Τι είδαμε, τι συμβαίνει, τι περιμένουμε

Ξεκίνησε την προηγούμενη Πέμπτη με το ντοκιμαντέρ «Πώς να επιβιώσετε σε μία πανδημία» του Ντέιβιντ Φρανς. Το Ολύμπιον δεν ήταν απολύτως γεμάτο και η ταινία άρεσε και δεν άρεσε. Το θέμα είναι ότι το 24ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ξεκίνησε και πως οι θεατές (είτε διαδικτυακά είτε με φυσική παρουσία) μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε 233 ταινίες, ελληνικές και ξένες. Το απίστευτο με το φεστιβάλ (ειδικά του ντοκιμαντέρ, καθώς είναι πιο «δεμένο» θεματικά) είναι πως, παρά το πλήθος των ταινιών, δεν χάνεσαι και δύσκολα θα πέσεις και σε πολύ κακή ταινία.

Το κλίμα

Εως τώρα είναι ίσως το πρώτο φεστιβάλ στο οποίο ο κόσμος είναι λιγότερος απ’ ό,τι έχουμε συνηθίσει. «Η βενζίνη και το κρύο», μας λέει ο Χρήστος από το μπαρ «Eden» στην Κομνηνών, όπου συχνάζουν οι φεστιβαλόφιλοι τα βράδια. Και έχει δίκιο: μια Θεσσαλονίκη με ήλιο μεν, αλλά τσουχτερό κρύο, με αίθουσες όχι γεμάτες και ελάχιστο (συγκριτικά πάντα με άλλες φορές) κόσμο να περπατάει ακόμα και στους δρόμους. Η αλήθεια είναι πως τόσο η ακρίβεια στα καθημερινά αγαθά και την ενέργεια, η πανδημία, αλλά και ο πόλεμος που μαίνεται φαίνεται πως έχουν επηρεάσει και το κοινό του φεστιβάλ αλλά και τους σκηνοθέτες.

Είδαμε – προτείνουμε – περιμένουμε

Η εξαιρετικά ιδιαίτερη κινηματογραφίστρια Βίρπι Σουουτάρι από τη Φινλανδία, στην οποία γίνεται αφιέρωμα, δεν κατόρθωσε τελικά να έρθει, καθώς βρέθηκε θετική στον κορονοϊό. Ευχόμαστε πραγματικά τα καλύτερα, καθώς λατρέψαμε το έργο της, που μπορεί ο καθένας να δει και online (το «Αουφ βίντερζεν Φινλανδία» που πραγματεύεται με σχεδόν φωτογραφικό τρόπο την άγνωστη ιστορία γυναικών της χώρας της που αναγκάστηκαν να φύγουν το 1944, μα τελικά η επιστροφή τους ήταν ακόμη πιο τραυματική, τους «Επιχειρηματίες» μια ταινία που αντιπαραβάλλει δύο διαφορετικές θεάσεις του επιχειρηματικού κόσμου μέσα σε μια νεοφιλελεύθερη κοινωνία κ.ά.).

Η Λάιλα Πακάλνινα, ευτυχώς, ήρθε. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη εν ζωή Λετονή κινηματογραφίστρια, για το έργο της οποίας το φεστιβάλ (ως επιλογή του σπουδαίου Δημήτρη Κερκινού και αυτό) έχει επίσης αφιέρωμα.

Η ίδια σπούδασε στη Σχολή Κινηματογράφου VGIK της Μόσχας το 1991. Τη συναντήσαμε μαζί με τον Δημήτρη Κουτσιαμπασάκο, που έχει σπουδάσει κι αυτός στο VGIK και της απευθύνθηκε στα ρωσικά. Αμέσως η ίδια συγκινήθηκε εμφανώς – ένα ακόμη σημάδι για το πόσο αυτός ο πόλεμος έχει επηρεάσει όλους μας, σε βαθμό τελικά πολύ πιο βαθύ και περίπλοκο από το αρχικό (αν και σημαντικότατο) στάδιο τού να καταδικάζουμε την εισβολή.

Το κλίμα αναμένεται να φορτιστεί πολύ περισσότερο και ως προς τον προβληματισμό, αλλά και τη συγκίνηση, καθώς προχθές μόλις, μάθαμε πως το φεστιβάλ κατόρθωσε το ακατόρθωτο: Ο Μιχαήλ (Μίσα) Ιλιένκο, από τους μεγαλύτερους Ουκρανούς κινηματογραφιστές, ο οποίος ήταν στο Κίεβο, φυγαδεύτηκε στην κυριολεξία και θα έρθει στο φεστιβάλ ώστε να παραβρεθεί στην έκτακτη προβολή της ποιητικής ταινίας του «Toloka» (2020), την Πέμπτη το πρωί (12.00 – στην αίθουσα «Τζον Κασσαβέτης») με ελεύθερη είσοδο. Στην προβολή θα παρευρεθεί και ο σκηνοθέτης Φώτος Λαμπρινός, επιστήθιος φίλος και συμφοιτητής του Μιχαήλ Ιλιένκο στο Κινηματογραφικό Ινστιτούτο της Μόσχας κατά τη δεκαετία του ’60.

