Οι Ουκρανές δεν έχουν τίποτα να γιορτάσουν

Η Πολίνα Σούλγκα δεν ξέρει τι την περιμένει στην Ουγγαρία όπου κατάφερε να φτάσει με την τρίχρονη κόρη της, την οποία προσπάθησε να προστατέψει από την τρομακτική πραγματικότητα λέγοντάς της σε όλο τον δρόμο πως πάνε διακοπές: «Είμαι υπεύθυνη για ένα παιδί και αυτό μου έδωσε τη δύναμη να κάνω αυτό το βήμα».

Για τον ίδιο δρόμο της προσφυγιάς κίνησε και η συνταξιούχα Νατάλια Λεβσίνκα, από το Ντονέτσκ της ανατολικής Ουκρανίας, που νιώθει πως «είναι σαν να ζούμε έναν εφιάλτη και θα είχα παραιτηθεί από την προσπάθεια αν δεν ήταν η κόρη μου». Οπως ακριβώς και η Ελένα Σαπόβαλ, που έφτασε από την Οδησσό σε στρατόπεδο προσφύγων στη Μολδαβία με τα δυο της παιδιά, 4 και 8 ετών, και δεν μπορεί να τους κρύψει την αγωνία της, αλλά ξέρει πως «τώρα πρέπει να είμαι δυνατή γι’ αυτά».

Oι Ουκρανές πρόσφυγες σε κάθε γωνιά της Ευρώπης, που μίλησαν σε ρεπορτάζ του Associated Press, δεν είχαν πολλούς λόγους να γιορτάσουν την προχθεσινή Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. Ο πόλεμος, ο θάνατος και η έξοδος, όσο κουράγιο κι αν επιδεικνύεις, δεν ταιριάζουν σε γιορτασμούς. Και παρά τα τριαντάφυλλα που σε κάποια κέντρα υποδοχής τούς πρόσφεραν, ίσως να μην άκουσαν ποτέ (ή και να μη νοιάζονται πια να ακούσουν) για τις τιμές που τους απότισαν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, αφιερώνοντας τη φετινή 8η του Μάρτη στις γυναίκες της Ουκρανίας.

«Η καρδιά μου είναι με όλες τις Ουκρανές που συνεχίζουν να υπερασπίζονται την ελευθερία: μαχόμενες στο μέτωπο και προστατεύοντας τους αγαπημένους τους» τόνισε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, ενώ η πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα δήλωσε πως «οι γενναίες και δυνατές γυναίκες της Ουκρανίας είναι έμπνευση για όλους μας. Είναι απόδειξη δύναμης και γενναιότητας».

O ύπατος εκπρόσωπος της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Ζοζέπ Μπορέλ, από την πλευρά του υπογράμμισε πως «αυτή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας θέλω να αποτίσω φόρο τιμής στις γενναίες Ουκρανές που υφίστανται την επίθεση του (Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ) Πούτιν», ενώ αναφέρθηκε επίσης στις «γυναίκες που αψηφούν το Κρεμλίνο στη Ρωσία… Σε αυτές που διαδηλώνουν κατά του πολέμου θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή τους».

Η συγγραφέας και ποιήτρια Οκσάνα Ζαμπούσκο, που εγκατέλειψε πριν από δύο εβδομάδες την Ουκρανία, ήταν η επίσημη προσκεκλημένη στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, όπου σημείωσε: «Δεν έχω παρά θαυμασμό για τις συμπατριώτισσές μου που αγωνίζονται πλάι στους άντρες, φροντίζουν για τη διανομή εφοδίων στις πολιορκημένες πόλεις μας και γεννούν μέσα σε καταφύγια με οδηγίες γιατρών εξ αποστάσεως. Το πρόβλημα είναι ότι οι βόμβες του Πούτιν δεν θα σταματήσουν μόνο με τη δύναμη του πνεύματός μας».

