημασία) με αφορμή το φονικό στην Πάτρα οδηγήθηκε στην αυτοκατάργησή της ως μηχανισμού ενημέρωσης στην ελληνική πολιτική κοινωνία. Επισημαίνω μόνον ενδεικτικά τα εξής: εδώ και μέρες το μερίδιο τηλεθέασης όσον αφορά το φονικό της Πάτρας ξεπερνάει τα συνηθισμένα όρια. Το θέμα μου όμως ως πολιτικού φιλοσόφου δεν είναι τα ποσοστά τηλεθέασης, αλλά κατά πόσον μπορούμε ως πολιτική κοινωνία να στηριζόμαστε στην τηλεοπτική κοινωνία προκειμένου να καταλάβουμε τι ακριβώς συμβαίνει στον κόσμο μας.

Με αφορμή το φονικό στην Πάτρα, απέκτησε τελικά οριστικά δομικά χαρακτηριστικά ο τύπος ενημέρωσης που έχει υιοθετήσει η ελληνική τηλεόραση εδώ και δύο δεκαετίες. Τα πρόσφατα κοινωνικά συμβάντα είναι τα εξής (ενδεικτική αναφορά): οι υποθέσεις Λιγνάδη-Φιλιππίδη, το έγκλημα στην Ανδραβίδα και τέλος το φονικό στην Πάτρα. Ολα αυτά τα κοινωνικά συμβάντα (εγκλήματα, φονικά και ποινικές πράξεις εν γένει) όπως και άλλα πολιτικά και οικονομικά συμβάντα παρουσιάζονται στην τηλεοπτική εικόνα ως «δική μας οικεία και προσωπική υπόθεση». Στη λεκτική αυτή έκφραση διατυπώνεται η τηλεοπτική αναπαραγωγή της εγκληματικής κοινωνικής πραγματικότητας.

Οι τηλεοπτικές «ανταποκρίσεις» από το μέτωπο των εγκλημάτων στην κοινωνία μας δεν έχουν τίποτε να κάνουν με αυτό που ονομάζουμε «είδηση» στην πολιτικο-δημοσιογραφική γλώσσα. Τα ενημερωτικά προγράμματα των τηλεοπτικών καναλιών με θέμα τα εγκλήματα στην κοινωνία μας δεν έχουν τίποτα κοινό με την ενημέρωση. Ο στόχος τους είναι να μετατρέψουν τον πολίτη σε τηλεθεατή και κατά συνέπεια να εντάξουν το ίδιο αυτό υποκείμενο στον όχλο και τη μάζα. Δηλαδή τελικά να του αφαιρέσουν και την έσχατη πραγματολογική δυνατότητα να αυτοπροσδιοριστεί ως υποκείμενο που σκέπτεται και αναστοχάζεται.

Συνοψίζω και λέω το εξής: όσοι πολίτες επιμένουν να βλέπουν τηλεόραση στην εποχή μας θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η τηλεοπτική ενημέρωση είναι τελικά ένας ιδιαίτερος τύπος πληροφόρησης, ο οποίος δεν ανήκει στις δύο κλασικές σχολές της ενημέρωσης ή της ψυχαγωγίας. Η τηλεόραση είναι ένα μείγμα αναπαράστασης ανάμεσα στο γεγονός που δεν έχει ακόμη συντελεστεί και στην ερμηνεία του η οποία είναι μια προσχολική υπόθεση. Αυτήν τη θέση μου θα τη δούμε να επιβεβαιώνεται με τον καιρό, όταν και αυτό το φονικό στην Πάτρα φτάσει στα δικαστήρια.

*Πολιτικός φιλόσοφος