Μάλιστα, η τελευταία ταινία του Φ. Λαμπρινού «Η Μεγάλη Ουτοπία» θα προβληθεί εκτάκτως και δωρεάν για το κοινό (Παρασκευή, στις 12.00, «Κασσαβέτης»). Η ταινία επικεντρώνεται στην περίοδο 1917-1934 της σοβιετικής ιστορίας, φέρνοντας στο φως άγνωστες πτυχές της μεγαλύτερης ουτοπίας που γνώρισε η ανθρωπότητα τον 20ό αιώνα (μόνο από αρχειακό υλικό, το οποίο ο Φώτος ερευνούσε και έψαχνε για μία δεκαετία!).

Για την ιστορία της Θεσσαλονίκης σε σχέση με την εβραϊκή κοινότητα της πόλης «μίλησαν» οι Σύλλας Τζουμέρκας και Χρήστος Πασσαλής στην ταινία τους «Η πόλη και η πόλη», ενώ τα εισιτήρια ήταν μέρες πριν εξαντλημένα (η προβολή έγινε προχθές στο Ολύμπιον).

Η Ολλανδέζα Αλιόνα φαν ντερ Χορστ μάς κέρδισε απολύτως με το ντοκιμαντέρ «Στρέψε το σώμα σου στον ήλιο» για την ιστορία ενός Σοβιετικού Τατάρου αιχμάλωτου πολέμου – για μας, από τις καλύτερες ταινίες του Διεθνούς Διαγωνιστικού, όπως και το «Νέλι και Ναντίν» του Μάγκνους Γκέρτεν, για δύο γυναίκες που ερωτεύτηκαν σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης. Το «Σπίτι από θραύσματα» (2022) του Σάιμον Βίλμοντ για μία ομάδα κοινωνικών λειτουργών στην Ουκρανία είναι επίσης εξαιρετικό, σε αντίθεση με το «Μίλαν Κούντερα. Από το Αστείο στην Ασημαντότητα» για τον γνωστό συγγραφέα, που ενώ είχε ενδιαφέρον θέμα, ήταν ένα κακό ντοκιμαντέρ.

Επιστρέφοντας στους ήρωες της καθημερινότητας, οι Σβέτλα Τσοτσόρκοβα και Σβέτοσλαβ Οφτσάροφ από τη Βουλγαρία εστιάζουν τον φακό τους στον Γκέοργκι, έναν «homo-balcanicus» όπως ευφυέστατα μάς τον χαρακτήρισαν, στο υπέροχο ντοκιμαντέρ «Ηρωας του καιρού μας».

Εκπληξη στάθηκε το μόλις 10λεπτο ντοκιμαντέρ «Πάρε με εκεί όπου υπάρχει ζωή: γράμμα στον πατέρα μου» της ελληνόφωνης Ισπανίδας εικαστικού Κάρμεν λα Γριέγα, που αναφέρεται στη σχέση καλλιτεχνίας και αλτσχάιμερ, με αφορμή την ασθένεια του πατέρα της, ενώ περιμένουμε πώς και πώς την «Αρπαγή» του Αλεξάντρ Φιλίπ και φυσικά όλες τις κλασικές ελληνικές ταινίες του προγράμματος «Χώρα σε βλέπω» (με ταινίες των Κ. Σφήκα, Α. Δημητρίου, Ε. Στεφανή, Ρ. Μανθούλη κ.ά.).

Το φεστιβάλ θα ολοκληρωθεί την Κυριακή 20 Μαρτίου, με καλές και λιγότερο καλές ταινίες, συζητήσεις, συγκινήσεις, εικόνες, σκηνές και ήχους. Ο,τι κι αν γίνει (ή δεν γίνει), το μόνο σίγουρο είναι πως το φεστιβάλ δεν θα είναι ποτέ πια το ίδιο. Γιατί ποτέ πια δεν θα πέσουμε πάνω στον Δημήτρη Χαρίτο, ενώ τρέχει από ταινία σε ταινία, αναζητώντας μία έστω κουβέντα του να μάς εμπνεύσει.

Ο Δημήτρης Χαρίτος («έφυγε» 7/01/2022) λείπει και μάς λείπει. Και θα λείπει για πάντα από το φεστιβάλ. Γιατί πάνω και πέρα απ’ όλα (εκπλήξεις, παραλείψεις, πολιτικά παιχνίδια, κοινωνική προσφορά) το φεστιβάλ είναι αυτό: οι άνθρωποί του. Οι ζωντανοί και οι νεκροί του.