«Δεν υπάρχει θύτης – θύμα: μόνο θύματα!»

Αψυχολόγητο το μένος εκείνου που αφαίρεσε τη ζωή του φίλου μας, για τους γονείς μας του παιδιού τους; Αυτή, δικαιωματικά, είναι η θέση του Αλκη στις καρδιές μας. Μήπως η θεώρηση του «αψυχολόγητου», εύλογη διατύπωση της μέσης αντίληψης, ηχεί… αθώα με κριτήριο τη βαναυσότητα της συνταρακτικής-τραγικής εικόνας;

Ναι, μα το πρόβλημα δεν είναι –μόνο– αυτό. Αν εντοπίσουμε το «γιατί», τότε μπορεί, οφείλει και να θέλει, η κοινωνία μας να παρέμβει – παρέμβαση ισότιμη αποτροπής. Ζητήσαμε από τον ψυχολόγο-σύμβουλο ψυχικής υγείας Στέφανο Σιδηρόπουλο λέξεις καίριες. Ανταποκρίθηκε:

«Οταν παιδιά δεν βρουν αποδοχή, κατανόηση σε κοινωνικό, οικογενειακό επίπεδο, τότε θα την αναζητήσουν αλλού. Σε μια άλλη “κοινωνία” που τα ίδια θα έχουν δημιουργήσει, σε άλλο σύστημα αξιών, ακόμη κι αν δεν πρόκειται για αξίες αλλά για αυτοσχέδιες πραγματικότητες που τους οδηγούν στην αυθυποβολή πως ζουν ως σημαντικά μέλη, έστω μικρών κοινωνιών, ομάδων. Η ηρωοποίηση σκηνικών βίας, χουλιγκανισμού στο παρελθόν στα μέσα ενημέρωσης, τώρα πλέον και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι κίνητρό τους. Η απόκτηση ρόλου μέσα από την ενδο-ομαδική ταυτότητα του οπαδού χαίρει φήμης και σεβασμού ως “ο πιο σκληρός ταραξίας”, με ένα υποσύστημα, κριτήριό του η επιθετικότητα. Αναπόφευκτα είναι καταδικαστέο, αλλά οφείλουμε να δούμε, με σεβασμό, τις αιτίες της ίδιας προσωπικής πορείας».

● Ενώπιόν σας ο θύτης…

Θερμά συλλυπητήρια στους γονείς του Αλκη. Εύχομαι να βρουν νομική δικαίωση, ψυχολογική και νομική υποστήριξη από την πολιτεία. Δεκάδες χρόνια τώρα οι κυβερνήσεις σφυρίζουν αδιάφορα για την καταπολέμηση της βίας που σχετίζεται με το ποδόσφαιρο. Τα μέσα ενημέρωσης δίνουν έμφαση μόνο όταν υπάρχει νεκρός, αγνοούνται μικρότερης έκτασης επεισόδια, λες και είναι κάτι φυσιολογικό. Ως ψυχολόγος κατανοώ πως η κοινωνία μας έχει κανονικοποιήσει, αποδεχθεί –εννοώ τη λέξη– τη σκληρή, φονική όπως τώρα πραγματικότητα. Ενδιαφέρονται, κυβερνήσεις και αρχές, μονάχα να μη συμβαίνουν βίαια γεγονότα εντός γηπέδων, αυτή η στάση έχει μεταφέρει τη βία, με αφορμή-πρόσχημα το ποδόσφαιρο, στις γειτονιές. Ετσι αυτοπροστατεύονται και οι ομάδες από τις ποινές της έδρας τους.

Ως ψυχολόγος, θα κάνω λάθος αν δω τον ταραξία ως θύτη. Αν τον δω έτσι, ψυχοθεραπευτικά έχω χάσει κάθε έννοια βοήθειας που μπορώ να του δώσω. Για την ψυχολογία δεν υπάρχουν ταμπέλες στιγματισμού, ούτε θύτες και θύματα, παρά μόνο «θύματα» στα επεισόδια. Πρέπει να τους ακούμε, να τους κατανοούμε, να τους δίνουμε προοπτική, ένα μέλλον, μια ηθική αξία που δεν έχουν ενστερνιστεί. Ως ψυχολόγος, οφείλω να μην με ενδιαφέρει μόνο εκείνος που με επισκέφθηκε, αλλά γενικότερα η λύση του φαινομένου-προβλήματος. Η αντιμετώπιση παρόμοιας βίας θα πρέπει, επιτέλους, να γίνει ολιστικά και διεπιστημονικά, με ψυχολόγους, κοινωνιολόγους, νομικούς, γυμναστές, ποδοσφαιριστές, γενικότερα αθλητές, συμμετοχή όλων όσοι σχετίζονται.

