Η ώρα της κρίσης για την Ουκρανία

Στην κρισιμότερη φάση της περνά η ρωσο-ουκρανική σύρραξη, καθώς το Σαββατοκύριακο που διανύουμε θα ξεκαθαρίσει σε μεγάλο βαθμό η πυκνή ομίχλη του πολέμου που εξακολουθεί να καλύπτει τα περισσότερα μέτωπα, έναν μήνα μετά την έναρξη της εισβολής. Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά:

1) Για πρώτη φορά από την αρχή του πολέμου, οι ουκρανικές δυνάμεις (ανάμεσά τους και αρκετοί πάνοπλοι ξένοι εθελοντές και/ή μισθοφόροι, όπως φαίνεται στα βίντεο που ανεβάζουν οι ίδιοι στα σόσιαλ μίντια) επιχείρησαν τα τελευταία 24ωρα δυο σημαντικές τοπικές αντεπιθέσεις για να σπάσουν τον κλοιό γύρω από το Κίεβο, την πρώτη στα δυτικά και βορειοδυτικά προάστια του Κιέβου (Ιρπίν και Μπούτσα) και στο Μακαρίφ, στα ανατολικά, και τη δεύτερη στον νότο, και συγκεκριμένα δυτικά του Μικολάιφ ή Νικολάγεφ. Σύμφωνα με τους Ουκρανούς, επιχειρήθηκε την Πέμπτη από επίλεκτες δυνάμεις τους και η ανακατάληψη του αεροδρομίου της Χοστομέλ, μόλις δέκα χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα, που κατέχεται από τους Ρώσους από τα πρώτα 24ωρα της επίθεσης, χωρίς ωστόσο να προκύπτει ώς τώρα κάτι τέτοιο.

Δεν είναι γνωστή η έκβαση αυτών των περιορισμένων σχετικά μαχών, ούτε μπορεί κανείς να πει αν είναι σε θέση να αλλάξουν ουσιαστικά την πορεία των επιχειρήσεων, όπως θα συμβεί για παράδειγμα σε περίπτωση περικύκλωσης ρωσικών μονάδων. Πάντως και τα δύο αυτά μέτωπα, του Κιέβου και του Μικολάιφ είναι μέχρι στιγμής πρωτεύοντα για τους Ρώσους επιτελείς, που σαφέστατα δεν διαθέτουν αρκετές δυνάμεις, αλλά ούτε και την πολιτική εντολή για μετωπική επίθεση και κατάληψη του Κιέβου και των άλλων μεγαλουπόλεων της Ουκρανίας, περιλαμβανομένης και της Οδησσού. Μάλιστα, στο νότιο μέτωπο οι ρωσικές φάλαγγες έχουν παρακάμψει εδώ και εβδομάδες το Μικολάιφ και προωθούνται προς βορρά, με στόχο το Κρίιβι Ριβ (ιδιαίτερη πατρίδα του Ζελένσκι) και το Ντνίπρο, την πόλη-κλειδί στον ομώνυμο ποταμό όπου φαίνεται να «συγκλίνουν» στρατηγικά οι τρεις ιδεατοί ρωσικοί άξονες προέλασης.

Στις ουκρανικές επιτυχίες των τελευταίων ωρών πρέπει αναμφισβήτητα να προστεθεί και η βύθιση με βαλλιστικό πύραυλο Toshka-1 ενός μεγάλου ρωσικού αποβατικού σκάφους φορτωμένου με εφόδια μέσα στο λιμάνι της Μπερντιάνσκ, στην Αζοφική. Ο πύραυλος φέρεται να καταρρίφθηκε από τη ρωσική αεράμυνα, αλλά πυρακτωμένα θραύσματα του έβαλαν φωτιά σε πυρομαχικά, προκαλώντας αλυσιδωτές εκρήξεις.

2) Στο νοτιοανατολικό μέτωπο, στη μάχη μέχρις εσχάτων για τη μαρτυρική και μισοϊσοπεδωμένη Μαριούπολη, οι ρωσικές δυνάμεις –που αποτελούνται από χιλιάδες ρωσόφωνους πολιτοφύλακες του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ, πολλοί από τους οποίους έχουν προσωπικές «βεντέτες» με τους εναπομείναντες Ουκρανούς υπερασπιστές της κατεξοχήν ρωσόφωνης (και ελληνόφωνης) αυτής πόλης από τον πόλεμο του 2014-17, αλλά και επίλεκτες μονάδες του ρωσικού στρατού που περιλαμβάνουν και μια ομάδα εκατοντάδων Τσετσένων μαχητών του Ραμζάν Καντίροφ– ολοκληρώνουν κυριολεκτικά «σπίτι-σπίτι» την κατάληψη, έχοντας εξουδετερώσει το μεγαλύτερο μέρος του (συν)τάγματος Αζόφ, οι άνδρες του οποίου έχουν περιοριστεί σε μια μικρή ζώνη μερικών χιλιομέτρων στο κέντρο και τις δυτικές συνοικίες, όπου όμως παραμένουν παγιδευμένοι μαζί τους και αρκετές χιλιάδες άμαχοι.

