Το κέρμα του πολέμου

Πόλεμος: ημίθεοι ήρωες και γενναίοι επαναστάτες, ατρόμητοι στρατηλάτες κι οραματιστές ηγέτες, μεγάλες ιδέες κι αλύτρωτες πατρίδες, δοξασμένα όπλα και τιμημένες σημαίες, επιδέξιοι διπλωμάτες κι αταλάντευτοι πολιτικοί, γραμμές πάνω σε χάρτες και διθυραμβικές ανταποκρίσεις εφημερίδων, ιστορικά κειμήλια και συλλογική μνήμη, εθνικά αφηγήματα και προαιώνιοι εχθροί, προγονικά χώματα κι ανίεροι καταχτητές, τίτλοι ιδιοκτησίας και θεόσταλτα δικαιώματα επί εδαφικών εκτάσεων, δίκαιοι αγώνες και αναμενόμενες αντεκδικήσεις, ανεξόφλητα γραμμάτια και παρελθόντα χρωστούμενα, ζωτικός χώρος και ζώνες επιρροής, πολεμοχαρή εμβατήρια κι απονομές μεταλλείων ανδρείας.

Πόλεμος: ξεριζωμός κι ορφάνια, σπαταλημένα νιάτα και πρόωρα γηρατειά, κομμένα ανθρώπινα μέλη κι ακρωτηριασμένες ψυχές, βομβαρδισμένες πολιτείες κι ερειπωμένα χωριά, σφαγές και γενοκτονίες, χαμένες γενιές και στρατιές κολασμένων, ελεύθεροι σκοπευτές και αδέσποτες σφαίρες, εκτελεσμένα όνειρα κι ανάπηρες ζωές, ομαδικοί τάφοι και προσωπικές τραγωδίες, θρήνος και συμφορά, απάνθρωπη θεομηνία κι ανθρώπινος παραλογισμός, καμένα σπίτια και κλεισμένα σπιτικά, φωτογραφίες αυτών που δεν γύρισαν κι ανιστορήσεις για όσα δεν θα ‘ρθουν ποτέ, παράνοια και τρέλα, πόνος κι οδύνη, κρεατομηχανή και ανθρωποθυσία, καταστροφή και θάνατος.

Στις περισσότερες χώρες της υφηλίου, ο πόλεμος στον δημόσιο λόγο, στη σχολική εκπαίδευση και στα ιστορικά αφηγήματα είναι συνυφασμένος με τα χαρακτηριστικά της πρώτης παραγράφου: ο υπήκοος/πολίτης πρέπει να εξοικειωθεί με τον πόλεμο, να υπάρξουν θετικές εγγραφές στο ασυνείδητό του, ώστε όταν έρθει η ώρα να πάει να σκοτώσει ή να σκοτωθεί να το δεχτεί αγόγγυστα ως κάτι θεμιτό και φυσιολογικό. Τα όσα απαριθμούνται στη δεύτερη παράγραφο, συνήθως τα διαπιστώνει κανείς στην πράξη, όταν πια είναι πολύ αργά.

Πόσες συρράξεις θα είχαν αποτραπεί αλήθεια –ή, έστω, θα είχαν αυξημένες πιθανότητες να αποσοβηθούν– αν στον δημόσιο λόγο, στη σχολική εκπαίδευση και στα ιστορικά αφηγήματα των κρατών ο πόλεμος παρουσιαζόταν με όλη την ωμότητά του; Αν από μικρά παιδιά δεν γαλουχούμασταν μονάχα με την κάλπικη, ένδοξη όψη του, αλλά και με τη σκληρή αλήθεια της άλλης μεριάς του νομίσματός του; Γιατί θα πρέπει το κέρμα του πολέμου, όταν το στρίβουν οι κήρυκες των εθνών κι οι δάσκαλοι των λαών, να έχει πάντοτε στραμμένες προς τα πάνω τις κορόνες της πρώτης παραγράφου κι όχι τα αιματοβαμμένα γράμματα της δεύτερης;

Ισως να έρθει στο μέλλον η στιγμή που ο ανθρώπινος πολιτισμός να αντιμετωπίζει καθολικά τον πόλεμο ως εξοβελιστέα πρακτική ενός βάρβαρου παρελθόντος. Να τον απορρίψουμε με την ίδια αποστροφή με την οποία σήμερα περιγράφουμε τις κανιβαλιστικές συνήθειες κάποιων μακρινών μας προγόνων.

Προς το παρόν πάντως –και πέραν των όσων αυτάρεσκα πιστεύουμε για τους εαυτούς μας– εξακολουθούμε να εξοικειωνόμαστε από μικροί με τον κανιβαλισμό του πολέμου, ενίοτε χωρίς να το παίρνουμε καν χαμπάρι.