Η Οκσάνα Ζαμπούσκο τόνισε πως «σε κάθε πόλεμο η γυναίκα είναι ο πιο ευάλωτος στόχος, γιατί εκείνη μένει πίσω να φροντίσει το παιδί, τον ηλικιωμένο, όποιον έχει ανάγκη. Αυτή ακριβώς τη ζωντανή ασπίδα προσπαθεί τώρα να εξουδετερώσει ο Πούτιν, για να κάμψει την ηρωική αντίσταση της Ουκρανίας». Και υιοθέτησε το αίτημα του Κιέβου προς τη Δύση να κλείσει ο ουκρανικός εναέριος χώρος για τα ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη: «Οι γυναίκες αγωνίζονται και θα είναι παρούσες, για να απελευθερώσουν την Ευρώπη από αυτό το φάσμα του νέου αυταρχισμού. Σας παρακαλώ, μη φοβηθείτε να προστατεύσετε τους ουρανούς πάνω από τα κεφάλια τους».

Πού είναι η φωνή τους;

Σημειώνοντας πόσο ευάλωτες γίνονται οι γυναίκες πρόσφυγες, η οργάνωση Γυναίκες των Ηνωμένων Εθνών ζήτησε ειδικούς μηχανισμούς στήριξης και προστασίας για αυτές, οι οποίες αποτελούν την πλειονότητα των περισσότερων από 2 εκατ. προσφύγων που ώς χθες είχαν διαφύγει από την Ουκρανία. Και απαίτησε να συμμετέχουν οι γυναίκες σε όλα τα επίπεδα των συζητήσεων και διαπραγματεύσεων τόσο για την ανθρωπιστική απάντηση στην κρίση όσο και για τη διπλωματική επίλυσή της.

Και ο Ζοζέπ Μπορέλ αναγνώρισε επίσης πως «οι γυναίκες μπορεί να είναι ισχυροί παράγοντες αλλαγής και ειρήνης»: αλλά από τον ίδιο ώς τον Πούτιν και τον Ζελένσκι ή τον Μπάιντεν και τον Μακρόν οι κάθε είδους συνομιλητές σε αυτή την κρίση έχουν αποκλειστικά ονόματα αντρών.

Ενας συστηματικός αποκλεισμός των γυναικών σε αυτές τις σφαίρες, που φέρνει ξανά στην επικαιρότητα, γράφει η «Deutsche Welle», το θέμα της «φεμινιστικής εξωτερικής πολιτικής». Ενός όρου και ιδίως μιας πρότασης που ώς πριν από μερικά χρόνια την υποτιμούσαν ή και τη χλεύαζαν ως «αφελές αφήγημα», αλλά που σήμερα συνιστά τμήμα των επίσημων πολιτικών σε χώρες όπως π.χ. η Γερμανία, όπου το υπουργείο Εξωτερικών, υπό την Αναλένα Μπέρμποκ, έχει θεσπίσει σχετικό τμήμα υπό τον Τομπίας Λίντερ, επίσης των Πράσινων, ώστε οι αποφάσεις να παίρνουν υπόψη τις φωνές των γυναικών.

«Ο όρος αυτός δεν είναι καινούργιος. Πάει πίσω, τουλάχιστον στο 1915 όταν 1.200 γυναίκες συγκεντρώθηκαν στη Χάγη και όχι μόνο απαίτησαν το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά ενέκριναν 20 σχετικές αποφάσεις» εξηγούσε στην DW η Κριστίνα Λουντς, ιδρύτρια του Κέντρου Φεμινιστικής Εξωτερικής Πολιτικής (CFFP) και συγγραφέας του δοκιμίου «Το μέλλον της εξωτερικής πολιτικής είναι φεμινιστικό».

Υπό αυτό το πρίσμα ίσως το καλύτερο σύμβολο της φετινής 8ης του Μάρτη να είναι οι γυναίκες της Ουκρανίας και της Ρωσίας που μάχονται για να σταματήσει αυτός ο πόλεμος, όπως έλεγε από κέντρο υποδοχής προσφύγων στη Ρουμανία η 19χρονη Αναστασία Κιβιρικασβίλι: «Το καλύτερο δώρο για όλες τις γυναίκες είναι το τέλος του πολέμου». Αυτές οι γυναίκες που, όπως έλεγε η Σάρα Ρούντικ στο βιβλίο της «Μητρική σκέψη: προς μια πολιτική της ειρήνης», δεν ηγούνται στη μάχη για ειρήνη από έναν υποταγμένο πασιφισμό, αλλά από έναν μαχητικό, κριτικό, συνειδητό αντιμιλιταρισμό.