Μαριούπολη ώρα μηδέν

Οι συγκρούσεις είναι ιδιαίτερα άγριες και οι βομβαρδισμοί από αέρα, ξηρά και θάλασσα είναι συνεχείς, ενώ βίντεο από την πόλη δείχνουν ρωσικές σημαίες να έχουν υψωθεί στο δημαρχείο και άλλα εμβληματικά κτίρια του κέντρου. Τα ξημερώματα της Πέμπτης εξέπνευσε χωρίς αποτέλεσμα και το τελευταίο τελεσίγραφο των Ρώσων για «αβλαβή έξοδο» των υπερασπιστών, οπότε όσοι μαχητές έχουν απομείνει στο περικυκλωμένο «καζάνι» του κέντρου είναι θεωρητικά καταδικασμένοι. Κάθε πρόβλεψη για τη διάρκεια μιας τέτοιου τύπου απελπισμένης μάχης είναι παρακινδυνευμένη, αλλά όλα δείχνουν ότι η κατάληψη της Μαριούπολης θα ολοκληρωθεί στις αρχές της επόμενης εβδομάδας – γεγονός που, πέρα από την τεράστια ψυχολογική σημασία και για τα δύο στρατόπεδα, θα ολοκληρώσει τη δημιουργία του περίφημου χερσαίου διαδρόμου από τη ρωσική πόλη Ροστόφ ώς την Κριμαία, έναν από τους κύριους στρατηγικούς στόχους της σύρραξης, ενώ παράλληλα θα απελευθερώσει δυνάμεις για άλλα μέτωπα, είτε προς βορρά (Ζαπορίζια) είτε προς δυσμάς (Μικολάιφ ή Νικολάγεφ για τους Ρώσους και Οδησσός).

3) Στο ανατολικό μέτωπο, μακράν το σημαντικότερο του πολέμου από πλευράς οργανωμένης αναμέτρησης τακτικών στρατών, οι Ρώσοι συνεχίζουν αργά αλλά σταθερά την περικύκλωση του «καζανιού» γύρω από τις ισχυρές μηχανοκίνητες δυνάμεις –κυριολεκτικά η αφρόκρεμα του ουκρανικού στρατού– που ελλείψει εφοδίων παραμένουν οχυρωμένες στα άτυπα σύνορα μεταξύ Ουκρανίας και των εξεγερμένων επαρχιών του Ντονμπάς, και ιδιαίτερα σε πόλεις και χωριά κατά μήκος του ποταμού Ντονέτσκ. Το Ιζιούμ, μια πόλη-κλειδί για τη συγκεκριμένη «μάχη του Ντονέτσκ», φέρεται να έπεσε οριστικά σε ρωσικά χέρια, αλλά σκληρές μάχες χαρακωμάτων και πυροβολικού, που θυμίζουν περισσότερο… Βερντέν και Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο παρά σύγχρονο πεδίο μάχης, συνεχίζονται σε όλο το μέτωπο και ιδιαίτερα στη Μαργίνκα, την Αβντίβκα, την Ποπασνάγια και το Σεβεροντονέτσκ.

Αρκετοί ανεξάρτητοι στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν εδώ και εβδομάδες την εξαιρετικά δυσχερή θέση του ουκρανικού στρατού και συνιστούν την αναδίπλωσή του (διάβαζε: συντεταγμένη υποχώρηση) προς το Ντνίπρο και την Πολτάβα, τον τόπο της θρυλικής μάχης ανάμεσα στους Σουηδούς εισβολείς και τους Ρώσους που έκρινε τη μοίρα (και τη γλώσσα…) των λαών της περιοχής πριν από τρεις αιώνες. Ομως κάτι τέτοιο θα σήμαινε την εγκατάλειψη του υπόλοιπου Ντονμπάς –της βιομηχανικής και μεταλλευτικής «καρδιάς» της Ουκρανίας– σε ρωσικά χέρια, μια απόφαση που προφανώς κανείς στο Κίεβο δεν είναι διατεθειμένος να λάβει.

Να προσθέσουμε εδώ ότι για προφανείς πολιτικούς λόγους οι Ρώσοι επιτελείς δεν έχουν προχωρήσει ώς τώρα σε μαζικούς βομβαρδισμούς (carpet bombing) των αντιπάλων τους, καθώς αυτό που επιθυμούν είναι μια συνθηκολόγηση των Ουκρανών στο συγκεκριμένο μέτωπο, που κατά την άποψή τους θα σήμαινε και την ντε φάκτο «αποστρατιωτικοποιηση» και ήττα της χώρας, τουλάχιστον όσον αφορά τη λεγόμενη αριστερή (ανατολική) όχθη του Δνείπερου. Το βέβαιο είναι πως, όπως συνάγεται από τα παραπάνω στοιχεία, οι επιχειρησιακές εξελίξεις των επόμενων 24ώρων θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό και την τελική έκβαση της σύρραξης – αν και μια ματιά στον χάρτη δείχνει πως εκτός συγκλονιστικού απροόπτου η διαίρεση της Ουκρανίας σε Ανατολική και Δυτική κατά μήκος του Δνείπερου μοιάζει όλο και πιο πιθανή, ιδίως αν δεν επιτευχθεί σύντομα κάποια συνολική ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ των εμπολέμων.