● Πολυποίκιλες επιρροές συμβάλλουν-οπλίζουν τα χέρια των «θυτών-θυμάτων» λοιπόν…

Ο κύριος εξωγενής παράγοντας, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, είναι το αλκοόλ και η χρήση τοξικών ουσιών ή ο συνδυασμός τους. Για την επιστήμη της ψυχολογίας «η μη δράση είναι δράση», άρα όσο οι κυβερνήσεις κωφεύουν στα αιτήματα των κοινωνιών για εξάλειψη της βίας τόσο η βία θα μεγεθύνεται. Χρόνια τώρα στη χώρα μας η αδράνεια κυβερνήσεων είναι ύποπτη…

Λαμβάνω ως ψυχολόγος, γενικότερα ως πολίτης, την υποψία συμπολιτών πως μέσα από τα φαινόμενα βίας κερδίζει το ίδιο το κράτος. Αφού τα νέα παιδιά, αντί να ενώνονται και να διεκδικούν τα δικαιώματά τους, το κυρίαρχο σύστημα, με την αδράνειά του στην αντιμετώπιση του κακού, τους οδηγεί να αλληλοεξοντώνονται, άρα πού καιρός για σκέψη και συνύπαρξη-δράση, για διεκδίκηση δικαιωμάτων σε καλύτερο μέλλον;

● Ποιο είναι το ψυχολογικό πρίσμα της μεγάλης συχνότητας εμφάνισης παρόμοιων επιθετικών συμπεριφορών στη σύγχρονη εποχή;

Και όχι μόνο στα γήπεδα. Στην εργασία, στην οικογένεια, στα σχολεία, στη γειτονιά, στον δρόμο μεταξύ οδηγών, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στις οικονομικές σχέσεις. Εννοώ πως η φτώχεια, η ανεργία είναι μορφές βίας, ως τέτοιες πρέπει να αναγνωρίζονται από το κράτος. Η επιθετικότητα γεννά επιπρόσθετη επιθετικότητα, οι κυβερνήσεις κωφεύουν, δεν εφαρμόζουν στοχευμένες λύσεις –εξήγησα γιατί– αντί να κατανοήσουν πως οι λόγοι εμφάνισης κρουσμάτων όπως του Αλκη υπάρχουν σε πολυπαραγοντικά μοντέλα ανάπτυξης της συμπεριφοράς. Δηλαδή, βιολογικούς, ψυχολογικούς, κοινωνιολογικούς, πολιτισμικούς και περιβαλλοντολογικούς παράγοντες. Οσοι καλούν σε, επίσης πολυεπίπεδη, αντιμετώπιση της έξαρσης που ζήσαμε και πάλι…

Του θυμίσαμε, σαρκαστικά, πως ο Αλμπέρ Καμί είχε γράψει-πει «ό,τι έμαθα για την ηθική, το οφείλω στο ποδόσφαιρο».

Μας απάντησε: «Ο Γάλλος φιλόσοφος το είχε πει το 1950, σε πιο ρομαντική, λιγότερο βίαια κοινωνία, τότε ήταν άγνωστα τα επεισόδια στις εξέδρες. Ο Καμί, ώς τα 18 του, όταν ασθένησε, έπαιζε, στην Αλγερία όπου μεγάλωσε, τερματοφύλακας επειδή έτσι δεν θα κινδύνευε να σκιστεί το μοναδικό ζευγάρι παπουτσιών του. Δεν είναι συγκρίσιμες οι εποχές, οι επιδράσεις τους, δεν ξέρω αν θα έλεγε το ίδιο σήμερα. Για τον Καμί το ποδόσφαιρο ήταν σχολείο ζωής. Για όλους μας. Μικροί κοινωνικοποιηθήκαμε με την μπάλα στη γειτονιά, μάθαμε να τηρούμε “κανόνες παιχνιδιού”. Και μην ξεχνάτε πως την πρώτη μας κλοτσιά σε μπάλα την ρίξαμε στο ξεκίνημα της ζωής ως μωρά στο σαλόνι ή στο μπαλκόνι. Η ίδια προσωπική σχέση με την μπάλα υπαγορεύει και την ανάγκη πάταξης φαινομένων βίας».